Dù đã bước sang đầu tháng 10, thời kỳ giữa mùa Thu ở miền Bắc nhưng thời tiết những ngày qua vẫn khá nóng, đặc biệt tại Hà Nội và khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Những ngày qua ở miền Bắc có nơi nắng nóng 35-37 độ C, đây là mức nhiệt khá cao so với cảm nhận thông thường về thời tiết mùa Thu.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu khí tượng và khí hậu, Viện Khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển, cho biết nguyên nhân trực tiếp trước hết vẫn là điều kiện hoàn lưu khí quyển trong những ngày này.
Theo ông Kiên, khối không khí lạnh từ phía Bắc chưa hoạt động đủ mạnh để đẩy nền nhiệt xuống thấp, trong khi ban ngày ít mây, thời gian nắng kéo dài và gió chủ yếu hướng Đông Nam đến Nam. Bức xạ mặt trời vì thế vẫn khá lớn khiến nhiệt độ tăng nhanh từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều.
Nói cách khác, dù về mặt mùa đã sang Thu nhưng khi chưa có một đợt gió mùa Đông Bắc đủ mạnh thì miền Bắc vẫn hoàn toàn có thể xuất hiện những đợt nóng ngắn vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10, theo vị chuyên gia.
Nhiều nơi ở miền Bắc nắng nóng những ngày qua (Ảnh: Mạnh Quân).
Bên cạnh yếu tố thời tiết ngắn hạn, ông Kiên nhận định El Niño đang là một yếu tố nền đáng chú ý trong năm nay.
Theo quan trắc và dự báo thì El Nino đã được thiết lập rõ và dự kiến tiếp tục mạnh lên, có khả năng đạt mức rất mạnh vào cuối năm 2026 với cường độ rất mạnh (cấp mạnh nhất). Ông Kiên cho rằng hiện tượng này có thể làm thay đổi phân bố nhiệt độ và lượng mưa trên phạm vi rộng, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt nóng cực đoan ở nhiều khu vực.
Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, không nên cho rằng một đợt nắng nóng cụ thể hoàn toàn cho El Nino, hiện tượng này chủ yếu làm thay đổi nền khí hậu và xác suất xuất hiện các trạng thái nóng bất thường.
Một yếu tố nền dài hạn khác theo ông Kiên là biến đổi khí hậu.
Ông Kiên cho biết khi nhiệt độ trung bình toàn cầu và khu vực tăng lên, các đợt nóng có xu hướng xuất hiện trên một "mặt bằng nhiệt" cao hơn trước. Vì vậy, những ngày nóng có thể xuất hiện sớm hơn vào mùa Xuân và kéo dài muộn hơn sang mùa Thu, khiến ranh giới giữa các mùa về nhiệt độ trở nên kém rõ rệt hơn.
Riêng tại Hà Nội, ông Kiên nhìn nhận hiệu ứng đảo nhiệt đô thị làm cảm giác nóng rõ hơn. Theo đó, mặt đường, bê tông và các công trình hấp thụ nhiệt mạnh vào ban ngày rồi giải phóng chậm vào ban đêm, mật độ xây dựng cao và thông gió đô thị hạn chế khiến khu vực nội thành thường giữ nhiệt lâu hơn vùng ngoại thành.
Vì thế, không chỉ nhiệt độ ban ngày cao mà ban đêm cũng có thể khá oi bức, theo ông Kiên.
Ông Kiên nhận định đợt nóng này không có xu hướng kéo dài. Dự báo hiện nay cho thấy khi một đợt không khí lạnh tăng cường xuống phía Bắc những ngày tới, kết hợp với mưa và dông, nền nhiệt sẽ giảm rõ rệt, thời tiết chuyển mát và dễ chịu hơn.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết do ảnh hưởng của đợt không khí lạnh yếu, từ ngày 2/10 nắng nóng diện rộng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ kết thúc, nhiều nơi có mưa rào và dông.
Dự báo đêm 4-5/10, khối không khí lạnh có khả năng được tăng cường mạnh hơn, gây mưa to cho nhiều nơi ở Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh. Đêm 5 và ngày 6/10, mưa có khả năng mở rộng xuống khu vực từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía Đông tỉnh Quảng Ngãi.
El Nino là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và Đông Thái Bình Dương nóng lên dị thường, làm thay đổi mô hình thời tiết và khí hậu trên toàn cầu.
