Với thiết kế vuông vức, màu đen đặc trưng cùng nút TrackPoint màu đỏ nằm giữa bàn phím, ThinkPad là một trong những dòng máy tính xách tay dễ nhận diện nhất trong lịch sử ngành công nghệ.
Dòng máy này còn có một hành trình đặc biệt khi từng được NASA lựa chọn cho các nhiệm vụ ngoài không gian và xuất hiện trong nhiều hình ảnh của các phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
IBM ThinkPad 750C trở thành mẫu ThinkPad đầu tiên được sử dụng trong không gian khi bay cùng tàu con thoi Endeavour năm 1993 (Ảnh: Center Lap).
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1993, khi IBM ThinkPad 750C được đưa lên quỹ đạo trên tàu con thoi Endeavour. Theo BGR, đây là mẫu ThinkPad đầu tiên được sử dụng trong không gian.
Ở thời điểm ra mắt, ThinkPad 750C thuộc nhóm máy tính xách tay cao cấp. Thiết bị sở hữu màn hình TFT màu 10,4 inch, bộ xử lý Intel 486 và có giá khoảng 4.699 USD.
Từ IBM ThinkPad đến những chiếc laptop trên ISS
ThinkPad ban đầu là thương hiệu máy tính của IBM. Đến năm 2005, Lenovo mua lại mảng máy tính cá nhân của IBM, bao gồm thương hiệu ThinkPad. Điều đó đồng nghĩa lịch sử của ThinkPad với các nhiệm vụ không gian đã bắt đầu hơn một thập kỷ trước khi dòng máy này thuộc về Lenovo.
Trong những năm sau đó, các thế hệ ThinkPad tiếp tục xuất hiện trong hoạt động của NASA. Một trong những model nổi bật nhất là ThinkPad T61p.
T61p từng trở thành phần cứng tiêu chuẩn cho các máy tính hỗ trợ hoạt động trên ISS. Tài liệu của NASA cho thấy những chiếc T61p được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau trên trạm, từ hỗ trợ các thí nghiệm khoa học đến làm thiết bị đầu cuối để phi hành gia tương tác với một số hệ thống.
ThinkPad T61p từng là phần cứng tiêu chuẩn trên Trạm Vũ trụ Quốc tế, phục vụ nhiều hoạt động của các phi hành gia (Ảnh: NASA).
Đưa một chiếc laptop thương mại lên không gian không đơn giản như mang máy tính lên máy bay.
Môi trường trên quỹ đạo đặt ra những yêu cầu riêng về độ tin cậy, khả năng hoạt động lâu dài và ảnh hưởng của bức xạ.
Tài liệu hướng dẫn của NASA từng nhấn mạnh việc kiểm tra bức xạ đối với các thiết bị công nghệ được đưa lên ISS là cần thiết để giảm thiểu rủi ro.
ThinkPad vì thế dần trở thành một hình ảnh quen thuộc trong các bức ảnh chụp bên trong ISS. Không ít hình ảnh của NASA cho thấy những chiếc laptop màu đen được gắn trên tường hoặc đặt tại khu vực làm việc của phi hành gia trong điều kiện vi trọng lực.
Tuy nhiên, không có thiết bị công nghệ nào có thể phục vụ mãi mãi.
Vì sao NASA dần thay thế ThinkPad?
Đến năm 2016, những chiếc ThinkPad T61p được sử dụng trên ISS đã có tuổi đời tương đối cao. NASA bắt đầu quá trình chuyển sang các máy trạm di động HP ZBook với nền tảng phần cứng mới hơn.
Theo BGR, 5 chiếc ZBook đầu tiên được đưa lên ISS vào tháng 4/2016, mở đầu cho quá trình chuyển đổi kéo dài nhiều năm.
Tài liệu của NASA cùng thời điểm cũng cho thấy kế hoạch nâng cấp từ Lenovo T61p lên HP ZBook nhằm hỗ trợ khả năng lưu trữ và băng thông cao hơn. Đến tháng 11/2016, NASA ghi nhận những chiếc ZBook đầu tiên bắt đầu đảm nhiệm vai trò máy chủ trên ISS thay cho T61p.
Từ năm 2016, NASA bắt đầu thay thế những chiếc ThinkPad T61p bằng HP ZBook với nền tảng phần cứng mới hơn (Ảnh: NASA).
Quá trình thay thế không diễn ra đồng loạt.
Trong năm 2018 và 2019, NASA vẫn liên tục ghi nhận việc thay các máy T61p tại nhiều khu vực và hệ thống trên ISS bằng ZBook.
Tháng 5/2019, cơ quan này thông báo hoàn tất một phần quan trọng trong kế hoạch chuyển đổi các máy tính Portable Computer System sang ZBook.
Một báo cáo hoạt động của NASA vào tháng 4/2023 vẫn nhắc đến ThinkPad T61p và xác nhận đây từng là phần cứng tiêu chuẩn của các Station Support Computer trước khi được nâng cấp lên ZBook.
ThinkPad T61p vẫn phục vụ một số nhiệm vụ chuyên biệt ít nhất đến năm 2023 và chưa có xác nhận rằng toàn bộ số máy còn lại đã được loại bỏ.
Hiện nay, ThinkPad không còn giữ vai trò dòng laptop chính trên ISS. Theo BGR, khoảng 100 laptop HP đang được sử dụng trên trạm, trong đó ZBook đảm nhiệm vai trò quan trọng trong hệ thống máy tính phục vụ phi hành gia.
Dù vậy, hành trình của ThinkPad vẫn là một chương đặc biệt trong lịch sử máy tính xách tay. Từ chiếc ThinkPad 750C bay cùng tàu con thoi Endeavour năm 1993 đến những chiếc T61p hoạt động nhiều năm trên ISS, dòng laptop với nút TrackPoint đỏ đặc trưng đã có hơn hai thập kỷ gắn với các hoạt động ngoài không gian của NASA.
