Ngày 25/9, tại Trường Đại học Luật TPHCM, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) tổ chức hội thảo lấy ý kiến về kết quả Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Thông tin tại hội thảo, bà Mai Thị Anh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ GD&ĐT, cho biết đến thời điểm hiện tại, gần 600 văn bản quy phạm pháp luật của ngành giáo dục đã được rà soát tổng thể. Bộ đồng thời phối hợp rà soát các quy định giao thoa với các lĩnh vực như đầu tư, tài chính, tài sản, định mức kinh tế - kỹ thuật, lao động, đất đai.
Cuộc tổng rà soát được triển khai theo Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15, nhằm đánh giá toàn diện thực trạng hệ thống pháp luật, nhận diện những quy định không còn phù hợp, thiếu thống nhất, khó thực hiện hoặc chưa điều chỉnh đầy đủ các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
Bà Mai Thị Anh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ GD&ĐT phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Thành An).
Báo cáo kết quả tổng rà soát, ông Đào Hồng Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ GD&ĐT, cho biết Bộ đã tổng hợp 500 văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực và chưa có hiệu lực thuộc trách nhiệm tổng rà soát.
Kết quả sơ bộ cho thấy 161 văn bản được đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, gồm 46 văn bản đề xuất sửa đổi, bổ sung và 115 văn bản đề xuất thay thế toàn bộ. Bộ cũng đề xuất ban hành mới 25 văn bản và bãi bỏ toàn bộ 28 văn bản.
Đáng chú ý, 82 nội dung, quy định tại 67 văn bản được xác định không còn phù hợp với các chủ trương mới của Đảng; 182 văn bản có nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, không thống nhất hoặc không còn phù hợp; 41 văn bản có quy định chưa sát thực tiễn và 20 vấn đề chưa có quy định pháp luật điều chỉnh đầy đủ.
Các nhóm vấn đề được xác định tập trung vào chính sách đối với nhà giáo và cán bộ quản lý, phân cấp - phân quyền, quản trị cơ sở giáo dục, chuyển đổi số, dữ liệu giáo dục, tự chủ, hội nhập quốc tế và những quy định không còn phù hợp với mô hình tổ chức, quản lý mới.
Về mức độ thể chế hóa các chủ trương mới về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ông Nguyễn Như Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, cho biết ở Trung ương có 6 cơ quan với 55 văn bản cần xử lý hoặc ban hành mới; ở cấp tỉnh có 18 địa phương xác định 129 văn bản cần xử lý. Phần lớn lộ trình được tập trung trong giai đoạn 2026-2027.
Bộ GD&ĐT thống nhất với 26 nội dung tại 22 văn bản Trung ương cần sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, tập trung vào hợp tác quốc tế, chính sách học sinh - sinh viên, đội ngũ nhà giáo, giáo dục phổ thông, chuyển đổi số và yêu cầu quản trị mới.
Đại diện các cơ sở giáo dục đóng góp ý kiến về các quy định hiện nay trong ngành giáo dục (Ảnh: Thành An).
Điểm nghẽn nằm ở sự giao thoa giữa nhiều quy định
Tại hội thảo, đại diện các cơ sở giáo dục chỉ ra nhiều vướng mắc phát sinh từ sự giao thoa giữa các hệ thống pháp luật.
Thạc sĩ Hà Minh Ninh, Trưởng phòng Thanh tra - Pháp chế, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM, nêu vấn đề địa vị pháp lý của các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc trường đại học, kéo theo các vấn đề về tự chủ tài chính, nhân sự và sở hữu trí tuệ. Ông đồng thời đề nghị làm rõ căn cứ áp dụng chính sách miễn, giảm học phí theo danh mục địa bàn mới.
Đại diện Sở GD&ĐT tỉnh Tây Ninh cho rằng sự giao thoa giữa pháp luật về nhà giáo, viên chức, vị trí việc làm và biên chế đang khiến việc tuyển dụng, bố trí giáo viên thiếu linh hoạt trong bối cảnh nhu cầu thực tế thay đổi sau sắp xếp trường lớp.
Ở giáo dục đại học, GS.TS Hà Nam Khánh Giao, Phó Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, đề nghị làm rõ các quy định về Hội đồng Giáo sư cơ sở, chương trình chuẩn, điều kiện mở chương trình sau đại học và những thay đổi trong phân loại ngành đào tạo. Ông cũng đặt vấn đề xây dựng hành lang pháp lý cho kinh tế không gian tầm thấp, tạo cơ sở cho đào tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ như UAV.
Đại diện Trường Đại học Công nghiệp TPHCM lại nhấn mạnh một khoảng trống khác: liên kết nhà trường – doanh nghiệp đã được mở rộng nhưng vẫn thiếu cơ chế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo và thiếu tiêu chí rõ ràng để cơ sở giáo dục lựa chọn đối tác phù hợp.
Trong giáo dục nghề nghiệp, đại diện Trường Cao đẳng Viễn Đông kiến nghị chính sách cần phản ánh rõ hơn đặc thù của khu vực ngoài công lập, từ điều kiện đầu tư, quyền của nhà đầu tư trong hội đồng trường đến cơ chế để chuyên gia doanh nghiệp, nghệ nhân, kỹ thuật viên tay nghề cao tham gia giảng dạy.
Phản hồi lại một số ý kiến, TS Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT), cho biết hệ thống pháp luật lĩnh vực này đang được điều chỉnh theo hướng tăng tính mở, trao quyền chủ động lớn hơn cho cơ sở đào tạo và gắn chặt hơn với doanh nghiệp. Một số cơ chế về chuẩn chất lượng, trung học nghề và cấp bù chính sách cho người học vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Thông tin thêm, bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, cho biết đơn vị đã rà soát khoảng 103 văn bản, đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế 41 văn bản, ban hành mới 6 văn bản và kiến nghị Bộ Nội vụ tiếp tục rà soát 14 văn bản liên quan đến tiền lương, vị trí việc làm, biên chế và tổ chức đơn vị sự nghiệp.
Từ các ý kiến đóng góp, mà Mai Thị Anh đề nghị các đơn vị tiếp tục phối hợp với Vụ Pháp chế, trong đó mỗi đề xuất xử lý văn bản phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, căn cứ pháp lý, cơ sở thực tiễn, phương án và lộ trình thực hiện. Mục tiêu sau cùng là chuyển kết quả rà soát thành những đề xuất hoàn thiện thể chế có khả năng tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn pháp lý.
