Lào Cai: Văn Bàn phát triển vùng nguyên liệu tre măng Bát độ gắn với thị trường

TinVina.Com - Văn Bàn triển khai phát triển giống tre măng Bát độ, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với liên kết và tiêu thụ sản phẩm.

Trồng măng Bát độ đang được kỳ vọng là sinh kế mới cho người dân xã Văn Bàn (Lào Cai). Ảnh: Nguyễn Văn

Phát triển vùng nguyên liệu tập trung đang được nhiều địa phương miền núi xác định là một trong những hướng đi nhằm khai thác lợi thế đất đai, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo quy mô, có liên kết. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này không chỉ phụ thuộc vào việc mở rộng diện tích mà còn nằm ở chất lượng giống, quy trình sản xuất và khả năng kết nối với thị trường.

Tại xã Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, chính quyền địa phương đang triển khai Dự án phát triển vùng nguyên liệu tre măng Bát độ năm 2026 với quy mô dự kiến 200 ha. Để đẩy nhanh tiến độ, UBND xã phát động Chiến dịch "90 ngày đêm phát triển vùng nguyên liệu Tre măng Bát độ năm 2026", huy động sự tham gia của các cơ quan, đơn vị, thôn, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân.

Đây là một trong những nội dung cụ thể hóa chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của tỉnh Lào Cai, đồng thời gắn với việc thực hiện Đề án phát triển toàn diện khu vực nông thôn tỉnh giai đoạn 2026-2030.

Từ mục tiêu 200 ha đến vùng nguyên liệu tập trung

Theo kế hoạch, 200 ha tre măng Bát độ dự kiến được bố trí tại 16 thôn trên địa bàn xã Văn Bàn. Quy mô từng địa bàn được xác định khác nhau trên cơ sở điều kiện thực tế; trong đó một số thôn được giao chỉ tiêu lớn như Nậm Bó và Văn Tiến cùng 35 ha, Làng Nôm 25 ha; nhiều địa bàn khác từ 10-15 ha.

Tuy nhiên, con số 200 ha mới là mục tiêu. Diện tích thực tế đưa vào dự án phải được xác định trên cơ sở nhu cầu đăng ký tự nguyện của người dân, kết quả rà soát điều kiện thực tế, hồ sơ đủ điều kiện tham gia chính sách và quyết định phê duyệt dự án. Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng, bởi phát triển vùng nguyên liệu chỉ có thể bền vững khi phù hợp với điều kiện đất đai và khả năng tổ chức sản xuất, thay vì chạy theo diện tích.

Theo kế hoạch của địa phương, quá trình triển khai được chia thành nhiều công đoạn, từ tuyên truyền, đăng ký, kiểm tra thực địa, hoàn thiện hồ sơ đến chuẩn bị đất, cung ứng giống, tổ chức trồng, kiểm tra, nghiệm thu và quyết toán. 100% thôn được giao chỉ tiêu phải tổ chức tuyên truyền, họp dân và rà soát nhu cầu tham gia; toàn bộ diện tích đăng ký phải được kiểm tra thực địa, xác định vị trí, ranh giới và hiện trạng trước khi đưa vào dự án.

"Yêu cầu về chất lượng được đặt ra ngay từ khâu đầu vào. Cây giống đưa vào trồng phải được kiểm tra nguồn gốc, chất lượng trước khi cấp cho các hộ. Người tham gia được hướng dẫn kỹ thuật làm đất, đào hố, bón lót, trồng và chăm sóc; diện tích được phê duyệt phải hoàn thành trong khung thời vụ năm 2026. Khi nghiệm thu, tỷ lệ cây sống được yêu cầu đạt từ 85% trở lên. Chúng tôi cũng quy định không sử dụng cây giống không rõ nguồn gốc hoặc không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật. Các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm kiểm tra chất lượng giống trước khi cấp phát, hướng dẫn người dân chuẩn bị đất, đào hố, bón lót và chăm sóc đúng quy trình."- Chủ tịch UBND xã Văn Bàn Vũ Xuân Thủy cho biết.

Việc chính quyền đặt ra những điều kiện cụ thể từ đất đai, giống đến kỹ thuật cho thấy yêu cầu quản lý không chỉ dừng ở hoàn thành diện tích. Với một vùng nguyên liệu mới, chất lượng cây giống và việc tuân thủ quy trình kỹ thuật sẽ tác động trực tiếp đến tỷ lệ sống, năng suất và hiệu quả đầu tư trong những năm tiếp theo.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế theo dõi tiến độ được thiết kế khá chi tiết. Theo biểu mẫu kèm kế hoạch, kết quả thực hiện được cập nhật theo tuần, từ số hộ đăng ký, diện tích đăng ký, diện tích đủ điều kiện, diện tích chuẩn bị đất, đào hố, nhận cây giống, diện tích đã trồng đến diện tích nghiệm thu. Kết quả cuối cùng cũng được theo dõi, đánh giá theo từng thôn.

