Cá tươi, đặc sản mùa vụ… giữ khách đi chợ
Sáng sớm 16/9, chị Na tranh thủ sau khi đưa con đến trường, chị tạt qua chợ Bình Hòa (phường Thuận An, TPHCM), đến thẳng sạp tôm cá quen thuộc. Sáng nay sạp cá này có thêm món cá diếc hồ Trị An đầu mùa béo mầm, còn tươi roi rói.
“Hôm nay chỉ được hơn 2kg cá diếc này thôi, cá đầu mùa mưa nên chưa có nhiều”, chị Phượng - chủ sạp cá đon đả mời. Vừa nói, chị Phượng vừa nhanh tay chọn cá trong thau bỏ vào rổ cho khách. Hai người vừa rôm rả chia sẻ cách chế biến những loại thủy sản ít có trên thị trường này.
Chị Phượng ở chợ Bình Hòa chọn cá cho khách (Ảnh: Nam Bình).
Trong lúc chị Phượng sơ chế, chị Na quay sang quầy đối diện, chọn luôn “combo” các loại rau cho món canh ngót cá diếc và vài món rau củ khác cho bữa chiều. Mọi việc chỉ diễn ra nhanh chóng trong vòng 15-20 phút, chị Na quay về để bắt đầu công việc kinh doanh của gia đình lúc 8h sáng.
Chị Na chia sẻ, mỗi tuần chị đi siêu thị một lần để mua các loại đồ khô như khăn ướt, khăn giấy hay ngũ cốc, sữa và các loại hóa mỹ phẩm… cho gia đình. Còn lại, chị duy trì thói quen hai ngày đi chợ một lần để mua thực phẩm tươi sống.
Chị Hoàng Thư (ngụ phường An Lạc, TPHCM) cũng cho biết, so với cách đây 3-5 năm, thói quen mua sắm của chị đã thay đổi nhiều. Nếu như trước chị thường mua giày dép, thời trang… ở chợ truyền thống gần nhà thì nay, thói quen này gần như đã không còn. Thay vào đó, chị chọn các kênh thương mại điện tử cho nhóm hàng này.
Mớ cá diếc đầu mùa tươi ngon mà chị Na cho rằng, chỉ có thể mua được ở chợ truyền thống (Ảnh: Nam Bình).
Tuy vậy, chị Thư vẫn giữ thói quen đi chợ để mua thực phẩm. Theo chị Thư, có nhiều món đặc sản theo mùa mà các kênh thương mại điện tử không có hàng nhanh bằng tiểu thương tại chợ truyền thống.
“Như hôm trước tôi mua được ba cành hồng trĩu quả chuyển xuống từ Lâm Đồng, vừa kịp để chuẩn bị trang trí đón Trung thu cho các bạn nhỏ cùng chung cư”, chị Thư chia sẻ.
Là nhân viên phụ trách thu mua hàng tươi của một doanh nghiệp kinh doanh nông sản, chị Thư cho rằng, quy trình đưa một mặt hàng mới vào siêu thị tốn ít nhất vài ngày.
Điều này khiến những sản phẩm theo mùa, có thời gian xuất hiện trên thị trường ngắn ít có cơ hội vào siêu thị. Ngược lại, lợi thế của các tiểu thương ở chợ truyền thống là thủ tục đơn giản, linh động. Nhờ đó, các tiểu thương có thể nhanh chóng nhập nhiều mặt hàng đặc thù với số lượng nhỏ để phục vụ nhóm khách quen.
Tuy vậy, ngay trong nhóm hàng thực phẩm, chị Thư vẫn có sự phân chia cụ thể. Chị mua các loại thủy, hải sản ở chợ truyền thống, trong khi thịt, trứng và các loại thực phẩm chế biến chị chọn mua ở kênh bán hàng hiện đại.
Người tiêu dùng chọn mua thịt tại siêu thị vì cho rằng thịt được bảo quản tốt hơn (Ảnh: Nam Bình).
