Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Góp ý vào dự thảo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng người dân được biết, được bàn và được nêu ý kiến là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là ý kiến ấy được tiếp nhận, trả lời và xử lý thế nào.
"Dân chủ không dừng lại ở quyền được nói, mà phải đến trách nhiệm phải nghe, phải giải trình và phải phản hồi", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và đề nghị lấy tinh thần này làm trục xuyên suốt của luật.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn (Ảnh: Media Quốc hội).
Góp ý xong cần biết kết quả ra sao
Theo Chủ tịch Quốc hội, dự luật cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận ý kiến, trường hợp bắt buộc phải phản hồi và thời hạn phản hồi. Ý kiến không thuộc thẩm quyền phải được chuyển đúng nơi, đồng thời thông báo cho người dân biết. Việc chuyển đơn, chuyển thư chưa thể coi là kết quả xử lý nếu vấn đề người dân nêu chưa được giải quyết hoặc chưa có câu trả lời.
Ông cũng lưu ý hoạt động tiếp xúc cử tri cần thực chất. Số cuộc tiếp xúc nhiều chưa hẳn đồng nghĩa với lắng nghe hiệu quả, nhất là khi ý kiến tại các cuộc gặp có thể trùng lặp. Theo ông, cần đổi mới chủ đề và cách tổ chức để tiếp nhận ý kiến của người dân, doanh nghiệp và các thành phần trong xã hội.
Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cũng đặt trọng tâm vào khâu sau khi lấy ý kiến. Cơ quan này đề nghị làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong tiếp thu, giải trình và phản hồi; bảo đảm quyền kiến nghị, phản ánh của người dân không bị hạn chế khi thực hiện quyết định của cộng đồng.
Dự thảo luật đã nêu quyền của công dân được phản hồi, thông báo kết quả tiếp thu, giải trình và quá trình giải quyết kiến nghị. Với những vấn đề thuộc thẩm quyền cấp xã được đưa ra lấy ý kiến, dự thảo giao Chủ tịch UBND cấp xã chỉ đạo việc tiếp nhận, tổng hợp, nghiên cứu tiếp thu, giải trình và công khai kết quả đến người dân.
Mở thêm cách tham gia trên môi trường số
Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết dự thảo hướng tới đa dạng hóa hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, trong đó có các phương thức trên môi trường số. Theo tờ trình của Chính phủ, khi quy mô cấp xã và tổ dân phố thay đổi, nhu cầu tiếp cận thông tin, phản ánh, kiến nghị và giám sát trực tuyến của người dân ngày càng lớn.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà trình bày tờ trình dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở sửa đổi (Ảnh: Media Quốc hội).
Dự thảo bổ sung hình thức công khai thông tin trên cổng, trang thông tin điện tử và nền tảng số của chính quyền cấp xã. Người dân có thể tham gia ý kiến bằng nhiều hình thức; chính quyền phải lựa chọn cách công khai phù hợp điều kiện địa phương để người dân tiếp cận thuận lợi.
Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cơ bản tán thành hướng mở rộng này, song đề nghị phương thức điện tử không làm giảm cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số. Cơ quan thẩm tra cho rằng cần làm rõ cách kết hợp lấy ý kiến trực tiếp và qua mạng, cũng như cách tổng hợp kết quả khi sử dụng nhiều hình thức để tránh tính trùng ý kiến.
Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra nêu là cách xác định tỷ lệ “trên 50% Nhân dân” trong trường hợp lấy ý kiến bằng nhiều phương thức. Đây là nội dung cần được làm rõ để việc giải trình, công khai kết quả và ra quyết định có căn cứ thống nhất.
Làm rõ trách nhiệm giải trình và giám sát
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết khi chỉ đạo xây dựng dự luật, Chính phủ đặt yêu cầu đa dạng hóa phương thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời bảo đảm chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ người dân. Theo lãnh đạo Chính phủ, chuyển đổi số cần gắn với việc tiếp thu, giải trình và đáp ứng yêu cầu giám sát của người dân.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại buổi làm việc (Ảnh:Media Quốc hội).
Bên cạnh việc tiếp nhận ý kiến, dự thảo đặt vấn đề kiện toàn Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả giám sát ở cơ sở. Theo tờ trình, Chính phủ đề xuất xây dựng bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp.
Dự thảo bổ sung quy định giải thích Ban Thanh tra nhân dân là thiết chế giám sát xã hội của người dân, phân biệt với hoạt động thanh tra nhà nước theo Luật Thanh tra. Dự thảo cũng quy định không tổ chức Ban Thanh tra nhân dân tại cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn.
Với nội dung này, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị làm rõ phạm vi “xem xét, xác minh” và quyền yêu cầu cung cấp tài liệu của Ban Thanh tra nhân dân, bảo đảm hoạt động của ban phục vụ việc phát hiện, kiến nghị mà không làm phát sinh thẩm quyền thanh tra hoặc điều tra. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị xác định trách nhiệm tiếp nhận, xử lý và thông báo kết quả đối với các kiến nghị được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền.
Dự luật hiện gồm 61 điều, giảm 30 điều so với luật hiện hành và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người dân, quy định rõ trách nhiệm trong luật để các cơ chế tiếp nhận, giải trình và phản hồi có thể thực hiện được khi áp dụng.
