Như Dân trí đã thông tin trước đó, nhiều phụ huynh Trường THCS An Phú (phường An Khánh, TPHCM) bức xúc trước việc nhà trường xếp học sinh nam, nữ ngủ bán trú chung trong lớp học, không có tấm phân cách hay rèm che.
Điều này khiến phụ huynh lo lắng bởi học sinh THCS đã bước vào độ tuổi dậy thì. Việc bố trí nam, nữ ngủ chung có thể ảnh hưởng đến tâm lý cũng như việc giáo dục giới tính cho các em.
Nguy cơ ảnh hưởng tâm lý, ranh giới cơ thể
Theo ThS Tâm lý Trần Thị Ngọc Tuyền, Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS và THPT Việt Anh (TPHCM), học sinh cần được giáo dục giới tính từ sớm, theo từng giai đoạn phát triển.
Vì vậy, việc bố trí học sinh nam, nữ ngủ chung trong giờ nghỉ trưa có thể khiến các em xấu hổ, lo âu, khó ngủ và khó thư giãn khi phải nằm cạnh bạn khác giới. Các em nữ dậy thì sớm có thể né tránh việc bán trú hoặc trở nên tự ti về cơ thể. Trong khi đó, một số học sinh nam cũng có thể tự ti khi phát ra tiếng ngáy trong giờ ngủ.
Ngoài ra, khi ngủ chung, chủ đề cơ thể và giới tính dễ bị bạn bè đem ra trêu chọc, lan truyền nhanh trong lớp, dẫn đến tình trạng bắt nạt kéo dài và những hậu quả khó lường trong môi trường học đường.
“Điều này cũng làm mờ ranh giới cơ thể. Việc động chạm giữa các em bị bình thường hóa, làm giảm hiệu quả giáo dục phòng, chống xâm hại. Trẻ khó nhận ra đâu là điều không ổn để báo lại”, bà Tuyền nhấn mạnh.
Theo bà, việc thiếu giám sát còn có thể dẫn đến rủi ro xảy ra hành vi tình dục giữa trẻ với trẻ. Phần lớn xuất phát từ sự tò mò theo lứa tuổi, nhưng rủi ro tăng rõ khi có chênh lệch tuổi hoặc thiếu giám sát.
Bà Tuyền cũng lưu ý, chênh lệch tuổi là một yếu tố rủi ro cần quan tâm. Nhà trường không nên để học sinh lớp 5 ngủ chung khu với học sinh lớp 1-2 và tuyệt đối không để học sinh THCS ngủ chung khu với học sinh tiểu học (ở những trường liên cấp).
Học sinh Trường THCS An Phú (Ảnh: Website nhà trường).
Ở góc nhìn khác, BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho rằng khi bước vào cấp THCS, đặc biệt từ khoảng 11-12 tuổi trở đi, nhu cầu về riêng tư, ranh giới cơ thể và ý thức về giới tính của học sinh đã rõ rệt.
“Vấn đề quan trọng không chỉ là học sinh nam, nữ có nghỉ chung phòng hay không, mà còn là không gian nghỉ trưa có bảo đảm sự riêng tư, an toàn và phù hợp với đặc điểm phát triển của lứa tuổi hay không”, ông Sang nói.
Theo ông, ở tuổi dậy thì, học sinh có thể nhạy cảm hơn với việc người khác nhìn thấy cơ thể, tư thế ngủ, trang phục hoặc những thay đổi trên cơ thể mình. Nếu không gian nghỉ trưa quá chật, thiếu sự phân định hoặc giám sát phù hợp, tạo điều kiện cho việc trêu chọc, quay phim, chụp ảnh, đụng chạm cơ thể hay xâm phạm không gian riêng tư, các em có thể cảm thấy xấu hổ, khó chịu, lo lắng hoặc mất an toàn.
"Điều quan trọng là cần giúp học sinh hiểu cơ thể của mình là riêng tư, cơ thể người khác cần được tôn trọng và các em có quyền nói “không” khi cảm thấy không thoải mái", ông Sang nói.
Học sinh có thể ngại với những vấn đề tế nhị
ThS.BS Phạm Văn Giào, Viện trưởng Viện Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục, cho rằng cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ tâm lý phát triển và đặc điểm lứa tuổi, thay vì chỉ tập trung vào việc học sinh nam và nữ nghỉ chung một không gian.
Không nên hiểu rằng cứ học sinh nam và nữ nằm nghỉ cùng một phòng thì sẽ khiến các em phát triển giới tính sớm hơn hoặc tự nhiên phát sinh những hành vi không phù hợp. Về mặt khoa học, chúng ta không có cơ sở để kết luận như vậy.
