Đang tiết thu, nhưng thời tiết ở Tây Nguyên lại mưa sụt sùi lạnh lẽo, chứ chẳng có bốn mùa như trong sách viết. Tây Nguyên chỉ có hai mùa mưa nắng, lúc mưa thì mưa nguyên một mùa, cứ trôi ngày trôi tháng, cứ mịt mờ giăng giăng như chẳng thể thấy được ánh nắng.
Con đường từ trường về nhà chỉ gần hai cây số vào mùa nắng thì chỉ đi mươi mười lăm phút là tới, bây giờ trầy trật cả hai, ba mươi phút mới về tới nhà. Một tấm áo mưa mà bốn, năm đứa con nít chen nhau đi cùng, đến được lớp thì cũng bị mưa tạt ướt gần hết người. Linh trở nên cáu bẳn, đáng ra áo mưa của nó, chỉ mình nó quàng thôi thì chả ướt mấy, đằng này cả đám xúm vào đi cùng thì không ướt hết mới lạ. Nhưng cáu cũng chẳng làm được gì, vì sáng đi học trời đã ráo nắng, tụi cái Lý, Như, Hoàng, Quý cứ thế mà chạy đi chẳng thèm cất áo mưa vào cặp.
Tính của tụi nó Linh lạ gì, đi học về đến nhà là quăng cặp, quăng sách, chẳng đứa nào chịu học hành hay làm bài tập gì cả, hôm qua với hôm kia trời ẩm ương không mưa nên mấy đứa đã bỏ áo mưa ra từ lúc nào. Nhưng có ướt cũng được, vì cả đám có đủ chuyện để nói trên đường về, chúng hớn hở vì đã nghe thấy tiếng trống tập múa lân của các anh xóm trên, sắp Trung thu rồi. Trung thu năm nay rộn ràng lắm vì ông ngoại của cái Lý mới từ ngoài quê vào chơi. Ông thấy các anh tập múa bằng cái hộp dầu vuông cho đỡ hư cái đầu lân nhỏ làm bằng giấy bồi mỏng nên bảo, ông sẽ làm lại cho một cái đầu lân mới to và đẹp hơn. Mẹ anh Hoàng làm nghề chổi đót, nhà lúc nào cũng có sẵn vài khoanh mây trong nhà, nên ông chẳng cần mua mà cũng có mây tốt để làm khung. Không chỉ đám trẻ nít xóm trên xóm dưới mà kể cả người lớn cũng vậy, đi làm, đi học thì không nói làm gì, đi học về là phải chạy tới nhà cái Lý xem ông làm tới đâu rồi mới chạy về nhà, ăn cơm xong là cả lũ lại lỉnh xuống nhà cái Lý để xem ông hồ giấy dán cái đầu lân.
Ông làm tỉ mỉ, từng tí từng tí một, cái dàn khung làm đầu lân to tròn nhưng chỉ cao bằng một nửa cái chum nhìn lạ lạ vì chỉ có các vòng mây nối vào với nhau. Đám con trai chỉ trỏ nhặng xị vào khung ra điều ta đây biết lắm, này là chỗ để làm mắt, này là cái mũi, đây là chỗ để cái miệng to, đâu là chỗ tay cầm, ơ nhưng mà cái dừng đâu nhỉ? Mỗi đứa một câu, cãi nhau nhặng xị như thầy nói xem voi, ông cái Lý chỉ cười chứ chẳng phân xử nên đám con trai cứ hóng ông làm xong để xem đứa nào đúng, đứa nào sai.
