Mẹo đơn giản giúp bạn tránh mua sắm bốc đồng, giữ tiền trong túi

(TinVina) - Chương trình giảm giá tốt hay livestream bán hàng dễ khiến nhiều người mua sắm theo cảm hứng. Chuyên gia khuyên chỉ cần chờ 24 giờ trước khi thanh toán để tránh những khoản chi không cần thiết.

Không ít người từng có chung một trải nghiệm, đó là nhìn thấy một chiếc áo đang giảm giá sâu, một món đồ gia dụng được quảng cáo là "chỉ còn hôm nay" hay một sản phẩm được hàng nghìn người chốt đơn trên livestream. Chỉ vài cú chạm trên điện thoại, đơn hàng đã được xác nhận.

Thế nhưng vài ngày sau, món đồ được giao đến lại bị cất vào góc tủ hoặc gần như không bao giờ được dùng đến. Mỗi lần mua như vậy có thể chỉ vài trăm nghìn đồng, nhưng khi cộng dồn trong nhiều tháng, số tiền thất thoát không hề nhỏ.

Những khoản chi nhỏ tưởng vô hại có thể âm thầm bào mòn kế hoạch tiết kiệm nếu lặp lại thường xuyên (Ảnh: Money Digest).

Dữ liệu của Capital One Shopping cho thấy 89% người tiêu dùng từng ít nhất một lần mua sắm theo cảm hứng, tức quyết định mua mà không có kế hoạch từ trước. Hơn một nửa trong số đó đã chi trên 100 USD cho những lần mua ngẫu hứng.

Chỉ riêng năm 2024, trung bình mỗi người dành khoảng 282 USD mỗi tháng (khoảng 7,4 triệu đồng, theo tỷ giá hiện nay), tương đương hơn 3.300 USD mỗi năm (gần 87 triệu đồng) cho những khoản chi ngoài dự tính.

Theo TS. Nicole Arnett Sanders, chuyên gia nghiên cứu hành vi người tiêu dùng tại Đại học Columbia Southern, điều khiến con người khó cưỡng lại việc mua sắm không hẳn là món đồ sắp sở hữu, mà là cảm giác háo hức trước khi có được nó.

Não bộ tạo ra cảm giác hưng phấn ngay từ khi chúng ta tưởng tượng mình sẽ sở hữu một sản phẩm mới. Khi cảm xúc này kết hợp với những thông điệp như "chỉ còn vài giờ", "sắp hết hàng" hay "ưu đãi cuối cùng", nhiều người dễ đưa ra quyết định vội vàng hơn bình thường.

Đó cũng là lý do các chuyên gia tài chính thường khuyên người tiêu dùng nên tạo cho mình một "khoảng lặng" trước khi chi tiền.

Một ngày chờ đợi có thể giúp bạn giữ lại hàng triệu đồng mỗi năm

Chuyên gia giáo dục tài chính Kim Scouller khuyến nghị áp dụng quy tắc 24 giờ đối với những món đồ không thực sự cần gấp. Thay vì thanh toán ngay, hãy thêm sản phẩm vào giỏ hàng hoặc danh sách yêu thích rồi quay lại sau một ngày. Nếu mua trực tiếp tại cửa hàng, bạn có thể chụp ảnh sản phẩm và ra về trước khi đưa ra quyết định.

Khoảng thời gian ngắn này đủ để cảm xúc lắng xuống, giúp người mua đánh giá lại liệu mình có thật sự cần món đồ đó hay không. Theo TS. Sanders, nhiều người sẽ ngạc nhiên khi nhận ra thứ mà hôm qua còn nghĩ là "nhất định phải mua" thì hôm sau đã không còn hấp dẫn nữa.

Quy tắc này đặc biệt hữu ích với những người thường có thói quen mở ứng dụng mua sắm sau giờ làm việc căng thẳng hoặc mỗi khi cảm thấy buồn chán. Khi nhận ra mình đang muốn mua đồ chỉ để giải tỏa cảm xúc, hãy thử thay thế bằng một hoạt động khác như đi bộ, tập thể dục, đọc sách hoặc gọi điện cho bạn bè. Chỉ cần thay đổi phản xạ đó, bạn đã giảm đáng kể nguy cơ chi tiêu theo cảm hứng.

Một mẹo khác cũng được các chuyên gia gợi ý là chuyển ngay số tiền định dùng để mua món đồ vào tài khoản tiết kiệm. Sau vài ngày, nhiều người nhận thấy việc nhìn khoản tiền tích lũy tăng lên mang lại cảm giác hài lòng không kém so với việc nhận thêm một gói hàng.

Trước khi mua, đừng chỉ nhìn vào giá bán

Một sai lầm phổ biến là chỉ cân nhắc số tiền phải trả khi thanh toán mà quên rằng mỗi món đồ đều kéo theo những chi phí khác.

Theo TS. Sanders, một chiếc áo mới sẽ chiếm thêm diện tích trong tủ quần áo, cần thời gian giặt giũ và bảo quản. Một món đồ trang trí đẹp mắt cũng đồng nghĩa với việc phải dành thêm công sức lau dọn và sắp xếp. Những chi phí này tuy không hiện trên hóa đơn nhưng vẫn là phần "giá" mà bạn phải trả sau khi mang món đồ về nhà.

Nếu bạn chỉ sống bằng thu nhập cố định hoặc đang cố gắng tích lũy để mua nhà, nuôi con hay xây dựng quỹ dự phòng, việc mua sắm theo cảm hứng càng dễ làm chệch mục tiêu tài chính. Chỉ cần bạn chi thêm khoảng 200 USD mỗi tháng cho những món đồ không cần thiết, tổng số tiền sau một năm đã lên tới 2.400 USD, tương đương hơn 60 triệu đồng.

Muốn chi tiêu thông minh, đừng chỉ nhìn vào giá mua mà hãy tính cả "chi phí sở hữu" của mỗi món đồ (Ảnh: Hurupay).

Tất nhiên, quy tắc 24 giờ không có nghĩa là bạn phải từ bỏ mọi sở thích cá nhân. Bạn hoàn toàn có thể đặt ra giới hạn riêng, chẳng hạn chỉ áp dụng với những khoản chi từ vài triệu đồng trở lên, hoặc dành sẵn một khoản "ngân sách tận hưởng" mỗi tháng để mua những món đồ mình yêu thích mà không ảnh hưởng đến kế hoạch tài chính.

Việc bạn mua hay không mua không phải là vấn đề mà mỗi quyết định chi tiêu của bạn xuất phát từ nhu cầu thực sự, thay vì cảm xúc nhất thời. Đôi khi, chỉ cần cho mình thêm một ngày để suy nghĩ trước khi bấm nút thanh toán, bạn đã có thể giữ lại những khoản tiền tưởng nhỏ nhưng đủ tạo nên khác biệt lớn cho tài chính cá nhân sau nhiều năm.