Tuy nhiên, học sinh THCS đang ở giai đoạn khá đặc biệt. Nhiều em đã hoặc đang bước vào tuổi dậy thì, cơ thể thay đổi nhanh chóng, đồng thời trở nên nhạy cảm hơn với hình ảnh bản thân và cách bạn bè nhìn nhận về mình.
Ở độ tuổi này, có những điều người lớn xem là bình thường nhưng lại khá tế nhị đối với học sinh, chẳng hạn tư thế khi ngủ, quần áo bị xộc xệch, những thay đổi trên cơ thể, vấn đề kinh nguyệt ở nữ sinh hoặc các phản ứng sinh lý tự nhiên ở nam sinh.
“Một yếu tố đôi khi bị bỏ qua là chất lượng giấc ngủ. Nếu học sinh cảm thấy ngại ngùng, căng thẳng hoặc không thoải mái, các em có thể không ngủ được hoặc chỉ nằm chờ hết giờ. Khi đó, mục tiêu giúp học sinh hồi phục thể lực cho buổi học chiều cũng không đạt được đầy đủ.
Vì vậy, theo tôi, những tác động đáng quan tâm nhất là sự thoải mái về tâm lý, quyền riêng tư, chất lượng nghỉ ngơi và việc phòng ngừa các tình huống xâm phạm ranh giới giữa học sinh với nhau”, ông Giào nói thêm.
Không để phòng ngủ học sinh vắng người lớn
Về cách tổ chức bán trú, các chuyên gia cho rằng các trường nên bố trí phòng ngủ riêng cho học sinh nam và nữ ngay từ lớp 1. Nếu thiếu phòng, nhà trường có thể sử dụng chung một phòng nhưng cần chia thành hai khu vực tách biệt bằng vách ngăn hoặc rèm cố định, đồng thời bố trí giáo viên trực ở khu vực giữa.
Trong cùng một cấp học, nhà trường nên chia học sinh theo cụm khối và độ tuổi tương đương. Chẳng hạn, nếu phải ghép học sinh các khối để bố trí phòng riêng cho nam và nữ, có thể xếp học sinh lớp 1 với lớp 2; lớp 3 với lớp 4, 5. Khi ghép lớp, cần ưu tiên những lớp có độ tuổi gần nhau.
Mỗi em cần có khoảng cách giữa các chỗ nằm, không nằm chung chăn. Nhà trường nên duy trì ánh sáng dịu, không tắt tối hoàn toàn để giáo viên luôn có thể quan sát học sinh.
Đặc biệt, theo bà Tuyền, dù học sinh ở độ tuổi lớn hay nhỏ, các lớp bán trú đều phải có người trực thức suốt giờ ngủ, không để phòng ngủ vắng người lớn dù chỉ vài phút. Với các lớp lớn, trường nên bố trí người trực cùng giới ở khu vực nữ, tránh để một người lớn ở một mình với một học sinh.
Nếu có camera, nhà trường chỉ nên lắp đặt ở hành lang hoặc cửa ra vào và phải thông báo công khai với phụ huynh, không đặt camera hướng vào khu vực thay đồ. Trường cũng cần quy định rõ việc đi vệ sinh trong giờ ngủ, bố trí khu vực thay đồ riêng và có cách hỗ trợ kín đáo cho các em nữ đã bước vào tuổi dậy thì.
Chuyên gia cũng khuyến cáo, nhà trường cần ngăn chặn việc quay phim, chụp ảnh, phát tán hình ảnh học sinh đang ngủ hoặc thay quần áo; bố trí khu vực phù hợp để các em thay đồ, vệ sinh cá nhân và xử lý những vấn đề liên quan đến kinh nguyệt. Người phụ trách cần được đào tạo để nhận biết, xử lý các tình huống trêu chọc về cơ thể, đụng chạm không phù hợp, bắt nạt hoặc quay, chụp hình bạn.
Nhà trường nên thông báo cách tổ chức bán trú cho phụ huynh ngay từ đầu năm học để tạo dựng niềm tin và giảm nguy cơ xảy ra khủng hoảng nếu có sự việc phát sinh.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang lưu ý thêm, mục tiêu của giáo dục là giúp các em biết tôn trọng giới hạn của bản thân và người khác, chứ không phải tạo ra sự sợ hãi hoặc mặc cảm về giới tính. Cách tổ chức bán trú cần phát triển tương ứng với lứa tuổi, tôn trọng nhu cầu riêng tư và ranh giới cá nhân ngày càng tăng của học sinh.
Nếu điều kiện cơ sở vật chất cho phép, các trường THCS nên hướng tới mô hình nghỉ trưa có mức độ riêng tư phù hợp với lứa tuổi.
Nếu vẫn bố trí nam, nữ trong cùng một phòng, cần có quy định rõ về vị trí nghỉ, khoảng cách và những hành vi được phép, không được phép, đồng thời bảo đảm khả năng giám sát.
