Tăng huyết áp, đái tháo đường xuất hiện sớm hơn
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia (Bộ Y tế), cho biết bệnh không lây nhiễm, chủ yếu gồm ung thư, tim mạch, đái tháo đường…, hiện chiếm khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam và đang có xu hướng trẻ hóa.
Theo bà, cùng với sự thay đổi mạnh mẽ của lối sống hiện đại, việc sử dụng công nghệ số, thời gian ngồi nhiều hơn, ít vận động, các yếu tố nguy cơ liên quan đến chế độ ăn uống, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và thiếu hoạt động thể lực cũng gia tăng.
Những yếu tố này tác động đến các yếu tố nguy cơ chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, một số vấn đề sức khỏe tâm thần.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia (Ảnh: Nam Phương).
Dinh dưỡng là một trong những yếu tố có thể can thiệp
Theo PGS Mai, 3 trong 4 yếu tố nguy cơ chuyển hóa gồm thừa cân - béo phì, tăng huyết áp, tăng đường huyết chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chế độ ăn. Can thiệp vào chế độ ăn ở cấp quần thể được xem là một trong những giải pháp có hiệu quả cao để phòng ngừa bệnh không lây nhiễm.
Tuy nhiên, khẩu phần ăn của người Việt đang có nhiều thay đổi theo hướng bất lợi. Người Việt ăn nhiều thịt, muối và tiêu thụ nhiều đồ uống có đường hơn.
Chuyên gia dẫn số liệu lượng thịt tiêu thụ bình quân đầu người tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136,4g/người/ngày năm 2020. Tại khu vực thành thị, con số này lên tới 155,3g/người/ngày.
Người Việt ăn nhiều thịt hơn nhưng ăn ít rau, trái cây (Ảnh minh họa: N.P).
Trong khi đó, lượng rau và quả chín dù đã cải thiện nhưng vẫn chưa đạt mức khuyến nghị. Mức tiêu thụ rau khoảng 231g/ngày, quả chín khoảng 140,7g/ngày, tương đương khoảng 66-77% nhu cầu khuyến nghị.
Lượng muối tiêu thụ cũng vẫn ở mức cao. Năm 2020, mức tiêu thụ bình quân khoảng 8,1g/ngày, giảm so với 9,4 g/ngày năm 2015 nhưng vẫn cao hơn đáng kể mức dưới 5g/ngày mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị.
Đáng chú ý, mức tiêu thụ đồ uống có đường tăng nhanh. Bình quân đầu người tăng từ 18,5 lít/năm năm 2009 lên 66,5 lít/năm, tương đương mức tăng khoảng 350% trong 15 năm.
PGS Mai nhận định xu hướng bất lợi nổi bật là các nhóm thực phẩm giàu năng lượng, natri và đường tự do gia tăng nhanh, trong khi các nhóm thực phẩm có tác dụng bảo vệ sức khỏe như rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt cải thiện chậm.
Bên cạnh đó, tỷ trọng các bữa ăn ngoài gia đình, thực phẩm chế biến sẵn cũng tăng nhanh tại khu vực đô thị.
àm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm?
Để giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, WHO khuyến cáo mỗi người nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên. Theo đó, cần giảm muối và các thực phẩm siêu chế biến, ưu tiên thực phẩm tươi, ăn đa dạng rau xanh, trái cây, đồng thời hạn chế nước ngọt, nước tăng lực, đồ uống có đường.
WHO khuyến nghị người trưởng thành thực hiện ít nhất 150-300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa phải mỗi tuần, trong khi trẻ em, thanh thiếu niên nên vận động trung bình 60 phút mỗi ngày.
Các hoạt động như đi bộ, đạp xe, chơi thể thao, làm việc nhà hay vận động trong sinh hoạt hằng ngày đều có giá trị; đồng thời nên hạn chế ngồi lâu để tăng cường sức khỏe.
Bên cạnh đó, các chuyên gia dinh dưỡng, WHO Việt Nam cũng khuyến nghị áp dụng nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì thực phẩm để giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết sản phẩm có hàm lượng đường, muối hoặc chất béo không lành mạnh cao.
So với thông tin dinh dưỡng ở mặt sau bao bì vốn có thể khó đọc, nhãn mặt trước được thiết kế trực quan, dễ hiểu, qua đó hỗ trợ người mua lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn.
Song song với đó, người tiêu dùng cần hình thành thói quen đọc nhãn dinh dưỡng để lựa chọn các thực phẩm lành mạnh, góp phần kiểm soát chế độ ăn uống và bảo vệ sức khỏe. Nhãn dinh dưỡng giúp người tiêu dùng hiểu rõ về các thành phần dinh dưỡng, năng lượng, các chất quan trọng có trong thực phẩm mà mình tiêu thụ.
Ngày 17/9 là Ngày An toàn Người bệnh Thế giới. Năm nay, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề “Khám chữa bệnh an toàn cho các bệnh không lây nhiễm”, với khẩu hiệu “Chăm sóc sức khỏe an toàn trọn đời!”. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an toàn trong suốt quá trình phòng bệnh, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh lâu dài.
WHO cho biết các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính thường đòi hỏi người bệnh được chăm sóc liên tục trong thời gian dài.
Bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 74% số ca tử vong trên toàn cầu.
