Bức tượng giống người thật đến kinh ngạc
Hananuma Masakichi (1832-1895) là nghệ nhân Nhật Bản nổi tiếng với nghệ thuật iki-ningyo - những hình nhân được chế tác với mức độ chân thực cao, phổ biến tại Nhật Bản từ thế kỷ XVIII và phát triển mạnh vào thế kỷ XIX.
Bức tượng giống người thật đến kinh ngạc (Ảnh: News).
Trong số các tác phẩm gắn với tên tuổi Masakichi, nổi tiếng nhất là một hình nhân nam gần bằng kích thước thật. Bức tượng được tạo hình với cơ thể trần, chỉ che phần nhạy cảm bằng một mảnh vải. Độ chân thực của tác phẩm từng khiến nhiều người phải quan sát thật kỹ mới nhận ra đây không phải một con người đang đứng trước mặt họ.
Đằng sau vẻ ngoài sống động là kỹ thuật chế tác công phu. Theo chuyên gia về búp bê Nhật Bản Alan Scott Pate, những tác phẩm iki-ningyo có thể kết hợp nhiều vật liệu như gỗ, hỗn hợp bột gỗ và keo, dây kim loại để tạo khung.
Sau đó, tác phẩm được phủ gofun (loại vật liệu truyền thống làm từ vỏ sò nghiền nhỏ trộn với keo động vật). Lớp bề mặt này giúp nghệ nhân tạo nên cảm giác giống da người.
Bức tượng được cho là sử dụng khoảng 2.000 mảnh gỗ. Những chi tiết nhỏ trên cơ thể cũng được tái hiện tỉ mỉ. Các lỗ nhỏ được tạo trên bề mặt để mô phỏng nang lông, trong khi tóc người được gắn vào từng vị trí. Mắt được làm bằng thủy tinh, góp phần tạo nên cảm giác như một người thật đang đứng bất động.
Chính mức độ chân thực này khiến tác phẩm trở thành một trong những hình nhân iki-ningyo đặc biệt hiếm còn tồn tại nguyên vẹn.
Theo Pate, những bộ phận rời rạc của hình nhân loại này từng tồn tại khá nhiều, nhưng những tác phẩm kích thước thật còn nguyên vẹn như bức tượng gắn với Masakichi rất hiếm.
Giai thoại bí ẩn về người nghệ nhân và tình yêu
Điều khiến bức tượng trở nên nổi tiếng không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác mà còn ở câu chuyện tình yêu bi kịch được lưu truyền suốt nhiều thập niên.
Bức tượng của Hananuma Masakichi có kích thước và nhiều chi tiết giống như người thật (Ảnh: Pinterest).
Theo giai thoại, khoảng năm 1885, Masakichi đang mắc bệnh lao và tin rằng mình không còn sống được bao lâu. Khi đó, ông đang đem lòng yêu một người phụ nữ và muốn để lại cho cô một món quà có thể giúp cô nhớ đến mình sau khi ông qua đời.
Người nghệ nhân được kể là đã quyết định tạo một bức tượng giống hệt bản thân. Ông đặt nhiều chiếc gương trong xưởng để quan sát cơ thể từ các góc độ khác nhau rồi dành nhiều thời gian chạm khắc từng đường nét.
Câu chuyện càng trở nên kỳ lạ khi một số phiên bản cho rằng Masakichi đã sử dụng chính tóc của mình để làm tóc cho hình nhân, thậm chí lấy cả lông trên cơ thể. Một số lời kể còn nói ông sử dụng móng tay hoặc răng của mình trong quá trình hoàn thiện tác phẩm.
Theo truyền thuyết, người phụ nữ mà Masakichi yêu cuối cùng rời bỏ ông, một phần vì ông dành quá nhiều thời gian cho bức tượng. Trớ trêu thay, Masakichi không qua đời vào thời điểm được cho là đang cận kề cái chết. Ông sống thêm khoảng một thập niên và qua đời năm 1895, ở tuổi 63.
Câu hỏi nhiều năm chưa có lời giải đáp
Điều thú vị là câu chuyện được nhiều người biết đến lại chưa chắc là sự thật. Alan Scott Pate, chuyên gia nghiên cứu búp bê Nhật Bản, cho rằng bức tượng có thể chỉ là một tác phẩm iki-ningyo thông thường của Masakichi và không nhất thiết là chân dung của chính ông.
Nghệ nhân Hananuma Masakichi bên bức tượng nổi tiếng (Ảnh: faroutmagazine).
Theo Pate, Nhật Bản thời điểm đó không có truyền thống phổ biến về việc nghệ nhân tạo chân dung tự họa theo cách này. Ông cũng cho rằng vóc dáng gầy của hình nhân có thể phù hợp với hình ảnh một người lao động Nhật Bản thế kỷ XIX, chẳng hạn người bán hàng rong hoặc phu kéo xe, chứ chưa đủ căn cứ để khẳng định đó là Masakichi.
Ngay cả câu chuyện về mái tóc cũng đặt ra câu hỏi. Pate không phủ nhận việc hình nhân có thể sử dụng tóc thật, nhưng cho rằng tóc người có thể được mua từ các cửa hàng chuyên cung cấp vật liệu, tương tự như cách nghệ nhân ngày nay mua nguyên liệu phục vụ sáng tác.
Số phận tác phẩm nghệ thuật hiện tại
Hành trình của bức tượng cũng ly kỳ không kém nguồn gốc của nó. Tác phẩm rời Yokohama (Nhật Bản) và xuất hiện tại Mỹ vào những năm 1890. Năm 1894, nó được trưng bày tại một viện bảo tàng nghệ thuật ở Sacramento, California (Mỹ).
Đến năm 1899, hình nhân xuất hiện tại Art Saloon ở San Francisco. Nhiều năm sau, bức tượng tiếp tục qua tay nhiều chủ sở hữu trước khi được Robert Ripley - người sáng lập thương hiệu Ripley's Believe It or Not! - mua vào năm 1934 với giá 10 USD.
Bức tượng sau đó trở thành một trong những hiện vật gây tò mò của hệ thống bảo tàng Ripley's. Nó từng bị hư hại trong trận động đất vào năm 1994 tại California và trải qua nhiều lần phục chế. Ripley's cho biết tác phẩm vẫn được bảo tồn và trưng bày trong hệ thống của mình.
Bức tượng hiện đã được phục dựng và trưng bày cố định tại Bảo tàng Ripley's Odditorium ở Amsterdam (Hà Lan).
