Công trình tráng lệ
Ngày 26/2/1902, tại Hà Nội diễn ra lễ khánh thành hoành tráng, đánh dấu thời khắc Cung Đấu xảo (tên tiếng Pháp là Grand Palais de Hanoi) chính thức hoàn thành.
Đấu xảo là từ Hán - Việt, được hiểu là "hội thi đấu về sự tinh xảo". Từ này được dùng để gọi hoạt động hội chợ, triển lãm, trưng bày, giới thiệu sản phẩm, hàng hoá nhằm thúc đẩy thương mại.
Thời điểm được đưa vào sử dụng, toà nhà gây ấn tượng với quy mô đồ sộ cùng phong cách bề thế, tráng lệ. Cung Đấu xảo được xem là công trình tráng lệ về cả quy mô và thiết kế.
Theo tài liệu của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, con đường từ cổng chính trên đại lộ Gambetta (nay là phố Trần Hưng Đạo) dẫn vào toà nhà được san phẳng, trải cát. Hai bên là những hàng cây xanh, ở giữa là những lá cờ tung bay, tạo nên khung cảnh rực rỡ.
Toà nhà cung Đấu xảo nhìn từ lối cổng chính (Ảnh: Tư liệu).
Buổi lễ khánh thành có sự hiện diện của Toàn quyền Doumer, vua Thành Thái cùng hoàng thân, các thành viên của Hội đồng tối cao Đông Dương...
Đến nay, Cung Đấu xảo chỉ còn trong ký ức. Công trình bị máy bay của quân Đồng minh ném bom phá hủy hoàn toàn vào giai đoạn cuối Thế chiến thứ Hai (khoảng năm 1944-1945).
Công trình có 3 mái vòm với những hàng cột đứng bề thế (Ảnh: Tư liệu).
Trước khi Cung Đấu xảo được dựng lên, khu vực này vốn là một vùng đất trũng, sau đó được đắp thêm đất để tạo mặt bằng xây dựng. Xung quanh công trình vẫn còn một số ao hồ, vừa là dấu tích của địa hình cũ, góp phần tạo cảnh quan cho khu vực.
Công trình được xây dựng theo đồ án của kiến trúc sư Bussy, nhân viên Sở Công chính. Tòa nhà nằm trên khu đất rộng 10ha, mặt tiền dài 100m và chiều rộng 25m.
Cung Đấu xảo gồm một tầng trệt và một tầng hầm cao 3,5m, dành cho các cuộc triển lãm đặc biệt. Từ những mô tả còn được lưu lại, công trình hiện lên với vẻ rộng lớn nhưng không kém phần thanh lịch.
Ở trung tâm là khối nhà nổi bật với mái vòm vươn cao. Hai đầu được tạo điểm nhấn bằng hai mái vòm, tạo nên tổng thể cân đối. Nối các khối kiến trúc là những lối đi rộng, các hàng cột bao quanh phòng triển lãm lớn.
Theo tìm hiểu của phóng viên Dân trí từ Thư viện số thuộc Viện Kỹ nghệ Quốc gia Pháp, Cung Đấu xảo có tổng diện tích khoảng 3.000m2. Chiều cao từ mặt đất đến đỉnh là 27m, còn khoảng cách giữa các cột là 13m.
Bên trong, một tiền sảnh dẫn vào phòng khách trung tâm rộng 144m2. Hai bên là những hành lang rộng rãi, tạo sự kết nối giữa các không gian của công trình.
Tài liệu xưa mô tả, khi đứng trước Cung Đấu xảo, điều đầu tiên thu hút ánh nhìn là những đường nét đẹp mắt cùng cách trang trí đơn giản. Sự đơn giản đó khiến người xem muốn quan sát kỹ hơn, dần cảm nhận được vẻ bề thế của toàn bộ công trình mang phong cách Hy Lạp.
Toàn cảnh công trình nhà Đấu xảo và khu vực Gambetta - nay là phố Trần Hưng Đạo (Ảnh: Tư liệu).
Để làm nên công trình, khoảng 10 triệu viên gạch do những người thợ của Việt Nam sản xuất đã được sử dụng.
Bên ngoài lớp gạch được phủ một loại vữa đặc biệt, lần đầu tiên được thử nghiệm tại miền Bắc. Loại vữa này được làm từ xi măng trắng sản xuất riêng tại Pháp, trộn cùng cát silic lấy từ sông Glaire.