“Tôi thích tôm, cá ở chợ hơn nhưng thịt và trứng thì sản phẩm trong siêu thị được bảo quản tốt hơn, có tem nhãn và hạn sử dụng rõ ràng trong khi chợ truyền thống thường bán hàng xá”, chị Thư phân tích.
Tiểu thương thay đổi mô hình, mở rộng phạm vi bán hàng để thích ứng
Trong bối cảnh nhiều chợ truyền thống đối mặt tình trạng ế ẩm, khách thưa dần, nhiều tiểu thương thay đổi bằng cách mở rộng phạm vi bán hàng sang các nhóm cư dân trên mạng hay nhận luôn việc giao hàng tận nơi, sơ chế kỹ cho khách…
Chị Tư Nghĩa, tiểu thương bán hàng tại chợ Tam Hà (phường Tam Hà, TPHCM) cho biết, bên cạnh bán hàng ở chợ, chị còn tham gia các nhóm bán hàng của các chung cư trong khu vực. Chị cũng chuẩn bị thêm mã QR, dán số tài khoản ngay tại sạp để khách thuận tiện trong giao dịch.
Cùng với đó, nếu như trước đây khách muốn mua thịt cá phải đến chợ thì nay, chị Nghĩa nhận luôn dịch vụ sơ chế và giao hàng tận nơi cho khách. Theo đó, chị rao bán hàng trong các nhóm “chợ online” rồi gom đơn, đi giao một lượt.
“Khách đặt nửa kg hay một kg cá cũng không thành vấn đề. Quan trọng là mình đầu tư vào chất lượng sản phẩm, người mua thấy ngon, thấy tin tưởng thì các dịch vụ phụ thêm mới có ý nghĩa”, chị Nghĩa nhận định.
Theo Sở Công Thương TPHCM, thành phố hiện có 232 chợ dân sinh, đảm nhận 60-65% tổng lượng hàng hóa được đưa vào cung ứng và tiêu thụ trên thị trường.
Hệ thống siêu thị chiếm khoảng 13-15%, trong khi các doanh nghiệp bình ổn thị trường và doanh nghiệp khác cung ứng trực tiếp ra thị trường khoảng 22-25%.
Tuy nhiên, thị trường bán lẻ đã có nhiều thay đổi kể từ sau dịch Covid-19 khi nhu cầu, thói quen và phương thức mua sắm của người tiêu dùng dần dịch chuyển. Trong bối cảnh đó, chợ truyền thống ngày càng chịu sức ép cạnh tranh từ các chuỗi siêu thị và trung tâm thương mại.
Khách chọn mua tôm, cá ở sạp quen (Ảnh: Nam Bình).
Hiện kênh bán lẻ hiện đại chiếm khoảng 25% thị phần tiêu dùng tại TPHCM. Qua nghiên cứu, đánh giá thị trường, cơ quan quản lý nhận thấy chợ truyền thống còn phải cạnh tranh trực tiếp với một số chuỗi bán lẻ hiện đại có cùng nhóm khách hàng.
Trước những thay đổi này, TPHCM định hướng chuyển đổi mô hình hoạt động của chợ truyền thống, tăng sức cạnh tranh bằng công nghệ và số hóa, đồng thời sắp xếp lại mạng lưới theo hướng hiện đại hơn.
Nhiều giải pháp đang được triển khai nhằm thu hút người mua như tổ chức chương trình khuyến mãi, đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh chợ, khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, giao hàng tận nơi, bán hàng trực tuyến và livestream tại chợ.
Bên cạnh đó, Sở Công Thương TPHCM yêu cầu các đơn vị quản lý chợ tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa, truy xuất nguồn gốc thực phẩm, bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự. Việc niêm yết giá công khai cũng được chú trọng nhằm củng cố niềm tin của người tiêu dùng đối với chợ truyền thống.
