Từ sự cố ở sân bay Tân Sơn Nhất
Chiều tối 11/8, sân bay Tân Sơn Nhất (TPHCM) gặp sự cố khiến nhiều chuyến bay không thể tiếp cận hạ cánh, có chuyến phải chuyển hướng sang sân bay dự bị.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, một cán bộ phụ trách không lưu tại sân bay cho biết, phi công đã thông báo về việc phát hiện thiết bị bay không người lái (UVA) gần vùng trời sân bay.
Việc UAV xuất hiện được ghi nhận 2 lần, tại phạm vi mà các loại flycam (thiết bị bay quay phim, chụp hình, điều khiển từ xa) thông thường không thể xâm nhập (vùng đỏ trong phễu bay). Sự cố khiến hoạt động cất hạ cánh tại Tân Sơn Nhất bị gián đoạn trong tối 11/8.
Trên thực tế, không chỉ tại Việt Nam, UAV từ lâu đã trở thành mối đe dọa với ngành hàng không thương mại ở khắp nơi trên thế giới. Tại Mỹ thiết bị bay không người lái trở thành nguyên nhân chính gây ra các vụ suýt va chạm trên không.
Dữ liệu công bố cho thấy, UAV liên quan tới gần 2/3 số vụ suýt va chạm trên không trong khu vực 30 sân bay lớn nhất đất nước này trong năm 2024.
Số lượng thiết bị bay không người lái ngày càng tăng khiến nguy cơ máy bay chở khách gặp UAV trên không cũng trở nên đáng lo ngại hơn. Theo số liệu năm nay, Mỹ có hơn 800.000 UAV được đăng ký trong hệ thống quản lý quốc gia.
Vì sao UAV là mối nguy với máy bay chở khách?
Những vụ việc liên quan UAV và máy bay thương mại bắt đầu xuất hiện từ khoảng năm 2013.
Sau đó, số vụ việc tăng nhanh và tiếp tục trở thành một vấn đề an toàn hàng không cho đến nay. Nếu càng có nhiều UAV hoạt động trên bầu trời, khả năng xuất hiện tình huống nguy hiểm giữa UAV và máy bay càng lớn.
Máy bay thương mại có kích thước lớn, tốc độ cao và thường hoạt động trong những hành lang bay được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, UAV có kích thước nhỏ hơn rất nhiều, khiến phi công khó phát hiện và tránh kịp thời.
Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cảnh báo người điều khiển UAV không nên bay gần sân bay, bởi máy bay có người lái rất khó phát hiện và tránh một UAV khi đang bay.
Ngoài ra, theo các chuyên gia trong lĩnh vực hàng không, UAV gây cản trở và đe dọa trực tiếp đến máy bay thương mại vì chúng có nguy cơ va chạm vật lý phá hủy động cơ, gây nhiễu sóng hệ thống dẫn đường, làm tê liệt hoạt động cất hoặc hạ cánh và gây ra các tình huống khẩn nguy không thể xử lý kịp thời ở độ cao thấp.
Đối với hoạt động bay UAV gần sân bay trong vùng trời được kiểm soát, người điều khiển phải được cấp phép trước khi cất cánh. Việc cấp phép cũng có thể đi kèm giới hạn về độ cao và các điều kiện vận hành khác.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi chỉ một UAV xuất hiện không đúng vị trí, đúng thời điểm cũng có thể buộc kiểm soát không lưu phải thay đổi phương án khai thác đường băng, ảnh hưởng tới nhiều chuyến bay.
Bài học từ những vụ việc ở sân bay
Để hạn chế nguy cơ va chạm, quy định của FAA yêu cầu người điều khiển UAV phải được cấp phép nếu muốn bay trong vùng trời được kiểm soát gần sân bay.
Một số cơ quan hàng không cũng sử dụng hệ thống phát hiện UAV để cảnh báo nhân viên khai thác khi thiết bị bay không người lái xuất hiện trong khu vực nhạy cảm.
Tuy nhiên, việc xác định chính xác số vụ suýt va chạm giữa UAV và máy bay vẫn không đơn giản.
Dữ liệu của FAA về các cuộc chạm trán giữa UAV và máy bay còn hạn chế và khó xác minh đầy đủ. Do đó chưa thể phản ánh toàn bộ quy mô của vấn đề.
Máy bay của hãng hàng không JetBlue (Ảnh: Reuters).
Vào tháng 6 vừa qua, một vụ va chạm giữa máy bay của hãng JetBlue Airways (Mỹ) với UAV xảy ra khi chuẩn bị hạ cánh xuống sân bay quốc tế John F. Kennedy ở thành phố New York.
Phi công chuyến bay mang số hiệu 948 thông báo với trạm kiểm soát không lưu rằng máy bay va trúng một UAV ở độ cao khoảng 900m ngay phía trên buồng lái khi đang chuyển hướng tiếp cận đường băng. Tuy nhiên may mắn máy bay hạ cánh an toàn. Vụ việc tiếp tục được FAA tiến hành điều tra.
Tương tự vào tháng 11/2025, một máy bay thương mại hạ cánh xuống sân bay quốc tế San Francisco (Mỹ) thì phi hành đoàn phát hiện có máy bay không người lái ngoài cửa sổ buồng lái.
Thời điểm đó, các phi công nhận thấy "quá muộn để thực hiện hành động né tránh" và thiết bị bay đã sượt qua kính chắn gió ở khoảng cách chưa đầy 90m.
Có thể thấy, với hàng trăm nghìn UAV đang được sử dụng, bài toán đặt ra không phải là ngăn chặn sự phát triển của công nghệ này, mà là bảo đảm mỗi thiết bị bay trên bầu trời đều được vận hành trong đúng khu vực, đúng độ cao và theo đúng quy định.
Một chiếc UAV có thể rất nhỏ, nhưng khi xuất hiện trên đường bay của máy bay chở hàng trăm hành khách, rủi ro mà nó tạo ra hoàn toàn không nhỏ.
