“Nhật thực thế kỷ” sẽ xảy ra vào ngày 2/8/2027
Ngày 12/8 tới sẽ là thời điểm đáng trông đợi của nhiều người yêu thích thiên văn, vì đây là thời điểm xảy ra hiện tượng nhật thực toàn phần, khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời, tạo thành một đường thẳng, kéo dài trong 2 phút 18 giây.
Những người đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam sẽ không thể quan sát hiện tượng này. Chỉ những người sống tại miền bắc Tây Ban Nha, một góc nhỏ Bồ Đào Nha, Iceland, Greenland… sẽ được quan sát hiện tượng nhật thực toàn phần.
Trong khi đó, những người sống tại khu vực Bắc bán cầu, bao gồm khu vực Bắc Âu, Canada, một số vùng phía bắc nước Mỹ… sẽ chỉ quan sát được hiện tượng nhật thực một phần.
Người dân tập trung quan sát hiện tượng nhật thực toàn phần xuất hiện trên bầu trời (Ảnh: EarthSky).
Phải đến ngày 2/8/2027, nhật thực toàn phần mới lại xuất hiện. Đặc biệt, hiện tượng nhật thực xảy ra vào năm sau được gọi là “nhật thực thế kỷ”, khi thời gian Mặt Trăng che khuất toàn bộ Mặt Trời sẽ lên đến 6 phút 23 giây, dài nhất trong thế kỷ XXI.
Thời gian này đủ lâu để vành nhật hoa (lớp khí quyển ngoài cùng của Mặt Trời) tỏa sáng rực rỡ trên bầu trời đen và các ngôi sao cũng sẽ tỏa sáng như vào ban đêm.
Các nhà khoa học cho biết đến tận ngày 3/6/2114, kỷ lục này mới bị phá vỡ khi hiện tượng nhật thực toàn phần sẽ kéo dài trong 6 phút 32 giây.
Nhật thực toàn phần năm 2027 là một trong chuỗi 3 nhật thực toàn phần xảy ra trong 3 năm liên tiếp (12/8/2026, 2/8/2027 và 22/7/2028). Đây cũng là điều rất hiếm khi xảy ra.
Tại sao nhật thực toàn phần ngày 2/8/2027 lại kéo dài như vậy?
Nguyên nhân khiến nhật thực toàn phần ngày 2/8/2027 kéo dài vì đây là thời điểm Mặt Trăng tiến đến điểm cận địa, là vị trí trên quỹ đạo mà Mặt Trăng ở gần Trái Đất nhất, do đó Mặt Trăng sẽ lớn hơn khi quan sát từ mặt đất.
Điều trùng hợp là vào thời điểm này, Trái Đất cũng rất gần điểm viễn nhật, là vị trí Trái Đất cách xa Mặt Trời nhất, do vậy Mặt Trời sẽ bị Mặt Trăng che khuất lâu hơn khi quan sát từ mặt đất.
Bóng tối của nhật thực cũng sẽ phủ lên khu vực gần đường xích đạo của Trái Đất, nơi địa cầu quay nhanh hơn, điều này khiến nhật thực kéo dài hơn do tốc độ quay của Trái Đất bắt kịp tốc độ chuyển động của Mặt Trăng và Mặt Trời, giúp duy trì đường thẳng giữa ba thiên thể được lâu hơn.
Có thể quan sát nhật thực ngày 2/8/2027 từ Việt Nam không?
Dải nhật thực ngày 2/8/2027 sẽ khởi đầu trên Đại Tây Dương, sau đó di chuyển qua eo biển Gibraltar, quét qua phía Nam Tây Ban Nha trước khi tiến vào Bắc Phi và Trung Đông.
Các quốc gia có cơ hội quan sát hiện tượng nhật thực toàn phần này là Tây Ban Nha, Ma Rốc, Algeria, Tunisia, Libya, Ai Cập, Ả Rập Xê Út, Yemen và Somalia. Trong đó, địa điểm thuận lợi để quan sát nhật thực toàn phần được lâu nhất là tại thành phố Luxor (Ai Cập).
Những người sống tại Việt Nam không thể quan sát hiện tượng nhật thực toàn phần vào ngày 2/8/2027, nhưng những người sống tại các tỉnh thành phía Nam như TPHCM, Cà Mau, Cần Thơ… có thể quan sát được nhật thực một phần, với tỷ lệ Mặt Trời bị che khuất khoảng 10%. Tuy nhiên, thời gian xảy ra nhật thực là vào khoảng 18h (theo giờ Việt Nam), khiến việc quan sát hiện tượng này gặp nhiều khó khăn.
Nhật thực toàn phần là hiện tượng thiên văn độc đáo, xảy ra khi Mặt Trăng đi qua giữa Trái Đất và Mặt Trời, tạo thành một đường thẳng. Lúc này, Mặt Trăng sẽ che khuất hoàn toàn Mặt Trời.
Mô tả về quá trình hình thành nhật thực (Ảnh: GMN).
Khi xảy ra hiện tượng nhật thực toàn phần sẽ xuất hiện vùng tối, là khu vực mà Mặt Trăng đã che khuất hoàn toàn ánh sáng của Mặt Trời chiếu xuống Trái Đất. Vùng tối này sẽ di chuyển trên bề mặt Trái Đất. Những người sống trong vùng tối trên Trái Đất sẽ quan sát được hiện tượng nhật thực toàn phần.
Nhật thực toàn phần thường chỉ quan sát được trong khoảng vài giây đến tối đa 7,5 phút, nhưng thường ngắn hơn 3 phút. Trong khi đó, hiện tượng nhật thực một phần hoặc nhật thực hình khuyên (Mặt Trăng không che khuất hết toàn bộ Mặt Trời) có thể kéo dài từ vài phút đến vài giờ.
Theo NASA, nhật thực toàn phần dài nhất từng ghi nhận là 7 phút 28 giây, diễn ra vào năm 743 trước Công nguyên tại Ấn Độ Dương. NASA dự đoán đến ngày 16/7/2186 sẽ xuất hiện nhật thực toàn phần với thời gian lên đến 7 phút 29 giây, trên bầu trời các quốc gia Nam Mỹ, đặc biệt là Colombia, Venezuela và Guyana.
