Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa cho ý kiến vào dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực (dự thảo).
Đáng chú ý, về cơ chế giá điện, dự thảo bổ sung quy định áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Công Thương phê duyệt khung giá bán buôn điện.
Theo cơ quan soạn thảo, việc áp dụng giá điện theo giờ đối với khách hàng sinh hoạt nhằm khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng điện vào giờ thấp điểm. Qua đó, chính sách này góp phần điều tiết nhu cầu sử dụng điện và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện.
Chỉ áp dụng đối với khách hàng đủ điều kiện kỹ thuật
Bên cạnh mục tiêu điều tiết nhu cầu sử dụng điện, đề xuất tính giá điện sinh hoạt theo giờ cũng khiến một bộ phận người dân lo ngại chi phí sinh hoạt có thể tăng, nhất là với các gia đình chỉ có thể sử dụng nhiều thiết bị điện vào buổi tối sau giờ làm, giờ học.
Nhiều người dân cho rằng trong điều kiện sinh hoạt hiện nay, việc sử dụng điều hòa, bình nước nóng và các thiết bị thiết yếu khó có thể cắt giảm chỉ vì thường rơi vào khung giờ cao điểm tối.
Cùng với đó, việc chuyển sang công tơ đo điện theo thời gian sử dụng có thể phát sinh thắc mắc về cách ghi nhận sản lượng ở từng khung giờ, độ chính xác của thiết bị và căn cứ tính tiền điện.
Do đó, nếu triển khai cơ chế này, nhiều ý kiến cho rằng cần có quy định và cơ chế kiểm tra, đối soát rõ ràng, minh bạch về dữ liệu điện theo giờ, để người sử dụng có thể biết lượng điện tiêu thụ ở từng khung giờ và kiểm chứng hóa đơn khi có chênh lệch.
Công nhân ngành điện đo dòng điện, kiểm tra nhiệt độ thiết bị tại trạm biến áp (Ảnh: Thành Đông).
Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết việc áp dụng giá điện theo giờ sẽ chỉ xem xét đối với những trường hợp đáp ứng đủ các điều kiện kỹ thuật cho phép.
Ví dụ như các khách hàng có các thiết bị điện công suất lớn, tiêu thụ điện nhiều và có khả năng dịch chuyển sử dụng điện khỏi giờ cao điểm để giảm việc huy động nhiều nguồn điện đắt tiền trong hệ thống. Hoặc khi có đủ các điều kiện về cơ sở hạ tầng, ví dụ như hệ thống công tơ.
Theo ông, trước đây, đối với điện sinh hoạt, chỉ lắp công tơ đo theo lũy tiến, tức chỉ có một giá trị về sản lượng điện tiêu thụ, không phân biệt sản lượng theo các khung giờ cao điểm, thấp điểm. Nếu áp dụng giá điện theo giờ thì phải thay đổi hệ thống công tơ để đo được sản lượng cho 3 khung giờ, đồng thời các điều kiện kỹ thuật, đường truyền cũng phải đáp ứng.
Ông Hùng cho biết, đây mới là nội dung đang trong quá trình nghiên cứu, xây dựng chính sách. Trước khi triển khai, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động đối với người dân, doanh nghiệp và toàn xã hội, đồng thời xem xét mức độ đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật cũng như khả năng triển khai trên thực tế.
"Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý mới quyết định thời điểm áp dụng phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu vận hành hệ thống điện và quyền lợi của khách hàng sử dụng điện sinh hoạt", ông nói.
Hạ tầng đo đếm là điều kiện tiên quyết
Theo số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đến tháng 6, đối với khách hàng sử dụng điện do EVN và các Tổng công ty Điện lực quản lý, tỷ lệ công tơ điện tử đã đạt khoảng 99,9%, với gần 32 triệu khách hàng.
Nếu áp dụng giá điện theo giờ với khách hàng sinh hoạt, hệ thống đo đếm sẽ phải có khả năng ghi nhận chính xác sản lượng điện theo từng khung giờ, đồng thời hệ thống hạ tầng phải đồng bộ... Sản lượng điện sẽ được ghi nhận riêng theo giờ bình thường, giờ cao điểm và giờ thấp điểm.
Hiện nay, nhiều khách hàng sản xuất, kinh doanh thuộc diện áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đã sử dụng công tơ 3 giá để ghi nhận riêng sản lượng điện trong các khung giờ, làm căn cứ tính tiền điện.
Về nguyên lý, công tơ 3 giá được cài đặt lịch thời gian để xác định các khung giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm, đồng thời ghi riêng sản lượng điện tiêu thụ trong từng khung giờ để làm căn cứ tính tiền điện. Với công tơ có chức năng đo xa, dữ liệu điện năng tiêu thụ được thu thập và truyền về hệ thống của ngành điện, phục vụ quản lý, theo dõi và tính tiền điện.
Hiện nay tỷ lệ công tơ điện tử đã đạt khoảng 99,9%, với gần 32 triệu khách hàng (Ảnh: EVN).
Để triển khai thành công biểu giá điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt, theo TS Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, điều kiện tiên quyết là hạ tầng đo đếm.
Theo ông, giá điện theo giờ chỉ có thể áp dụng khi khách hàng được lắp đặt công tơ điện tử có khả năng ghi nhận chính xác lượng điện tiêu thụ theo từng khung giờ. Đây cũng là lý do Bộ Công Thương chỉ đề xuất áp dụng cơ chế này đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện kỹ thuật.
Bên cạnh đó, ngành điện cần có hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu đủ mạnh để xử lý lượng dữ liệu đo đếm rất lớn phát sinh từ hàng triệu khách hàng. Không những thế, dữ liệu đó phải được minh bạch để khách hàng có thể biết hành vi sử dụng điện của mình theo từng giờ. Điều này đòi hỏi ngành điện tiếp tục đầu tư đồng bộ vào hạ tầng số, hệ thống quản lý dữ liệu và các nền tảng chăm sóc khách hàng.
Ngoài ra, chuyên gia cho rằng cần thiết kế biểu giá hợp lý, với mức chênh lệch giữa giờ cao điểm và thấp điểm đủ tạo động lực thay đổi hành vi nhưng không gây xáo trộn lớn cho người dân. Đồng thời, cần tăng cường hướng dẫn sử dụng điện hiệu quả và tận dụng các thiết bị thông minh, pin lưu trữ, xe điện để người dùng chủ động dịch chuyển thời gian tiêu thụ điện.
Theo Quyết định 963, giờ cao điểm được áp dụng từ 17h30 đến 22h30 các ngày từ thứ hai đến thứ bảy; riêng chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.
Giờ bình thường được tính từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h các ngày từ thứ hai đến thứ bảy; riêng chủ nhật kéo dài từ 6h đến 24h. Trong khi đó, giờ thấp điểm được áp dụng từ 0h đến 6h tất cả ngày trong tuần.
Cơ chế giá theo giờ đang được áp dụng cho khách hàng sản xuất, kinh doanh và giá bán buôn điện cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp.