UBND xã xác định nguyên tắc triển khai là "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả", lấy người dân làm trung tâm và kết quả thực hiện làm thước đo. Phòng Kinh tế, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, Trạm Kiểm lâm, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, trưởng thôn được phân công trách nhiệm theo từng khâu.

Việc phân định trách nhiệm là cần thiết bởi từ một chỉ tiêu diện tích đến một vùng nguyên liệu thực sự là khoảng cách không nhỏ. Trong quá trình đó, những vấn đề như lựa chọn đúng diện tích, chất lượng giống, thời vụ, kỹ thuật chăm sóc hay thủ tục hỗ trợ đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Đầu ra quyết định tính bền vững của vùng nguyên liệu

Mở rộng diện tích mới chỉ là bước khởi đầu. Với sản xuất hàng hóa, câu hỏi quan trọng hơn là sản phẩm được tiêu thụ ở đâu, theo tiêu chuẩn nào và mối liên kết giữa người sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp có đủ ổn định để duy trì vùng nguyên liệu trong dài hạn hay không.

Chính kế hoạch của Văn Bàn đã đặt vấn đề này trong nhóm giải pháp trọng tâm. Địa phương yêu cầu chủ động phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở thu mua, chế biến nông lâm sản để xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ; từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung gắn với nhu cầu thị trường. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp tham gia cung ứng giống, vật tư, chuyển giao kỹ thuật, ký kết hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm và thực hiện đúng các quy định của pháp luật.

Đây là yếu tố cần được đặt tương xứng với mục tiêu diện tích. Thực tế của sản xuất nông nghiệp cho thấy vùng nguyên liệu chỉ phát huy giá trị khi quy mô sản xuất được kết nối với nhu cầu của thị trường. Nếu thiếu liên kết ổn định, việc tăng nhanh diện tích có thể tạo áp lực tiêu thụ khi sản phẩm bước vào thời kỳ khai thác.

Bởi vậy, cùng với vận động người dân tham gia, kế hoạch yêu cầu cung cấp thông tin về nhu cầu thị trường, giá cả và tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm để người dân yên tâm đầu tư sản xuất. Việc hình thành mối liên kết giữa người trồng, hợp tác xã, đơn vị thu mua và chế biến vì thế không nên là bước đi sau khi vùng nguyên liệu đã hình thành, mà cần được thực hiện song hành ngay từ đầu.

Trong chuỗi liên kết này, hợp tác xã được xác định là một chủ thể quan trọng. Theo kế hoạch, Hợp tác xã măng Tiến Thành là đơn vị chủ trì liên kết, có trách nhiệm kết nối các hộ tham gia, chuẩn bị và tổ chức cung ứng cây giống, vật tư theo nội dung dự án; hướng dẫn kỹ thuật, phối hợp nghiệm thu và hoàn thiện hồ sơ hỗ trợ.

Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế của vùng nguyên liệu tre măng Bát độ cần thêm những dữ liệu thực tế về năng suất, chi phí, giá thu mua, năng lực chế biến và các hợp đồng tiêu thụ. Hai tài liệu triển khai hiện mới xác lập mục tiêu, quy trình tổ chức và định hướng liên kết, chưa cung cấp đủ cơ sở để khẳng định hiệu quả kinh tế mà dự án sẽ mang lại.

Chính vì vậy, kết quả của chương trình cần được nhìn nhận bằng những chỉ số thực chất hơn số diện tích hoàn thành. Đó là tỷ lệ cây sống sau trồng, khả năng duy trì diện tích, mức độ tuân thủ kỹ thuật, chất lượng vùng nguyên liệu và quan trọng hơn là sự ổn định của đầu ra khi cây bước vào giai đoạn khai thác.

Kế hoạch của Văn Bàn cũng đặt yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại trong quá trình triển khai. Khối lượng đủ điều kiện hỗ trợ phải được kiểm tra, nghiệm thu và hoàn thiện hồ sơ thanh toán, quyết toán; đồng thời đặt yêu cầu không để xảy ra tiêu cực, thất thoát, lãng phí.

Việc triển khai 200 ha tre măng Bát độ vì thế có thể xem là bước khởi đầu trong quá trình hình thành vùng nguyên liệu tập trung tại Văn Bàn. Thành công của dự án không chỉ được đo bằng việc hoàn thành kế hoạch trong 90 ngày, mà quan trọng hơn là sau chiến dịch, vùng nguyên liệu có được duy trì, người dân có gắn bó với sản xuất và chuỗi liên kết từ trồng, chăm sóc đến thu mua, chế biến, tiêu thụ có vận hành hiệu quả hay không.

Nếu giải quyết đồng thời được những yêu cầu đó, việc phát triển tre măng Bát độ mới có cơ sở để đi từ một dự án hỗ trợ sản xuất trở thành một hướng tổ chức sinh kế ổn định, góp phần khai thác lợi thế địa phương và nâng cao giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp ở khu vực nông thôn.