Một cuộc tập kích của Mỹ vào Iran (Ảnh: Quân đội Mỹ).
Mỹ mở rộng mục tiêu tấn công
Khi một cột khói đen đặc, khổng lồ bốc lên phía trên tháp kiểm soát hàng hải đồ sộ của thành phố Chabahar, ánh đèn trong thị trấn bắt đầu chập chờn rồi tắt hẳn.
Trong chiến dịch ném bom mới kéo dài một tuần nhằm vào Iran của Tổng thống Donald Trump, máy bay chiến đấu Mỹ cùng một số UAV chủ yếu tập trung vào các mục tiêu liên quan trực tiếp đến khả năng tấn công tàu thương mại của Tehran tại eo biển Hormuz.
Cuộc không kích nhằm vào tháp kiểm soát lần thứ 2 trong vòng một tuần là một ví dụ điển hình, bởi công trình này được xem là một tài sản quan trọng trong mạng lưới quân sự ven biển của Iran, bên đang nắm ưu thế trong việc kiểm soát tuyến đường biển huyết mạch ở Hormuz.
Cuộc tấn công này là một trong khoảng 90 đòn không kích nhắm vào các trạm radar, trận địa tên lửa chống hạm, cơ sở chỉ huy - kiểm soát và các tàu thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Tuy nhiên, các nhà phân tích quốc phòng cho rằng tình trạng mất điện đi kèm cuộc không kích trong đêm cho thấy quân đội Mỹ đang ngầm gửi tín hiệu rằng họ hoàn toàn có thể tiến xa hơn nữa.
Hồi đầu tuần, ông Trump một lần nữa cảnh báo sẽ tấn công các nhà máy điện dân sự và các cây cầu nếu Tehran từ chối quay lại bàn đàm phán. Phát biểu trên Fox News, ông nói: “Tuần tới sẽ trở nên rất tồi tệ đối với họ. Chúng tôi sẽ đánh sập toàn bộ các nhà máy điện của họ".
Chỉ vài giờ sau, điện tại Chabahar đã bị cắt, theo các hãng truyền thông liên kết với nhà nước Iran và nhiều cơ quan báo chí Arab. Nguồn điện được khôi phục sau vài giờ và hiện vẫn chưa rõ chính xác mục tiêu nào bị đánh trúng dẫn tới sự cố mất điện.
Sascha Bruchmann, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định: "Mỹ đã tấn công hạ tầng hỗ trợ trong khi ông Trump đang cảnh báo cắt điện. Vì vậy hiện nay tồn tại một mức độ thách thức lớn hơn đối với Iran, không chỉ đơn thuần là các mục tiêu quân sự".
Một cây cầu đường sắt ở đông bắc Iran cũng bị tấn công, cắt đứt tuyến kết nối nước này với các nước láng giềng. Các chuyên gia cho rằng đây là thông điệp cho thấy Mỹ sẽ ngăn chặn các nỗ lực của Iran nhằm vượt qua lệnh phong tỏa hải quân mà ông Trump đã tái áp đặt.
Mặc dù mỗi đợt tập kích bao gồm số lượng mục tiêu rất lớn, Mỹ có thể duy trì nhịp độ này trong nhiều tuần nếu muốn.
Lý do là với ưu thế gần như tuyệt đối trên không, Washington có thể tấn công mục tiêu của Iran mà không gặp quá nhiều thách thức.
Tuy nhiên, các chỉ huy Mỹ hiểu rằng dù đã đánh trúng rất nhiều mục tiêu trong tuần qua, họ mới chỉ gây ra thiệt hại ngắn hạn đối với khả năng tấn công tàu thương mại của IRGC tại eo biển Hormuz.
