Tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu sáng 30/9, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin thêm về cơ chế giá xăng dầu được đề xuất trong dự thảo này.
Xăng dầu sẽ do doanh nghiệp quyết giá, có thể "sáng giá này, chiều giá khác"
Theo đó, ông Linh cho biết cấp có thẩm quyền đã nhất trí về định hướng điều hành giá theo cơ chế thị trường. Khi nghị định mới có hiệu lực, giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định thay vì Nhà nước quy định giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ điều hành.
Dự thảo nghị định chỉ đưa ra công thức tính giá, gồm giá mua, cước phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, định mức lợi nhuận, thuế, phí... Trong đó, Nhà nước quy định chi phí kinh doanh định mức và có cơ chế điều chỉnh hàng năm theo biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Định kỳ 3 năm, khoản chi phí này sẽ được rà soát trên cơ sở chi phí thực tế của doanh nghiệp để áp dụng cho thời kỳ tiếp theo.
Các yếu tố như giá mua, cước phí tạo nguồn được xác định theo chi phí thực tế của doanh nghiệp, còn lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định; các khoản thuế, phí thực hiện theo quy định của Nhà nước.
"Đây là điểm rất quan trọng để đánh giá việc thị trường quyết định giá, doanh nghiệp quyết định giá. Nó sẽ là mấu chốt để định hình lại chuỗi cung ứng, hạ tầng và hệ thống cung ứng xăng dầu Việt Nam", ông Linh nói.
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương (Ảnh: Thanh Thương).
Ông cho rằng cơ chế này sẽ tạo ra thay đổi đáng kể đối với thị trường và người tiêu dùng. Khi không còn cơ chế Nhà nước công bố giá bán lẻ tối đa theo từng kỳ điều hành, mỗi doanh nghiệp có thể đưa ra một mức giá khác nhau tùy thuộc vào giá mua, cước phí, chi phí kinh doanh, mức lợi nhuận và chính sách chiết khấu.
"Phải chấp nhận chuyện mỗi cây xăng sẽ một giá. Mỗi thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối sẽ quy định giá trong hệ thống của mình", ông Linh nói.
Theo ông, vào thời điểm đó, việc kinh doanh xăng dầu sẽ được quyết định nhiều hơn bởi các yếu tố thị trường. Doanh nghiệp cũng chủ động quyết định mức chiết khấu cho đại lý, cửa hàng bán lẻ, thay vì thường xuyên kiến nghị về mức chiết khấu như trong cơ chế hiện nay.
"Thứ năm hàng tuần sẽ không phải quy định giá trần bán lẻ xăng dầu nữa. Mỗi doanh nghiệp có thể có giá xăng dầu khác nhau, phụ thuộc vào giá mua, cước phí, lợi nhuận là bao nhiêu và chiết khấu như thế nào cho đại lý", ông Linh nhấn mạnh.
Giá xăng dầu thay đổi trong ngày, doanh nghiệp phải niêm yết và kê khai
Một vấn đề khác được ông Linh nhấn mạnh là nghĩa vụ niêm yết và kê khai giá xăng dầu trong bối cảnh giá theo cơ chế thị trường.
Cụ thể, nếu doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá xăng dầu, trường hợp giá thị trường biến động, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá ngay trong ngày. Khi đó, nghĩa vụ niêm yết giá phải được thực hiện đầy đủ và cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm.
"Có thể sáng cây xăng một giá, chiều các anh chị có thể điều chỉnh ngay, có tăng, giảm ngay lập tức trong ngày. Mỗi lần như vậy thì việc niêm yết giá, kê khai giá phải thực hiện", ông Linh nói.
Theo ông, khi hậu kiểm, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra doanh nghiệp áp dụng công thức tính giá có chính xác hay không, cùng với việc thực hiện các quy định liên quan đến hóa đơn điện tử.
Về vấn đề bình ổn giá xăng dầu, ông Linh cho rằng đây vẫn là nội dung quan trọng bởi xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và có tác động lớn đến nền kinh tế, xã hội.
Giá xăng dầu dự kiến do doanh nghiệp quyết định theo ngày (Ảnh: Nam Anh).
Tuy nhiên, theo ông, các công cụ bình ổn giá đã được quy định trong Luật Giá và sẽ được sử dụng theo cơ chế thị trường. Trước hết là các công cụ về thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu; trong những trường hợp đặc biệt, Nhà nước mới sử dụng nguồn lực tài chính để bình ổn.
Ông Linh cho biết thời gian qua, các doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp Nhà nước, đã nỗ lực xây dựng cơ chế kinh doanh, thực hiện các biện pháp bình ổn và trích lập quỹ theo quy định. Nhà nước cũng đã dành nguồn kinh phí cho công tác bình ổn giá. Tuy nhiên, theo ông, việc này không thể kéo dài mãi khi định hướng là đưa hoạt động kinh doanh xăng dầu trở về với cơ chế thị trường.
"Nhà nước sẽ phải sử dụng các công cụ để bình ổn, đặc biệt là công cụ thuế. Nếu không có gì thay đổi, dự kiến các mức thuế tiếp tục được gia hạn đến hết năm nay. Nhà nước chấp nhận giảm một phần thu ngân sách để bình ổn thị trường xăng dầu", ông nói.
Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ sử dụng các công cụ về thuế phí, nâng cao năng lực dự trữ năng lượng và tăng trách nhiệm của các thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm tổng nguồn xăng dầu cho nền kinh tế.
Theo ông Linh, dự thảo cũng quy định rõ các điều kiện để Nhà nước can thiệp trở lại vào việc điều hành giá. Dù doanh nghiệp được tự quyết định giá, trong những trường hợp giá tăng, giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường có biến động lớn, chẳng hạn từ 15-20%, Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp điều hành theo quy định.
Những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo nghị định xăng dầu lần thứ 14
Siết điều kiện thương nhân đầu mối: Phải có cảng chuyên dụng tiếp nhận tàu từ 7.000 DWT, kho tối thiểu 15.000m3, ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ và 40 thương nhân phân phối trong hệ thống. Doanh nghiệp chuyển từ thương nhân phân phối lên đầu mối phải có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục.
Tăng yêu cầu về nguồn cung: Thương nhân đầu mối phải được phân giao tối thiểu 300.000m3/năm từ kỳ phân giao năm 2027 và duy trì dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày cung ứng.
Tinh gọn hệ thống phân phối: Dự thảo hợp nhất đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền và thương nhân phân phối thành một loại hình thương nhân phân phối mới. Thương nhân phân phối không phải xin Giấy xác nhận mà chỉ cần đáp ứng điều kiện và thông báo với cơ quan quản lý.
Doanh nghiệp tự quyết định giá xăng dầu: Nhà nước chuyển sang kiểm tra, giám sát; không công bố giá cơ sở định kỳ. Giá bán được hình thành từ giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.
Điều hành khi giá biến động bất thường: Khi giá xăng dầu tăng, giảm liên tục hoặc biến động cộng dồn ở mức lớn, Chính phủ có thể áp dụng các biện pháp bình ổn. Dự thảo bổ sung khả năng điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian nhất định khi cần thiết.
Xử lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu: Thương nhân đầu mối phải chuyển số dư dương của Quỹ bình ổn giá vào tài khoản do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước; đồng thời hoàn thành kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ trong vòng 12 tháng.
Lộ trình chuyển tiếp: Mức tổng nguồn tối thiểu 300.000m3/năm áp dụng từ kỳ phân giao năm 2027. Các giấy xác nhận, giấy chứng nhận đã cấp tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn theo quy định chuyển tiếp.
