Từ những đồi đất trước đây chủ yếu canh tác nhỏ lẻ, nhiều địa phương ở Điện Biên đang phát triển vùng trồng mắc ca tập trung, hướng tới xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Ảnh: XT
Từ lợi thế tự nhiên đến khát vọng xây dựng vùng nông nghiệp hàng hóa
Những ngày đầu tháng Tám, trên những đồi cà phê trải dài ở vùng Tây Bắc Điện Biên, màu xanh của cây trồng phủ kín các sườn đồi. Xa hơn là những cánh đồng lúa Mường Thanh đang vào kỳ làm đòng, những vùng mắc ca non đang tiếp tục mở rộng và các nương dứa trải dài trên triền núi. Bức tranh ấy cho thấy Điện Biên đang sở hữu những điều kiện hiếm có để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn.
Không chỉ có diện tích đất sản xuất rộng, địa hình và khí hậu đa dạng còn tạo điều kiện phát triển nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao như cà phê Arabica, mắc ca, lúa chất lượng cao, cây ăn quả, rau màu và dứa. Đây đều là những sản phẩm đã khẳng định được chỗ đứng trên thị trường.
Diện tích cà phê Arabica tại xã Mường Ảng. Ảnh: TT
Theo Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển nông, lâm nghiệp gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2050, Điện Biên đặt mục tiêu hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung vào năm 2030. Trong đó có 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, 3.000ha cây ăn quả và 6.500ha rau màu; đồng thời phấn đấu đưa Điện Biên trở thành địa phương có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước và vùng cà phê Arabica lớn thứ hai cả nước.
Đây không chỉ là những con số trong quy hoạch mà còn là khát vọng tạo bước chuyển căn bản cho nền nông nghiệp địa phương, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất quy mô lớn, hiện đại và bền vững.
Việc phát triển cây mắc ca đang được Điện Biên xác định là một trong những hướng đi chiến lược nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, nâng cao thu nhập cho người dân. Ảnh: TT
Thực tế, nền tảng đã được hình thành. Toàn tỉnh hiện có khoảng 10.860ha cà phê, gần 13.860ha mắc ca, hơn 27.600ha lúa và trên 1.100ha dứa. Những vùng nguyên liệu chủ lực tiếp tục được mở rộng, tạo tiền đề quan trọng để phát triển công nghiệp chế biến và xây dựng thương hiệu nông sản.
Khi "điểm nghẽn" vẫn cản bước nông nghiệp hàng hóa
Dẫu có nhiều tiềm năng, nhưng khoảng cách giữa lợi thế và giá trị thực tế vẫn còn khá xa.
Ở nhiều địa phương, sản xuất vẫn chủ yếu dựa vào từng hộ gia đình với diện tích nhỏ lẻ, phân tán. Việc tích tụ đất đai còn chậm khiến cơ giới hóa gặp nhiều khó khăn, chi phí sản xuất cao và khó hình thành vùng nguyên liệu đủ lớn để cung cấp ổn định cho doanh nghiệp chế biến.
Phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn là nền tảng để Điện Biên thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Ảnh: TT
Ông Lò Văn Hòa, một hộ trồng cà phê tại xã Mường Ảng chia sẻ: "Gia đình tôi có gần 2ha cà phê. Mấy năm gần đây năng suất khá ổn nhưng điều bà con lo nhất vẫn là đầu ra. Khi giá xuống thì người dân rất bị động. Nếu có doanh nghiệp liên kết bao tiêu lâu dài thì chúng tôi sẽ mạnh dạn đầu tư hơn vào chăm sóc, áp dụng kỹ thuật mới."
Không chỉ người dân, nhiều hợp tác xã cũng gặp khó khi liên kết sản xuất. Bà Nguyễn Thị Lan, Giám đốc một hợp tác xã nông nghiệp ở phường Mường Thanh cho biết: "Điều chúng tôi cần nhất là xây dựng được chuỗi liên kết ổn định từ vùng nguyên liệu đến chế biến. Nếu chỉ bán nông sản thô thì giá trị rất thấp. Khi có doanh nghiệp đồng hành, hợp tác xã mới đủ điều kiện tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn và nâng cao thu nhập cho thành viên."
Một thực tế khác là công nghiệp chế biến vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển vùng nguyên liệu. Nhiều sản phẩm sau thu hoạch vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu tươi. Hệ thống bảo quản, sơ chế còn thiếu khiến chất lượng nông sản giảm, tỷ lệ hao hụt cao.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong nông nghiệp còn chậm. Việc quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, dự báo thị trường hay xây dựng cơ sở dữ liệu sản xuất vẫn chưa đồng bộ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường.
Những "điểm nghẽn" ấy nếu không được tháo gỡ sẽ tiếp tục làm giảm hiệu quả đầu tư và cản trở quá trình hình thành nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại.
Mở đường cho nông nghiệp bứt phá bằng liên kết và công nghệ
Muốn hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 11, Điện Biên không chỉ mở rộng diện tích cây trồng mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức phát triển.
Theo ông Nguyễn Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên: "Phát triển vùng sản xuất hàng hóa phải gắn với doanh nghiệp chế biến và nhu cầu của thị trường. Tỉnh sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch vùng nguyên liệu, khuyến khích tích tụ đất đai, thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, đồng thời hỗ trợ hợp tác xã và người dân ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất."
Theo định hướng của tỉnh Điện Biên, ưu tiên trong thời gian tới là phát triển các nhà máy chế biến cà phê, mắc ca; mở rộng hệ thống sơ chế, bảo quản sau thu hoạch; phát triển chăn nuôi tập trung gắn với chế biến nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.
Song song với đó là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về vùng trồng, quản lý mã số vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, dự báo cung - cầu sẽ giúp hoạt động sản xuất minh bạch hơn, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Việc tổ chức trồng cây đồng loạt thể hiện quyết tâm của chính quyền địa phương và người dân trong thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển nông, lâm nghiệp gắn với công nghiệp chế biến. Ảnh: TT
Khi người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi liên kết, lợi ích sẽ được chia sẻ hài hòa hơn. Người nông dân có đầu ra ổn định; doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu; địa phương nâng cao giá trị sản xuất và tạo thêm nhiều việc làm.
Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn, bởi chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất hàng hóa là quá trình đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự đồng hành của cả hệ thống chính trị.
Ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong sản xuất nông nghiệp. Ảnh: VL
Nhưng với những lợi thế sẵn có cùng định hướng rõ ràng từ Nghị quyết 11, nếu các "điểm nghẽn" về quy mô sản xuất, liên kết chuỗi, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số được tháo gỡ đồng bộ, Điện Biên hoàn toàn có cơ sở để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.
Khi ấy, những cánh đồng lúa Mường Thanh, những đồi cà phê Arabica, những vùng mắc ca xanh ngát hay các nương dứa trên sườn núi sẽ không chỉ là lợi thế tự nhiên, mà sẽ thực sự trở thành nguồn lực tạo nên sự bứt phá cho kinh tế địa phương, góp phần giúp người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.
