Báo cáo "Tác động của lương tối thiểu tại Việt Nam" do Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) vừa công bố cho thấy, lương tối thiểu thường xuyên được điều chỉnh qua các năm. Nhìn chung, tỷ lệ lương tối thiểu trung bình so với lương trung bình tăng từ 44% vào năm 2012 lên đỉnh điểm là 58% vào năm 2016, sau đó giảm xuống còn 50% vào năm 2023.
Theo ILO, tại Việt Nam, vấn đề tiền lương thấp vẫn tiếp tục ảnh hưởng đến nhiều người lao động. Mặc dù mức lương danh nghĩa bình quân đã tăng trong những năm gần đây, tiền lương thực tế vẫn ở mức thấp khi tính đến yếu tố lạm phát. Qua đó, nhấn mạnh vai trò quan trọng của tiền lương tối thiểu trong việc bảo đảm mức sống của người lao động.
Cũng trong báo cáo, các doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, nhất là nhóm thâm dụng lao động, cho biết tăng lương tối thiểu làm tăng chi phí lao động, bảo hiểm xã hội, gián tiếp tác động đến chi phí nguyên liệu…
Ví dụ theo một doanh nghiệp dệt may có khoảng 7.000 lao động, khi tăng lương từ 280.000 đồng/tháng/lao động như hiện nay thì chi phí của doanh nghiệp tăng khoảng 5 tỷ đồng/năm. Mức tăng chủ yếu từ điều chỉnh mức đóng bảo hiểm xã hội và lương của người lao động.
Lương tối thiểu dành cho công nhân, lao động thường xuyên được điều chỉnh qua các năm (Ảnh minh họa: Hoa Lê).
Báo cáo của Bộ Nội vụ (trước đây là Lao động - Thương binh và Xã hội) năm 2019 cũng nêu việc tăng lương tối thiểu vùng dự kiến năm 2020 chủ yếu tác động vào chi phí đóng bảo hiểm xã hội. Vì đa phần mức lương bình quân thấp nhất mà các doanh nghiệp thực trả cho người lao động đã cao hơn mức lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định khoảng từ 8-12%.
Để thích ứng, các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, giảm các chi phí không thiết yếu hoặc cân nhắc chuyển hoạt động tới nơi có lương tối thiểu thấp hơn.
Trong khi đó nhiều người lao động được hỏi cho biết tăng lương tối thiểu giúp họ tăng thêm thu nhập song lương hiện hành thường chưa đủ để trang trải sinh hoạt phí. Tuy nhiên lương tăng đồng nghĩa với khoản đóng góp bảo hiểm xã hội tăng lên, kéo theo quyền lợi dài hạn tốt hơn.
Từ thực tế trên, chuyên gia của ILO khuyến nghị cần điều chỉnh lương tối thiểu theo lộ trình minh bạch, dự đoán được, cân bằng giữa nhu cầu của người lao động và các yếu tố kinh tế. Việc kiểm soát lạm phát có ý nghĩa quan trọng để tăng lương thực sự giúp tăng thu nhập thực tế cho người lao động.
Chính sách lương tối thiểu cũng cần được lồng ghép với các chính sách kinh tế - xã hội rộng hơn, như nâng cao năng suất lao động, cải thiện môi trường kinh doanh… Việc nâng cao cơ chế thương lượng tập thể có thể là "chìa khóa" để cân bằng lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Tiền lương tối thiểu vùng năm 2026 được Chính phủ quy định tại Nghị định số 293/2025/NĐ-CP ngày 10/11/2025 (quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động). Theo đó, mức lương tối thiểu theo tháng ở vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng; vùng II là 4,73 triệu đồng/tháng; vùng III là 4,14 triệu đồng/tháng; vùng IV là 3,7 triệu đồng/tháng.
