"Vùng tử thần" ở Everest
Theo Himalayan Database - cơ sở dữ liệu được xem là nguồn ghi chép có thẩm quyền về hoạt động leo núi tại dãy Himalaya - khoảng 340 người đã tử nạn khi chinh phục Everest kể từ năm 1921 đến nay. Trong đó ước tính khoảng 200 thi thể vẫn nằm lại trên núi.
Tuy nhiên, có một thực tế là những người tử nạn nói trên chủ yếu là các nhà leo núi muốn chinh phục độ cao lớn. Họ chỉ là một nhóm rất nhỏ và đặc biệt trong tổng số nhà leo núi ở Everest.
Phần đông du khách tới đây mỗi năm thường là người đi bộ đường dài muốn chinh phục đỉnh cao. Họ đặt ra mục tiêu đặt chân tới Everest Base Camp (trại căn cứ Everest) và không bao giờ bước tới "vùng tử thần".
Theo các chuyên gia, nguyên nhân lớn nhất khiến con người tử nạn ở Everest là chinh phục "vùng tử thần" - khu vực ở độ cao trên 8.000m.
Cái tên này không phải là cách gọi có tính cường điệu. Ở độ cao này, áp suất khí quyển thấp tới mức ngay cả khi nhà leo núi có sử dụng oxy đóng bình, cơ thể vẫn dần rơi vào trạng thái thiếu oxy.
Các nhà sinh lý học mô tả một cách thẳng thắn rằng, với độ cao trên 8.000m, con người đang chết dần. Tình trạng thiếu oxy khiến tư duy trở nên chậm chạp, phản ứng kém, làm suy giảm khả năng phán đoán mà các nhà leo núi cần để đưa ra quyết định liên quan tới sự sống còn.
Nghiên cứu từ năm 2024 cũng chỉ ra rằng những trường hợp nhà leo núi bỏ mạng ở "vùng tử thần" thường liên quan tới tình trạng suy giảm ý thức, kiệt sức nghiêm trọng. Một số nhà leo núi thậm chí ngồi xuống nhưng không thể đứng dậy được nữa.
Ở "vùng tử thần" trên Everest, không có cách nào để cơ thể phục hồi đúng cách. Phương pháp điều trị duy nhất là di chuyển tới nơi có độ cao thấp hơn. Nhưng việc xuống núi lại là điều khiến một nhà leo núi đã kiệt sức và thiếu oxy không đủ khả năng thực hiện.
Tại sao đeo bình oxy ở "vùng tử thần" vẫn có thể tử vong?
Nhiều người lầm tưởng rằng, việc đeo bình oxy sẽ giải quyết vấn đề thiếu khí, giúp các nhà leo núi hô hấp như bình thường. Trên thực tế, các bình oxy thương mại chỉ đóng vai trò cung cấp thêm lượng khí thở, không thể thay đổi áp suất của môi trường xung quanh.
Ở độ cao trên 8.000m, áp suất khí quyển rất thấp. Lồng ngực và phổi của con người không thể tạo ra đủ lực vật lý để đưa các phân tử oxy đi từ phế nang vào máu. Vậy nên dù oxy được bơm thẳng vào mặt nạ, cơ thể vẫn liên tục rơi vào trạng thái ngạt.
Khi não bộ thiếu oxy sẽ chịu tổn thương nặng nề dẫn tới hàng loạt hiện tượng như rối loạn nhịp tim, mất trí nhớ tạm thời, suy giảm ý thức trầm trọng.
Việc đưa một nhà leo núi mất khả năng tự di chuyển từ "vùng tử thần" xuống núi là điều cực kỳ nguy hiểm và nhiều trường hợp gần như không thể thực hiện.
Đó là lý do rất nhiều người gục ngã ở độ cao lớn trên Everest không bao giờ được đưa xuống núi. Thi thể họ vĩnh viễn nằm lại nơi này.
Phần lớn người tử nạn trên đường xuống, không phải khi lên đỉnh
Có một sự thật trái ngược với suy nghĩ thông thường khiến nhiều nhà leo núi gặp nạn. Đó là, phần lớn trường hợp tử vong trên Everest xảy ra sau khi họ đã chinh phục đỉnh cao và đang trên đường xuống núi.
Các nhà leo núi dồn toàn bộ sức lực để chinh phục cột mốc cao nhất. Sau đó, họ mới nhận ra bản thân không còn đủ sức cho hành trình xuống vốn kéo dài hơn trong "vùng tử thần". Bối cảnh này diễn ra khi lượng oxy dự trữ đang cạn dần và cơ thể đã ở trạng thái kiệt sức nhất.
Sự mệt mỏi trong quá trình xuống núi là yếu tố xuyên suốt trong phần lớn các trường hợp. Đó cũng là lý do các quy định về thời gian quay đầu được đặt ra. Người dẫn đường thường đưa ra nguyên tắc cứng rắn như "đến khung giờ này nhất định phải quay lại", bất kể nhà leo núi đã lên tới đâu.
Những người bỏ qua quy định này để tiếp tục cố chinh phục đỉnh có nguy cơ phải xuống núi trong điều kiện thời tiết xấu hơn, cơ thể kiệt sức hơn và lượng oxy dự trữ ít hơn.
Như vậy, bình oxy không phải lá chắn tuyệt đối giúp nhà leo núi an toàn khi bước vào "vùng tử thần".
Oxy bổ sung chỉ là một trong những công cụ giúp giảm tình trạng thiếu oxy, trong khi cơ thể vẫn phải đối mặt với áp suất khí quyển thấp, nhiệt độ khắc nghiệt, kiệt sức và những bệnh lý nguy hiểm do độ cao.
Đáng sợ hơn, khi một nhà leo núi gặp sự cố ở độ cao trên 8.000m, khả năng cứu hộ cũng bị hạn chế nghiêm trọng. Việc xuống núi vốn đã khó khăn trong điều kiện bình thường. Mọi việc càng trở nên nguy hiểm khi người leo núi mất khả năng tự di chuyển.
Bởi vậy, chinh phục Everest không chỉ là cuộc đua để đặt chân lên đỉnh cao nhất thế giới. Đó còn là cuộc chiến với chính giới hạn của cơ thể, trong đó mỗi phút ở "vùng tử thần" đều làm gia tăng áp lực lên sự sống.
Với những người đã đặt chân tới đỉnh, hành trình chưa thực sự kết thúc cho đến khi họ trở xuống được khu vực an toàn.
