Côn trùng thụ phấn, trong đó có ong, bướm, ruồi và nhiều nhóm khác, đóng vai trò quan trọng đối với sự sinh sản của nhiều loài thực vật và năng suất của nhiều loại cây trồng. Khoảng 75% các loại cây trồng làm thực phẩm được hưởng lợi từ hoạt động thụ phấn của động vật ở một mức độ nhất định.
Các trang trại điện mặt trời có thể tạo ra một số lợi ích cho đa dạng sinh học nếu được xây dựng trên những khu vực phù hợp và quản lý thảm thực vật hợp lý. Tuy nhiên, việc lắp đặt các tấm pin cũng làm thay đổi điều kiện môi trường tại khu vực bên dưới, đặc biệt là lượng ánh sáng và nhiệt độ.
Năm 2025, một nhóm nghiên cứu đã khảo sát tác động của các tấm pin mặt trời đối với côn trùng thụ phấn và mối quan hệ giữa chúng với thực vật tại 20 trang trại điện mặt trời ở miền Nam nước Pháp.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Biological Conservation. Các nhà khoa học so sánh ba khu vực gồm bên dưới tấm pin, khoảng trống giữa các hàng pin và khu vực bên ngoài không bị che bóng.
Kết quả cho thấy số lượng côn trùng thụ phấn ở khu vực trực tiếp bên dưới các tấm pin thấp hơn khoảng 76% so với khu vực không bị che bóng. Trong khi đó, số tương tác giữa thực vật và côn trùng thụ phấn thấp hơn 86%.
Khoảng trống giữa các hàng pin cho kết quả trung gian. Điều này cho thấy tác động của các tấm pin không giống nhau ở mọi vị trí trong trang trại điện mặt trời.
Bóng râm có thể làm thay đổi môi trường sống
Các nhà nghiên cứu cho rằng bóng râm do tấm pin tạo ra là một trong những yếu tố có thể giải thích sự khác biệt trên. Tấm pin làm giảm lượng bức xạ mặt trời và nhiệt độ không khí vào ban ngày, đồng thời làm thay đổi điều kiện vi khí hậu bên dưới. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cả thực vật và côn trùng thụ phấn.
Việc thiếu ánh sáng cũng có thể làm thay đổi thành phần loài thực vật, độ che phủ, mật độ hoa và thời điểm ra hoa. Khi nguồn thức ăn dành cho côn trùng thay đổi, hoạt động tương tác giữa thực vật và côn trùng thụ phấn cũng có thể bị ảnh hưởng.
Nhóm nghiên cứu cho rằng sự suy giảm số tương tác giữa thực vật và côn trùng thụ phấn mạnh hơn mức giảm về số lượng côn trùng có thể liên quan đến việc thảm thực vật dưới các tấm pin kém đa dạng và ít che phủ hơn. Ngoài ra, bóng râm có thể ảnh hưởng đến khả năng tiết mật và sản xuất phấn hoa của một số loài thực vật. Đây là những cơ chế được đưa ra để giải thích kết quả, chứ chưa phải tất cả đều được nghiên cứu này trực tiếp chứng minh.
Các nhà nghiên cứu cũng đề cập khả năng các trang trại điện mặt trời có thể tạo thành rào cản đối với sự di chuyển của một số loài bướm ở quy mô cảnh quan. Tuy nhiên, đây là giả thuyết dựa trên các nghiên cứu trước đó, không phải kết luận trực tiếp từ khảo sát 20 trang trại điện mặt trời nói trên.
Cần lựa chọn cách quản lý phù hợp
Nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng của phương thức quản lý thảm thực vật trong các trang trại điện mặt trời. Các nhà khoa học phát hiện việc chăn thả gia súc làm giảm số lượng côn trùng thụ phấn và số tương tác giữa thực vật với côn trùng so với phương pháp cắt cỏ.
Kết quả này trái với giả thuyết ban đầu của nhóm nghiên cứu, bởi chăn thả được kỳ vọng có thể giúp duy trì sự đa dạng của thảm thực vật. Tuy nhiên, tác động của việc chăn thả có thể phụ thuộc vào cường độ và thời điểm thực hiện.
Đáng chú ý, nghiên cứu không cho thấy các trang trại điện mặt trời nhất thiết làm suy giảm quần thể côn trùng thụ phấn trên toàn bộ khu vực. Tác động mạnh nhất được ghi nhận ở phần nằm trực tiếp dưới các tấm pin, trong khi những khu vực giữa các hàng pin có kết quả trung gian.
Theo nhóm nghiên cứu, các phần không bị che bóng và khoảng trống giữa các hàng pin có thể đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của côn trùng thụ phấn. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu cách thiết kế và quản lý các trang trại điện mặt trời để hạn chế tác động tiêu cực đối với đa dạng sinh học.
Khi điện mặt trời tiếp tục được mở rộng, các nhà khoa học cho rằng việc hiểu rõ hơn tác động của tấm pin ở quy mô trang trại và cảnh quan sẽ giúp lựa chọn cách bố trí, quản lý thảm thực vật phù hợp, qua đó hạn chế nguy cơ gây tổn hại đến các loài thụ phấn.