Lớp phủ tạo cho công trình một diện mạo đặc biệt. Khi nhìn từ bên ngoài, người ta cảm giác như toà nhà làm bằng đá.
Khách vào trong Cung Đấu xảo bằng hệ thống 4 cầu thang lớn được bố trí ở phía trước, phía sau và hai bên tòa nhà. Riêng cầu thang ở mặt tiền chính được trang trí hai tượng sư tử làm bằng đồng.
Mặt bằng và mặt tiền Cung Đấu xảo (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I).
Từ cầu thang chính ở giữa, khách đi qua cánh cửa lớn vào phòng trung tâm. Cánh cửa được làm bằng song sắt cao 8,7m, rộng 5m do các xưởng ở Paris chế tác, phía trong lắp tấm kính mờ.
Bước chân vào trong, mọi người choáng ngợp với hình trang trí hoa thị kích thước lớn trên sàn nhà. Tác phẩm do Công ty Paray-le-Monial thực hiện và từng được giới thiệu tại Triển lãm Paris năm 1900. Kiến trúc sư đã đưa tác phẩm này về sử dụng tại cung Đấu xảo ở Hà Nội.
Bông hoa thị có họa tiết lớn, màu sắc dịu nhẹ, hài hòa trong tổng thể không gian. Đáng chú ý, việc lát một tác phẩm có kích thước lớn và yêu cầu kỹ thuật cao như vậy vốn không đơn giản. Tuy nhiên, những người thợ bản địa đã hoàn thành công việc một cách trọn vẹn.
Trên đỉnh mái vòm là những tác phẩm nghệ thuật ấn tượng như mảng tranh mô tả cuộc sống của người dân thời xưa do họa sĩ Yollet thực hiện.
Sau khi công trình được khai trương, cung Đấu xảo là nơi diễn ra nhiều cuộc triển lãm quan trọng.
Đáng chú ý nhất là "Triển lãm các sản phẩm nông nghiệp, kĩ nghệ và nghệ thuật" mở cửa ngày 16/11/1902.
Công trình Cung văn hoá Lao động Hữu nghị Việt - Xô ngày nay
Hiện nay, trên nền của cung Đấu xảo xưa là Cung văn hoá Lao động Hữu nghị Việt - Xô. Công trình này là quà tặng của Hội đồng Trung ương các Công đoàn Liên Xô (cũ) dành tặng giai cấp công nhân và tổ chức Công đoàn Việt Nam.
Công trình được khởi công ngày 7/11/1978, đưa vào hoạt động ngày 1/9/1985.
Nguồn tài chính xây dựng công trình do Hội đồng Trung ương các Công đoàn Liên Xô trước đây trao tặng nên được đặt tên là Cung Văn hoá Lao động Hữu nghị Việt - Xô.
Cung văn hoá Lao động Hữu nghị Việt - Xô có 120 phòng, được đưa vào sử dụng năm 1985 (Ảnh: Toàn Vũ).
Công trình được kiến trúc sư Liên Xô G. G. Isakovich thiết kế. Cung văn hóa nằm trên một diện tích 3,2 ha, gồm ba khối nhà chính: nhà biểu diễn, nhà học tập, nhà kỹ thuật... có tổng cộng 120 phòng. Công trình mang dấu ấn của tình hữu nghị hai nước, như món quà mà Công đoàn Liên Xô dành tặng Việt Nam.
Trong đó, toà nhà chính cao 4 tầng, dài 96m, rộng 60m, chiều cao từ mặt đường đến điểm cao nhất là 33m. Bên cạnh đó là khối nhà 3 tầng, được kết nối bằng một công trình mái bằng có sân thượng.
Nổi bật nhất là Hội trường lớn có 1.111 chỗ ngồi, sân khấu quay và hệ thống kỹ thuật có thể đáp ứng nhiều loại hình nghệ thuật biểu diễn trong nước và quốc tế, từ ca nhạc, ballet, kịch đến các chương trình hội nghị, hội thảo.
Công trình cũng có các không gian dành cho nhiều hoạt động khác nhau như biểu diễn nghệ thuật, hội nghị, hội thảo, triển lãm, sinh hoạt câu lạc bộ và các lớp học năng khiếu.
Việc bố trí các không gian riêng biệt giúp nhiều hoạt động có thể diễn ra đồng thời mà không ảnh hưởng đến nhau.
