Sáng 10/8, giải trình trước Quốc hội về dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải làm rõ lo ngại việc đưa lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật ra nước ngoài có thể ảnh hưởng nguồn nhân lực trong nước.
Theo Bộ trưởng, đây là vấn đề quan trọng, được nhiều đại biểu và cơ quan liên quan quan tâm. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để xác định cụ thể nhóm lao động, trình độ, ngành nghề và thị trường phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu nhân lực trong nước với mục tiêu nâng cao chất lượng lao động.
Đưa lao động đi nước ngoài gắn với mục tiêu phát triển nguồn nhân lực
Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khẳng định việc đưa lao động ra nước ngoài không chỉ nhằm giải quyết việc làm hay nâng cao thu nhập đơn thuần. Ông nhấn mạnh đây là một "chính sách kép" mang tính chiến lược. Đó là vừa đưa lao động có trình độ đi học hỏi công nghệ tiên tiến, vừa có cơ chế thu hút và phát huy hiệu quả của họ khi trở về.
Trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động có điều kiện tiếp cận môi trường kỷ luật và công nghệ hiện đại tại các nước phát triển. Trình độ, kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy được chính là "tài sản quý báu" của mỗi cá nhân và đất nước.
Về lo ngại thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong nước, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã ghi nhận và điều chỉnh dự thảo theo hướng, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài phải thực hiện đồng thời với việc xây dựng cơ chế thu hút, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực này khi trở về.
"Cần xác định rõ lao động trình độ nào, thuộc lĩnh vực nào và thị trường nào là phù hợp. Đây là tiền đề để chúng ta kiến tạo một vòng tuần hoàn lao động bền vững", Bộ trưởng nói. Tư duy mới của dự luật là quan tâm đặc biệt đến việc kết nối việc làm để người lao động phát huy ngay những kinh nghiệm đã tích lũy sau khi về nước.
Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu tiếp thu giải trình tại Quốc hội (Ảnh: Media QH).
Chuyển từ lợi thế lao động giá rẻ sang chủ động chuẩn bị nhân lực
Theo Bộ trưởng Nội vụ, hoạt động đưa lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài thời gian qua phần lớn dựa vào lợi thế sẵn có là nguồn lao động dồi dào và chi phí thấp. Tuy nhiên, trong giai đoạn tới, chính sách cần chuyển hẳn sang tư duy chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực.
Thay vì chỉ dựa vào lao động giá rẻ, kỹ năng thấp, dự luật hướng tới các ngành nghề động lực và lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ số, đặc biệt là chip bán dẫn, AI (trí tuệ nhân tạo), logistics, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.
Việc lựa chọn các ngành này không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường tiếp nhận mà còn tính đến khả năng người lao động tiếp thu công nghệ để mang về phục vụ đất nước. Theo người đứng đầu ngành Nội vụ, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để thể hiện rõ hơn định hướng này. Những nội dung vượt phạm vi điều chỉnh của luật, Bộ Nội vụ sẽ tổng hợp, báo cáo Chính phủ xem xét.
Liên quan đến chủ thể tham gia, Bộ trưởng đánh giá ý kiến mở rộng đối tượng cho các cơ sở đào tạo là hết sức xác đáng. Điều này sẽ giúp gắn kết chặt chẽ giữa công tác giáo dục nghề nghiệp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động quốc tế chất lượng cao.
Một điểm nhấn quan trọng trong phần giải trình là việc cải cách thủ tục hành chính. Bộ trưởng cho biết dự thảo định hướng cắt giảm tới 50% điều kiện về quy mô cơ sở vật chất đối với doanh nghiệp dịch vụ đưa người lao động đi nước ngoài.
Việc sửa đổi này hướng tới mục tiêu vừa tạo thuận lợi, giảm rào cản cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động.
Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng bổ sung trách nhiệm bắt buộc của doanh nghiệp trong việc bố trí người đại diện ở nước ngoài. Đầu mối này có nhiệm vụ kịp thời hỗ trợ, xử lý các vấn đề phát sinh của lao động ngay tại nước sở tại, tránh tình trạng bỏ mặc người lao động khi ra ngoài biên giới.
Lãnh đạo Bộ Nội vụ cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu và giải trình đầy đủ ý kiến của các Đại biểu Quốc hội trong quá trình hoàn thiện dự luật (Ảnh: Media QH).
Phát huy nguồn nhân lực trở về bằng dữ liệu và kết nối quản lý
Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã được xây dựng, đưa vào khai thác và tiếp tục cần được nâng cấp.
Cơ sở dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, thống nhất; đồng thời tăng khả năng tổng hợp, phân tích và kết nối với những hệ thống có liên quan. Việc này nhằm phục vụ công tác quản lý, theo dõi người lao động và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh.
Theo Bộ trưởng, cần bố trí nguồn lực phù hợp cho việc nâng cấp, quản lý và vận hành hệ thống. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát trách nhiệm cập nhật, kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan.
Dự luật lần này cũng tăng trách nhiệm của chính quyền địa phương. UBND cấp xã dự kiến được giao một số nhiệm vụ liên quan đến tiếp nhận thông tin, theo dõi và giám sát hoạt động tuyển chọn lao động trên địa bàn.
Bên cạnh đó, bản dự thảo luật trình ngày 9/8 đã bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bố trí đầu mối để kịp thời hỗ trợ, giải quyết những vấn đề phát sinh liên quan đến người lao động. Các quy định về cơ chế phối hợp và xử lý vi phạm cũng sẽ được tiếp tục rà soát để bảo đảm đồng bộ.
Bộ trưởng cho biết Bộ Nội vụ sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu, phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan hoàn thiện dự thảo. Nội dung đã rõ và đủ cơ sở sẽ được tiếp thu, vấn đề còn ý kiến khác nhau hoặc vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo Chính phủ xem xét trước khi trình Quốc hội.
