Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Current Biology, các nhà khoa học phát hiện nhiều lông vũ được bảo tồn bên trong một khối phân hóa thạch của khủng long, nhiều khả năng thuộc về một loài khủng long ăn thịt cỡ lớn.
Chiếc lông vũ nhỏ xíu được tìm thấy bên trong phân hóa thạch của khủng long (Ảnh: David DeMar Jr.).
Các nhà khoa học cho rằng con chim này đã bị khủng long ăn thịt trước khi bị tiêu hóa và các phần còn lại được thải ra ngoài. Khối phân hóa thạch được cho là hình thành không lâu trước sự kiện tuyệt chủng cách đây 66 triệu năm, khi một thiên thạch lớn va chạm với Trái Đất.
Dựa trên các mảnh xương được tìm thấy cùng lông vũ bên trong phân hóa thạch, các nhà nghiên cứu cho rằng chúng thuộc về một loài chim lặn nhỏ đã tuyệt chủng thuộc nhóm Hesperornithiformes.
Các nhà cổ sinh vật học từ nhiều thập kỷ qua đã xác định chim tiến hóa từ khủng long. Những bằng chứng hóa thạch cho thấy chim hiện đại là hậu duệ của một nhánh khủng long chân thú còn sống sót qua cuộc đại tuyệt chủng cuối kỷ Phấn Trắng.
Jingmai O’Connor, tác giả chính của nghiên cứu, Phó giám đốc phụ trách mảng bò sát hóa thạch tại Bảo tàng Field (Chicago, Mỹ), cho biết một số lông vũ được phát hiện có cấu trúc tương tự lông của chim hiện đại, với các sợi lông cứng nhưng nhẹ. Tuy nhiên, những chiếc lông này có khả năng cách nhiệt kém hơn lông của nhiều loài chim hiện đại.
Cận cảnh chiếc lông vũ được tìm thấy trong phân hóa thạch của khủng long (Ảnh: Jingmai O’Connor).
Các nhà khoa học cho rằng vụ va chạm giữa một thiên thạch lớn với Trái Đất cách đây 66 triệu năm đã giải phóng một lượng lớn bụi, lưu huỳnh và các chất khác vào khí quyển, làm giảm lượng ánh sáng Mặt Trời tới bề mặt Trái Đất và khiến nhiệt độ toàn cầu giảm mạnh. Một số nghiên cứu cho thấy thực vật bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tình trạng thiếu ánh sáng sau sự kiện này, làm gián đoạn quá trình quang hợp.
“Lúc này, những chiếc lông vũ của các loài chim nguyên thủy không có khả năng cách nhiệt tốt đã trở thành một vấn đề đối với chúng. Các loài chim nguyên thủy phải mất nhiều năng lượng hơn để giữ ấm cơ thể, nhưng lại có ít thức ăn hơn để tái nạp năng lượng”, O’Connor cho biết.
Theo các nhà nghiên cứu, đặc điểm của bộ lông có thể là một trong những yếu tố góp phần giúp nhánh Neornithes sống sót qua cuộc đại tuyệt chủng. Đây là nhóm bao gồm các loài chim hiện đại và được phân biệt với một số nhóm chim cổ đại như Hesperornithiformes.
Nhóm nghiên cứu cho rằng khả năng giữ nhiệt tốt hơn của bộ lông có thể đã mang lại lợi thế cho một số loài chim trong điều kiện khí hậu lạnh và nguồn thức ăn suy giảm sau vụ va chạm thiên thạch.
Khối phân hóa thạch được Jingmai O’Connor và các cộng sự nghiên cứu được phát hiện vào năm 2016 bởi David DeMar Jr., nhà cổ sinh vật học thuộc Đại học Washington (Mỹ). DeMar tìm thấy mẫu hóa thạch này khi đang thu thập hóa thạch cá tại hệ tầng Hell Creek (bang Montana, Mỹ).
Khối phân khủng long hóa thạch được bảo tồn trong tình trạng gần như nguyên vẹn. Khi sử dụng kính lúp để quan sát, DeMar phát hiện một chiếc lông vũ hóa thạch bên trong khối phân. Tuy nhiên, chỉ sau khi các nhà khoa học sử dụng máy quét micro-CT để kiểm tra, họ mới nhận thấy mẫu vật còn chứa nhiều lông vũ và xương của một con chim.
Khối phân hóa thạch cũng bảo tồn 2 chiếc vảy hình thoi nhỏ của cá láng, một nhóm cá vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Theo các nhà nghiên cứu, con cá này có kích thước quá nhỏ để trở thành con mồi phù hợp với một con khủng long lớn, nên nhiều khả năng những phần còn lại của cá là dấu vết từ bữa ăn cuối cùng của con chim trước khi bị khủng long ăn thịt.
