Ông Phạm Văn Hậu (48 tuổi, trú tại xã Sơn Lang, Gia Lai) cho biết năm 2020, gia đình đầu tư 100 triệu đồng mua hơn 700 cây dổi về trồng xen trong vườn cà phê. Thời điểm đó, hạt dổi được xem là mặt hàng có giá trị cao, thương lái thu mua với giá 1,5-2 triệu đồng/kg.
Theo ông Hậu, sau gần 4 năm, khi cây bắt đầu cho quả, ông và nhiều hộ trong vùng phải ngậm ngùi chặt bỏ do cung vượt cầu, không có thương lái đến thu mua. Trong khi đó, dổi lớn nhanh, tán rộng ảnh hưởng đến các loại cây trồng bên dưới như cà phê.
Những cây dổi còn sót lại trong vườn nhà dân ở xã Sơn Lang (Ảnh: Phạm Hoàng).
"Đến nay, giá hạt dổi khô chỉ còn 150.000-200.000 đồng/kg. Hạt tươi hầu như không có người mua. Gia đình tôi phải chặt bỏ gần hết để chuyển sang trồng măng cụt xen canh với cà phê", ông Hậu nói.
Hơn 7 năm trước, gia đình chị Nguyễn Thị Hoài (40 tuổi, trú tại xã Sơn Lang) trồng hơn 150 cây dổi xen trong vườn mắc ca. Khi đó, mỗi cây giống có giá 75.000-90.000 đồng.
"Những khi giá cao, mỗi năm gia đình tôi lãi hơn 100 triệu đồng từ hạt dổi là chuyện bình thường. Đến nay, thương lái ít thu mua và giá thấp nên gia đình phải chặt bớt, tỉa cành để nhường đất và ánh sáng cho mắc ca phát triển", chị Hoài kể.
Dổi đến vụ thu hoạch nhưng giá thấp khiến nhiều hộ dân phải chặt bỏ (Ảnh: Phạm Hoàng).
Theo chị Hoài, nhiều hộ dân trong vùng cũng đã chặt bỏ dổi để chuyển sang cây trồng khác. Điều khiến chị tiếc nhất là cây phải mất 3-4 năm chăm sóc mới bắt đầu cho quả.
Ba năm trước, chị Nguyễn Thị Huyền (39 tuổi, trú tại xã Đak Rong, Gia Lai) xuống giống hơn 300 cây dổi trên diện tích 2ha với kỳ vọng đây sẽ là nguồn thu nhập ổn định lâu dài. Thế nhưng, chưa kịp thu lứa hạt đầu tiên, giá dổi đã lao dốc. Hái quả về cũng không tìm được người mua, gia đình chị đành cưa bỏ vườn dổi, bán làm củi.
Ông Cù Minh Mỹ, một thương lái ở xã Kbang cho biết giai đoạn "hoàng kim" của hạt dổi cách đây 5-7 năm. Khi đó, dổi rừng có lúc được thu mua với giá 2,1 triệu đồng/kg khô, còn dổi trồng 1,7 triệu đồng/kg. Thương lái thậm chí phải đặt cọc tiền trước để mua hàng. Sau khi thu gom, hạt dổi được vận chuyển ra các tỉnh phía Bắc để đưa ra nước ngoài bán.
Theo ông Mỹ, vài năm trở lại đây, giá dổi giảm dần xuống 500.000-600.000 đồng/kg rồi tiếp tục lao dốc. Hiện hạt dổi chỉ còn hơn 200.000 đồng/kg nhưng các đại lý cũng không mặn mà thu mua. Ông Mỹ hiện còn tồn vài tạ hạt dổi nhưng chưa biết bán cho ai.
Hạt dổi từng có thời điểm giá hơn 2 triệu đồng/kg (Ảnh: Phạm Hoàng).
Ông Nguyễn Mạnh Tuyển, Chủ tịch UBND xã Sơn Lang, cho biết từ năm 2019, người dân ở huyện Kbang cũ bắt đầu tự phát trồng dổi. Nguồn giống chủ yếu được người dân lấy từ tỉnh Đắk Lắk và các khu vực phía Bắc.
Theo ông Tuyển, nhận thấy đầu ra của loại cây này chưa rõ ràng, địa phương từng khuyến cáo người dân không chặt phá cà phê và các loại cây trồng bản địa để chuyển sang chuyên canh dổi. Tuy nhiên, thời điểm ấy, thương lái thu mua hạt dổi với giá hơn 2 triệu đồng/kg khiến nhiều hộ trồng xen canh hoặc phá bỏ cà phê để chuyển sang trồng dổi.
"Đến năm 2024, khi cây bắt đầu cho quả thì giá dổi giảm mạnh, trong khi đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào thương lái thu mua. Trong bối cảnh giá cà phê tăng cao, nhiều hộ đã chặt bỏ dổi làm củi để chuyển diện tích sang trồng lại cà phê", ông Tuyển cho hay.
Cũng theo Chủ tịch xã Sơn Lang, địa phương luôn tuyên truyền người dân cần cân đối diện tích các cây trồng chủ lực như: cà phê, mắc ca, cây ăn trái. Bà con có thể trồng xen thêm những loại cây phù hợp nhưng cần tránh tình trạng chạy theo giá thị trường.
