Ý niệm về việc tách rời tâm thức khỏi thể xác để tự do quan sát thế giới xung quanh từ lâu đã gắn liền với những câu chuyện tâm linh huyền bí. Dù xuất hiện nhiều lời đồn đại suốt hàng thập kỷ, hiện tượng này vẫn chưa một lần được giới khoa học chứng thực.
Nhằm tìm kiếm lời giải bằng thực chứng, nhóm nghiên cứu do nhà thần kinh học Marina Weiler tại Đại học Virginia dẫn đầu đã xây dựng một khảo nghiệm khắt khe với 21 người có thâm niên thực hành trải nghiệm thoát xác.
Thiết kế nghiên cứu được dàn dựng như một đường đua chướng ngại vật trải dài qua ba căn phòng biệt lập. Tại phòng thứ nhất, các tình nguyện viên được kết nối với hệ thống đo điện não đồ (EEG) để theo dõi sóng não trong trạng thái thư giãn tối đa. Các nhà khoa học túc trực ở phòng thứ hai với cánh cửa luôn đóng kín.
Trong khi đó, mục tiêu chính nằm ở phòng thứ ba, cách hành lang 7 mét: một máy tính xách tay hiển thị ngẫu nhiên một hình ảnh trong kho dữ liệu 100 đồ vật, với màn hình úp sát vào tường để ngăn chặn mọi ánh nhìn vô tình. Ngay cả nhóm chuyên gia cũng hoàn toàn không biết trước bức ảnh mục tiêu cho đến tận ngày phân tích kết quả.
Sau các phiên thử nghiệm kéo dài từ 60 đến 90 phút, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) được huy động để đối chiếu mô tả của từng cá nhân với toàn bộ kho ảnh nhằm loại bỏ định kiến chủ quan.
Kết quả thực nghiệm cho thấy không một người tham gia nào đọc đúng hình ảnh trong phòng kín, các phán đoán chỉ dừng lại ở mức độ may rủi ngẫu nhiên.
Tuy nhiên, bước ngoặt kỳ lạ lại xuất hiện ở căn phòng thứ hai. Hai tình nguyện viên đã chủ động mô tả chính xác những gì các nhà nghiên cứu đang làm sau cánh cửa đóng kín. Tình nguyện viên số 7 thuật lại đúng vị trí một chuyên gia ngồi bên trái chăm chú nhìn màn hình và người còn lại ngồi góc phòng đọc sách - một sự xáo trộn vị trí chưa từng có trong các phiên trước.
Ngay sau đó, tình nguyện viên số 13 cũng chỉ rõ một nhà nghiên cứu ghi chép bên phải và người kia thao tác máy tính bên trái, hoàn toàn trùng khớp với thực tế diễn ra.
Dẫu vậy, giới khoa học vẫn giữ thái độ thận trọng. Nhóm tác giả nhấn mạnh đây chỉ là những quan sát mang tính tự phát ngoài thiết kế ban đầu và chưa qua phân tích thống kê, tương tự các ghi nhận gây tranh cãi của đối tượng Miss Z năm 1968 hay Robert Monroe vào thập niên 1960.
Công bố trên tạp chí Explore, công trình của tiến sĩ Marina Weiler đã mở ra góc nhìn mới về cách thiết lập các phép thử tâm lý trong tương lai, đồng thời buộc con người phải suy ngẫm sâu sắc hơn về giới hạn của nhận thức và bản chất thực tại.