“Với số lượng lớn các phi vụ tuần tra chiến đấu trên không mà Mỹ đang triển khai, cộng thêm A-10 và trực thăng Apache, người Iran rất khó đưa các tàu nhỏ ra ngoài để xác định mục tiêu dân sự. Nhưng đó chỉ là kiềm chế năng lực của Iran tại eo biển chứ không phải phá hủy hoàn toàn nó. Radar và camera đã bị tấn công, nhưng tất cả đều có thể sửa chữa được", ông Bruchmann nói.
Ông Bruchmann cho rằng, điều ông Trump muốn làm lúc này là đưa Tehran trở lại bàn đàm phán.
Để làm được điều đó, ông cần gây tổn hại cho Iran nhưng không đến mức khiến Mỹ không còn công cụ để gia tăng áp lực trong tương lai; đồng thời cũng không quá mạnh tay đến mức kích động Tehran phát động một làn sóng trả đũa toàn diện nhằm vào các quốc gia Ả rập.
Ngoài Hormuz, Iran vẫn có những lá bài khác, như eo biển Bab el-Mandeb, cửa ngõ dẫn vào biển Đỏ mà lực lượng Houthi ở Yemen do Tehran hậu thuẫn, có khả năng kiểm soát. Iran vẫn còn kho tên lửa dưới lòng đất, đủ gây ra thiệt hại cho các nước Vùng Vịnh có cơ sở quân sự của Mỹ.
Tính toán của Iran
Về phần mình, Iran đang kéo dài thế đối đầu cho tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, với hy vọng ông Trump sẽ đưa ra các điều kiện có lợi hơn để thoát khỏi cuộc khủng hoảng tiềm tàng.
Đây là một cuộc đấu trí thực sự khi Iran đang muốn "câu giờ" trong khi ông Trump muốn gây ra thiệt hại mạnh mẽ. Mục tiêu của 2 bên là đều muốn đối phương phải nhượng bộ. Việc ông Trump cảnh báo tấn công mọi nhà máy điện của Iran cũng được xem là cách gia tăng áp lực tối đa lên đối thủ.
Xét về cường độ hoạt động quân sự của cả Mỹ lẫn Iran, nhịp độ giao tranh trong tuần qua nằm ở khoảng giữa giai đoạn các cuộc tấn công trả đũa lẻ tẻ sau lệnh ngừng bắn hồi đầu tháng 4 và xung đột toàn diện từng diễn ra từ cuối tháng 2.
Mức độ bền vững của tình trạng này dường như phụ thuộc vào 2 yếu tố rất khó đánh giá.
Yếu tố đầu tiên là lượng đạn dược còn lại của hai bên. Trong khi năng lực sản xuất tên lửa đạn đạo của Iran bị gián đoạn, mỗi quả tên lửa phóng đi nhằm vào các nước Trung Đông đều làm hao mòn kho dự trữ của Tehran.
Ở chiều ngược lại, kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và các đồng minh Vùng Vịnh cũng được cho là đang ở trạng thái dễ bị tổn thương.
Mức độ bí mật liên quan đến kho vũ khí của cả hai bên khiến giới quan sát khó nắm được bức tranh chính xác về năng lực thực sự của cả Mỹ và Iran.
Yếu tố thứ hai, và cũng là yếu tố quyết định cuối cùng, nằm ở tính toán của giới lãnh đạo Iran và Mỹ. Chính quyền Iran ngày càng cứng rắn và kiên quyết. Trong khi đó, ông Trump cũng không phải là người dễ từ bỏ các mục tiêu đặt ra, dù ông không phải lúc nào cũng thực hiện các lời cảnh báo của mình một cách nhất quán.
Việc Mỹ âm thầm mở rộng phạm vi mục tiêu trong những ngày gần đây có lẽ được hiểu như một thông điệp rằng, Washington lần này có thể sẽ dùng sức mạnh quân sự để thực hiện động thái dứt khoát nhằm khiến Iran nhượng bộ. Tuy nhiên, Iran liệu có tiếp nhận thông điệp này và tính toán của họ là gì vẫn là những câu hỏi chưa thể giải đáp.
