Kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift được phóng lên quỹ đạo Trái Đất vào ngày 20/11/2004. Đây không chỉ là một vệ tinh đơn thuần, mà là công cụ đa năng trong lĩnh vực vật lý thiên văn học, chuyên phát hiện và nghiên cứu các vụ nổ tia gamma, những vụ nổ mạnh mẽ nhất trong vũ trụ.
Kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift ban đầu có tên gọi Swift (nghĩa là chim yến), nhưng đến năm 2018, NASA quyết định đổi tên kính thiên văn này thành Neil Gehrels Swift, nhằm tôn vinh nhà nghiên cứu chính đầu tiên của sứ mệnh.
Hình minh họa kính thiên văn Neil Gehrels Swift hoạt động trên quỹ đạo (Ảnh: NASA).
NASA cho biết sau gần 22 năm hoạt động, do sự gia tăng của lực cản khí quyển đã khiến quỹ đạo của kính không gian Swift bị suy giảm đáng kể, từ độ cao 600 km giảm xuống còn 400 km.
Do không được tích hợp động cơ đẩy, đài thiên văn này sẽ tái nhập bầu khí quyển Trái Đất vào mùa thu năm nay và sẽ rơi tự do xuống mặt đất nếu không có bất kỳ sự can thiệp nào.
NASA đã buộc phải đóng các camera và thấu kính thu ánh sáng trên kính thiên văn Swift để giúp các bộ phận này không bị hư hỏng do ma sát với khí quyển, đồng thời thực hiện một sứ mệnh giải cứu vệ tinh này.
Để thực hiện sứ mệnh được đánh giá là mạo hiểm và táo bạo, NASA đã ký hợp đồng với Katalyst Space Technologies, công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ và quốc phòng có trụ sở tại bang Arizona (Mỹ), để thiết kế và chế tạo một tàu vũ trụ nhằm tiếp cận kính thiên văn Swift để đẩy nó lên cao.
Katalyst phải gấp rút hoàn thiện vệ tinh robot có tên gọi LINK trong vòng 9 tháng, sau đó phóng vệ tinh này lên quỹ đạo vào ngày 3/7 vừa qua.
Kế hoạch ban đầu của Katalyst và NASA là sẽ mất vài tuần để kiểm tra tình trạng hoạt động và khả năng điều hướng của vệ tinh LINK trong không gian. Ban đầu, mọi thứ dường như diễn ra theo đúng kế hoạch, khi vệ tinh triển khai thành công các tấm pin năng lượng mặt trời và kích hoạt các động cơ đẩy.
Vệ tinh robot LINK được sử dụng để giải cứu kính thiên văn không gian Swift (Ảnh: Katalyst).
Tuy nhiên, vào ngày 25/7 vừa qua, LINK đã bất ngờ bị mất liên lạc với trạm điều khiển mặt đất, và một số bộ phận của vệ tinh đã không hoạt động như dự kiến.
“Điều tra sơ bộ cho thấy hai trong số ba bánh đà phản lực của LINK hiện không hoạt động được, một số chức năng liên lạc, động cơ đẩy cũng đang gặp vấn đề”, NASA chia sẻ, đồng thời cho biết các kỹ sư của Katalyst đang tìm cách khắc phục sự cố.
Ban đầu, LINK dự kiến sẽ tiếp cận và khởi động quá trình khảo sát kính thiên văn không gian Swift vào cuối tháng 7 nhằm xác định vị trí và tư thế tiếp cận phù hợp để đẩy kính thiên văn lên cao. Tuy nhiên, sự cố bất ngờ đã khiến kế hoạch này bị đẩy lùi ít nhất một tháng.
Sau khi LINK nắm giữ kính thiên văn Swift một cách chắc chắn, các động cơ đẩy của vệ tinh này sẽ được kích hoạt để đưa đài quan sát này trở lại quỹ đạo ban đầu ở độ cao 600 km.
Minh họa quá trình vệ tinh LINK đẩy kính thiên văn Swift lên cao sau khi kết nối (Video: Astrolabe Lens).
Hiện chưa rõ những sự cố bất ngờ xảy ra với vệ tinh LINK sẽ ảnh hưởng thế nào đến kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, ngay trước khi LINK được phóng lên quỹ đạo, NASA và Katalyst đều thừa nhận rằng đây là một sứ mệnh đầy rủi ro và tỷ lệ thất bại rất cao.
“Đây là một sứ mệnh đầy thách thức và rủi ro. Có rất nhiều tàu vũ trụ được phát triển trong thời gian lâu hơn với nguồn kinh phí lớn hơn, nhưng vẫn thất bại trên không gian vì những lý do đơn giản”, Kieran Wilson, nhà nghiên cứu chính tại Katalyst, bình luận.
Đại diện NASA cho biết sở dĩ cơ quan này tìm cách giải cứu Swift vì sẽ giúp tiết kiệm chi phí hơn so với việc xây dựng và phát triển một kính thiên văn không gian mới. Dĩ nhiên, để kính thiên văn Swift có thể tiếp tục hoạt động vẫn còn phụ thuộc vào việc vệ tinh LINK có hoàn thành nhiệm vụ hay không.
Kính thiên văn không gian là loại kính thiên văn được đưa lên quỹ đạo Trái Đất hoặc ở sâu trong không gian, thay vì đặt trên mặt đất.
Kính thiên văn không gian sẽ giúp quan sát các thiên thể, hiện tượng thiên văn, phát hiện các biến động… trong vũ trụ một cách rõ nét mà không bị che mờ bởi bầu khí quyển như kính thiên văn đặt dưới mặt đất.
