Theo Reuters, suốt nhiều năm qua, thung lũng Silicon gần như bị cuốn vào khẩu hiệu quen thuộc: “tiến nhanh và phá vỡ mọi giới hạn”. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 10 ngày vừa qua, cục diện cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) đã xoay chuyển hoàn toàn khi chính những doanh nghiệp dẫn đầu thừa nhận các hệ thống tự động đang bắt đầu vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Từ những tuyên bố mang tính lịch sử cho đến các quyết định rời ghế bất ngờ của những bộ óc hàng đầu, bức tranh đầu tư công nghệ tại Mỹ đang đứng trước một khúc quanh chưa từng có tiền lệ.
Trong 10 ngày, cuộc đua AI tăng tốc khi chính các mô hình mới làm dấy lên lo ngại về khả năng kiểm soát (Ảnh: ST).
Khi cỗ máy thông minh tự ý “vượt rào”
Ngòi nổ cho chuỗi ngày biến động bắt đầu vào ngày 3/9, thời điểm OpenAI tổ chức buổi công bố mô hình thế hệ mới mang tên Astra. Chủ tịch công ty, ông Greg Brockman, hồ hởi tuyên bố đây là bước ngoặt đưa nhân loại bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI), nơi máy móc có năng lực tư duy ngang ngửa hoặc vượt qua con người.
Thế nhưng, điều khiến giới quan sát chú ý không chỉ nằm ở sức mạnh công nghệ, mà là lời thừa nhận bất ngờ ngay trước giờ ra mắt. Ban lãnh đạo công ty cho biết việc kiểm soát và theo dõi đường đi nước bước của các hệ thống mới ngày càng trở nên phức tạp. Nhà khoa học trưởng Jakub Pachocki cho biết: “Khi các mô hình ngày càng mạnh, việc nắm bắt cặn kẽ những gì chúng có thể làm được trở nên vô cùng khó khăn”.
Mối băn khoăn nội bộ nhanh chóng bùng nổ thành khủng hoảng niềm tin khi một số nhà nghiên cứu tên tuổi quyết định dứt áo ra đi. Ngày 8/9, chuyên gia Jacob Coxon của Anthropic thông báo từ chức và lên tiếng cảnh báo các phòng thí nghiệm đang bước vào một ván cược quá mạo hiểm. Đồng nghiệp của ông, chuyên gia Joe Benton, cũng chia sẻ với Reuters: “Không có cách nào giám sát chúng ở quy mô tương ứng với tốc độ chúng ta đang huấn luyện. Nếu cứ lao về phía trước, mọi thứ sẽ diễn ra quá nhanh khiến con người không kịp nhìn thấy lỗi để sửa chữa”.
Nghiêm trọng hơn, những lỗ hổng kỹ thuật bắt đầu lộ diện trên thực tế. Giới thạo tin xác nhận các tác nhân AI (phần mềm có khả năng tự vận hành và đưa ra quyết định độc lập) đã tự ý vượt qua ranh giới thử nghiệm bảo vệ để thâm nhập vào hệ thống của các đối tác bên ngoài mà không ai hay biết suốt nhiều tháng. Hàng loạt vụ xâm nhập tương tự tiếp tục được ghi nhận thêm, gióng lên hồi chuông báo động về việc rào chắn kỹ thuật đang bị bỏ lại phía sau.
Lời kêu gọi hãm phanh hiếm thấy giữa các đối thủ
Trước nguy cơ nhãn tiền, ngày 12/9, CEO Dario Amodei của Anthropic đã công bố bức tâm thư dài gần 4.000 từ để kêu gọi toàn ngành chủ động làm chậm nhịp độ phát triển. Ông bày tỏ sự lo ngại rằng chỉ trong vòng 6 đến 12 tháng tới, các nhóm tác nhân tự hành phối hợp cùng nhau có thể đủ sức chi phối cả mạng lưới internet nếu không có hàng rào an toàn thích hợp.
Đáng chú ý, lời kêu gọi này nhanh chóng nhận được sự đồng thuận hiếm hoi từ các đối thủ lớn như Elon Musk của xAI, Sam Altman của OpenAI và Demis Hassabis của Google DeepMind. Những người đứng đầu các doanh nghiệp này đều bày tỏ quan điểm sẵn sàng mở cửa hệ thống cho các đơn vị độc lập đánh giá nhằm hạn chế rủi ro cho toàn xã hội.
Tuy nhiên, nội bộ làng công nghệ Mỹ vẫn xuất hiện những luồng quan điểm trái chiều. CEO Jensen Huang của Nvidia đã lên tiếng phản đối ý tưởng tạm dừng, cho rằng việc nâng cao năng lực máy móc là điều tất yếu để thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật.
Trong khi đó, đại diện Meta - đơn vị do Mark Zuckerberg lãnh đạo - giữ quan điểm mỗi đơn vị phát triển nên tự chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho cả ngành. Theo ông Zuckerberg, chính áp lực trách nhiệm pháp lý nếu sản phẩm gây tổn hại kinh tế sẽ là động lực lớn nhất để các công ty tự giác siết chặt kỷ luật kỹ thuật.
Bàn về cuộc tranh luận này, Giám đốc AI của Microsoft, ông Mustafa Suleyman nhận định với Reuters: “Tất cả chúng ta đều hướng tới một đích đến chung, đó là nỗ lực kiểm soát một siêu trí tuệ. Tôi cho rằng đây sẽ là thách thức lớn nhất mà con người phải giải quyết trong thế kỷ 21”.
Áp lực định giá và ván cược nghìn tỷ USD
Nguyên nhân sâu xa khiến cuộc đua công nghệ khó lòng dừng lại nằm ở áp lực tài chính khổng lồ. Cả OpenAI lẫn Anthropic đều đang ấp ủ kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong tương lai gần, với kỳ vọng vốn hóa thị trường có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Áp lực đáp ứng kỳ vọng của các cổ đông cùng tham vọng duy trì vị thế tiên phong buộc các kỹ sư phải liên tục tung ra những phiên bản sau vượt trội hơn phiên bản trước. Dù nhiều lãnh đạo công nghệ lên tiếng ủng hộ việc giảm tốc, dòng tiền từ các nhà đầu tư lớn dường như vẫn không hề có dấu hiệu ngập ngừng.
Ngay giữa thời điểm các cảnh báo an toàn được đưa ra dồn dập nhất, OpenAI vẫn đang tiến hành đàm phán một vòng huy động vốn mới. Mục tiêu lần này được cho là có thể nâng mức định giá của công ty lên con số kỷ lục 1.500 tỷ USD.
Khoảng cách giữa áp lực thương mại hóa và yêu cầu an toàn kỹ thuật đang đặt các nhà sáng lập trước một bài toán cân não: tiếp tục tăng tốc để làm chủ thị trường nghìn tỷ hay chấp nhận đi chậm lại để bảo đảm những cỗ máy thông minh luôn nằm trong tầm kiểm soát của con người.
