Dự án Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát điện tỉnh Vĩnh Long (tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.400 tỷ đồng) vừa hoàn tất bước mở hồ sơ dự thầu (HSDT) với sự tham gia của 3 nhà đầu tư: Công ty TNHH Năng lượng Trí Việt; Liên danh Công ty CP Năng lượng tái tạo AMACCAO - Thành Công, Công ty CP Môi trường xanh Seraphin và Công ty CP Indochina Việt Nam (Liên danh nhà đầu tư Vĩnh Long); Liên danh China Everbright Environment Group Limited - Công ty CP Đầu tư Năng lượng Hòa Phú.
Là công trình hạ tầng kỹ thuật môi trường trọng điểm, kết quả lựa chọn nhà đầu tư của dự án này quyết định trực tiếp đến an ninh môi trường của địa phương trong nhiều năm tới. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là ngay sau khi Biên bản mở thầu vừa được lập, một số thông tin liên quan tới các con số giá được đưa ra để so sánh các mức giá 396.000 đồng/tấn là “rất rẻ” so với 517.637 đồng/tấn thu hút sự quan tâm của thị trường.
Trong khi quá trình đánh giá hồ sơ vẫn đang được tiến hành và kết quả lựa chọn nhà đầu tư chưa được công bố, việc chỉ đặt các con số cạnh nhau mà chưa phân tích đầy đủ cơ sở xác lập đơn giá, phương pháp đề xuất tài chính cũng như mức độ đáp ứng các yêu cầu của Hồ sơ mời thầu, có thể khiến dư luận chưa hiểu đầy đủ bản chất của các đề xuất.
Cần môi trường khách quan, độc lập
Nguyên tắc pháp luật trong đấu thầu là mọi đề xuất tài chính phải được xây dựng trên cùng một hệ quy chiếu và tuân thủ chặt chẽ yêu cầu của Hồ sơ mời thầu (HSMT).
HSMT được quy định rõ là tiêu chí tài chính được đánh giá dựa trên tỷ lệ phần trăm (%) giảm giá so với đơn giá xử lý rác được UBND tỉnh phê duyệt theo quy định. Nhà đầu tư cam kết mức giảm từ 10% trở lên sẽ đạt điểm tối đa ở tiêu chí này.
Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát điện (Ảnh minh họa AI).
Theo quy chuẩn của HSMT này, Công ty TNHH Năng lượng Trí Việt đề xuất giá dịch vụ bằng 90% đơn giá do UBND tỉnh phê duyệt (tương ứng giảm 10%). Liên danh nhà đầu tư Vĩnh Long cam kết giảm 10% trên đơn giá do UBND tỉnh phê duyệt trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng. Con số tạm tính trước giảm 575.153 đồng/tấn và sau giảm 517.637 đồng/tấn chỉ là mô hình giả định tài chính nội bộ của nhà đầu tư để chứng minh tính khả thi, chứ không phải là mức giá chốt cứng bỏ thầu.
Trong khi đó, Liên danh Everbright - Hòa Phú đề xuất giá 478.989,5 đồng/tấn, đã gồm VAT. Đồng thời, nhà đầu tư cũng nêu rõ trong biên bản mở thầu: “tự nguyện đề xuất giảm giá trên đơn giá xử lý rác mong muốn với tỷ lệ giảm là 17,326%”. Giá dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt sau giảm giá sẽ là 396.000 đồng/tấn (bao gồm VAT).
Biên bản mở thầu theo Luật Đấu thầu chỉ là thủ tục hành chính công khai ghi nhận trạng thái hồ sơ tại thời điểm mở, chưa phản ánh tính hợp lệ, sự đáp ứng về kỹ thuật hay năng lực tài chính của các bên tham gia.
Hồ sơ mời dự thầu không đáp ứng yêu cầu về tính hợp lệ, biểu mẫu hoặc tiêu chí của hồ sơ mời thầu sẽ được tổ chuyên gia xem xét, đánh giá theo quy định. Do đó, một số bên tham gia đề xuất cần để Bên mời thầu, Tổ chuyên gia và Đơn vị tư vấn chấm thầu làm việc hoàn toàn độc lập, trung thực, thượng tôn pháp luật và bám sát từng điều khoản của HSMT đã được phê duyệt.
Điều này cũng góp phần giảm trường hợp nhà thầu bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng khi vào triển khai thì trì trệ, đòi điều chỉnh giá, công nghệ không đáp ứng, dự án bị đình trệ kéo dài…
Thực tế, giá cả chỉ là một phần, năng lực thực chất mới bảo đảm vòng đời dự án. Dự án điện rác không phải là một gói thầu mua sắm hàng hóa ngắn hạn hay xây lắp thông thường. Đây là công trình công nghệ - môi trường gắn bó trực tiếp với môi trường và sức khỏe người dân Vĩnh Long liên tục trong suốt 25 - 30 năm.
Chọn nhà đầu tư theo hệ tiêu chí đồng bộ
Tại Việt Nam, rác thải sinh hoạt có đặc thù chưa được phân loại tại nguồn, độ ẩm rất cao và nhiệt trị thấp. Nhà đầu tư chỉ đưa ra mức giá rẻ nhưng thiếu giải pháp kỹ thuật thực tế sẽ có nguy cơ không thể vận hành hệ thống lò đốt liên tục. Bài toán chọn nhà đầu tư vì thế phải dựa trên hệ tiêu chí đồng bộ.
Một là, công nghệ và tiêu chuẩn khí thải: Lò đốt phải thích ứng với rác thải ẩm; hệ thống xử lý khí thải phải kiểm soát nghiêm ngặt các chất độc hại (bụi, khí axit, kim loại nặng, Dioxin/Furan) tiệm cận chuẩn châu Âu 2010/75/EU.
Hai là, xử lý chất thải thứ cấp: Nước rỉ rác phải được tuần hoàn, tái sử dụng tối đa, bảo vệ tuyệt đối mạng lưới kênh rạch tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long; tro xỉ, tro bay phải có quy trình thu gom, tái chế và lưu chứa hợp chuẩn, tránh ô nhiễm thứ cấp.
Ba là, làm chủ công nghệ và năng lực vận hành tại chỗ: Nhà đầu tư phải có đội ngũ kỹ thuật trong nước dày dạn kinh nghiệm, chủ động nguồn vật tư thay thế, bảo dưỡng kịp thời; tránh tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên gia nước ngoài dẫn đến kéo dài thời gian dừng lò khi có sự cố.
Bốn là, trách nhiệm kinh tế - xã hội bền vững: Đóng góp ngân sách ổn định, ưu tiên sử dụng lao động địa phương và đồng hành lâu dài cùng an sinh xã hội của tỉnh.
Việc lựa chọn nhà đầu tư cho dự án điện rác Vĩnh Long phải được quyết định bởi sự chuẩn chỉ về pháp lý, sự tuân thủ nghiêm ngặt HSMT, tính vượt trội về công nghệ và năng lực tài chính thực chất. Đây cũng là giải pháp để tỉnh lựa chọn được nhà đầu tư xứng tầm, bảo đảm an toàn môi trường và sự phát triển bền vững cho địa phương trong giai đoạn tới.
