Theo Smithsonianmag, một nghiên cứu do các nhà di truyền học tại Đại học California, Berkeley (Mỹ) thực hiện vừa công bố kết quả gây chú ý khi phát hiện tất cả các quần thể người hiện đại trên thế giới đều mang trong mình một phần ADN có nguồn gốc từ một loài người cổ xưa chưa từng được nhận diện.
Theo nhóm nghiên cứu, tỷ lệ ADN này dao động từ khoảng 0,49% đến 1,1% trong bộ gen của người hiện đại, xuất hiện ở nhiều quần thể dân cư từ châu Phi, châu Âu đến Đông Á và Nam Á.
Sự phức tạp của lịch sử tiến hóa loài người
Trong nhiều thập kỷ, giả thuyết phổ biến cho rằng loài Homo sapiens xuất hiện tại châu Phi rồi di cư ra khắp thế giới, dần thay thế hoàn toàn các loài người cổ xưa khác.
Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ giải trình tự ADN trong những năm gần đây đã cho thấy bức tranh tiến hóa của nhân loại phức tạp hơn rất nhiều.
Các nhà khoa học hiện chưa biết nhóm người này có hình dạng ra sao, sinh sống ở khu vực nào hay tuyệt chủng vào thời điểm nào trong lịch sử (Ảnh: Getty).
Các nghiên cứu trước đó từng xác nhận con người hiện đại mang ADN của người Neanderthal và Denisovan, chứng minh tổ tiên chúng ta từng nhiều lần giao phối với các loài người cổ khác trước khi những nhóm này biến mất.
Điểm khác biệt ở nghiên cứu mới là dòng người vừa được phát hiện hoàn toàn không có bất kỳ hóa thạch hay bộ gen tham chiếu nào để đối chiếu.
Các nhà khoa học hiện chưa biết nhóm người này có hình dạng ra sao, sinh sống ở khu vực nào hay tuyệt chủng vào thời điểm nào trong lịch sử.
Thuật toán mới lần theo dấu vết của loài người bí ẩn
Để giải quyết bài toán này, nhóm nghiên cứu phát triển một thuật toán mới mang tên TRACE (Tracking Archaic Contributions via ARG Estimation).
Không giống các phương pháp truyền thống vốn dựa vào việc so sánh ADN với bộ gen thu được từ hóa thạch, TRACE tìm kiếm những đoạn ADN có nguồn gốc đặc biệt cổ xưa thông qua biểu đồ tái tổ hợp tổ tiên (ARG), một mô hình mô tả lịch sử tiến hóa của toàn bộ bộ gen.
Thuật toán sẽ xác định các nhánh di truyền có tuổi đời rất lớn và đủ dài để cho thấy chúng là kết quả của quá trình lai giống giữa các nhóm người khác nhau trong quá khứ.
Khi áp dụng TRACE lên 503 bộ gen thuộc Dự án 1000 Genomes, đại diện cho nhiều quần thể người trên thế giới, hệ thống không chỉ tái hiện chính xác dấu vết của người Neanderthal và Denisovan đã biết mà còn phát hiện thêm một dòng máu cổ xưa hoàn toàn mới.
Theo nhóm nghiên cứu, những đoạn ADN này có mức độ tương đồng gần như ngang nhau với cả Neanderthal và Denisovan, cho thấy chúng không thuộc hai nhóm người cổ đã biết mà nhiều khả năng đến từ một nhánh tiến hóa riêng biệt.
Dấu vết còn lại trong cơ thể mỗi con người
Điều đáng chú ý là các đoạn ADN của dòng người "bóng ma" xuất hiện ở tất cả quần thể người hiện đại được khảo sát.
Người dân khu vực cận Sahara sở hữu mức độ đa dạng di truyền cao nhất, phù hợp với giả thuyết rằng một nhóm người châu Phi mang theo dòng gen này trong quá trình di cư và sau đó lan rộng khắp thế giới.
Ngoài ra, nghiên cứu còn phát hiện dấu vết của một dòng máu còn cổ xưa hơn ở cư dân châu Đại Dương.
Theo phân tích, nhánh người này đã tách khỏi dòng tiến hóa chính khoảng 1,8 triệu năm trước, sau đó từng giao phối với người Denisovan trước khi để lại dấu tích trong bộ gen của người hiện đại.
Do điều kiện khí hậu nhiệt đới khiến ADN trong hóa thạch rất khó được bảo tồn, các nhà khoa học cho rằng có thể chúng ta sẽ không bao giờ tìm thấy di cốt hay tái dựng được diện mạo của loài người bí ẩn này.
Dẫu vậy, phát hiện mới tiếp tục củng cố quan điểm rằng lịch sử tiến hóa của loài người không phải là quá trình thay thế đơn giản giữa các loài, mà là mạng lưới phức tạp với nhiều lần giao phối và trao đổi vật chất di truyền.