Canh chừng kỹ là vậy mà đi học một buổi về đã thấy ông bồi giấy gần xong cái khung, rồi bỏ ra sân phơi nắng. Cả đám hụt hẫng lắm lắm vì không thể tận mắt thấy ông làm từng chút một, nhưng đến khi nhìn ông pha màu để vẽ mới thích kìa, cái cọ ông tự làm như cái bút lông để viết chữ tàu trong “Tây Du Ký” ấy, cứ từng chút, từng chút một ra mắt, ra cái mũi to, ra những vòng xoắn trang trí đến là tài. Linh, Lý và cái Như được phân công cầm cái kim rạch vào đống dây khâu bao cà-phê màu vàng mà ông cắt thành đoạn ngắn, rạch thật kỹ, thật đều, cho sợi bông tơi ra, có thế mới làm bờm cho lân được. Đám con trai thì phải tập nhảy, tập múa theo lân cũng bở hơi tai. Chú Nguyên bố thằng Quý làm bảo vệ trường học, cho xóm mượn cái trống trường để tập, thế là cả xóm cứ rinh rang.
Cái đầu lân đã xong đẹp lắm rồi, ông còn làm thêm cái đầu ông địa và mặt nạ Tôn Ngộ Không nữa. Đã vậy ông còn bảo, ông sẽ làm cho ba đứa con gái, mỗi đứa một cái lồng đèn nữa, ba đứa nhảy cẫng lên thích thú. Sau một hồi bàn bạc, mấy đứa đã phân công nhau, mỗi đứa đòi ông một mẫu đèn lồng khác nhau để sau này còn có cái mà đổi. Sách vở, quần áo đã quen chuyền nhau đứa lớp trước lớp sau, đứa lớn đứa nhỏ rồi, chỉ có lồng đèn Trung thu thì chả có. Năm ngoái và năm kia, cả đám tụi Linh chỉ nhân lúc đi học về, hôm thì lỉnh sang chùa, hôm thì lỉnh vào chợ để ngắm cho thỏa mấy cái đèn lồng con thỏ, con gà, con cá… chứ làm gì dám về mà đòi mẹ mua cho. Ai bảo Tết Trung thu lại gần đầu năm học quá làm gì, nhà nào cũng dồn tiền để mua sắm sách vở cho con rồi, nên cấm có đứa nào được đòi quà, để bố mẹ làm đến Tết, dư ra dồng nào thì mới có Tết.
- Linh ơi! Về bà nhờ tí nào - Tiếng bà gióng giả bên rào làm Linh đành ngậm ngùi bỏ sân chơi chung chạy về.
- Dạ, bà định nhờ cháu làm gì thế? - Linh sốt sắng, nó muốn xem việc nhanh hay chậm để còn chạy sang nhà cái Lý xem cái đầu lân sắp hoàn thành.
Cháu trèo lên cây mít, hái cho bà hai chục cái lá, nhớ chọn lá cho đẹp, cho đều vào nhá.
- Dạ, cháu biết rồi.
Linh biết bà cần lá mít để làm gì, mai đã mười bốn rồi, bà sẽ lên chùa sớm một hôm để cúng rằm nên cần lấy lá mít để đóng oản. Lá mít bình thường chỉ để dành cho tụi Linh chơi đồ hàng hay làm mũ lá thôi, còn người lớn chẳng dùng đến lá mít làm gì ngoại trừ bà Linh và bà Cơ xóm trên dùng để lót đế oản. Lấy được lá, Linh vội dúi vào tay bà rồi lại ba chân bốn cẳng vạch rào chạy sang nhà cái Lý, nay đã mười ba rồi, hai hôm nữa là Trung thu rồi mà ông cái Lý mới chỉ làm xong cái khung tre cho mấy chiếc đèn lồng. Cả đám Linh đều sốt ruột, nhưng nhìn ông ngoại Lý bị sốt rét nằm trong giường chả đứa nào dám hó hé ý kiến. Mấy anh lớn đã có đầu lân, có mặt nạ ông địa, quạt mo để đi múa lân từ hôm mùng mười, các anh múa là có tiền, ít thôi, nhưng vẫn khiến đám trẻ tụi Linh thèm thuồng. Thằng Hoàng và thằng Quý đã được theo các anh đánh trống hoặc chạy vặt, nhìn rất oai, còn bọn Linh, Lý, Như chỉ có thể túm tụm trong đám xem múa để nhìn như mọi người mà trên tay vẫn chẳng có đèn.
- Ông vẫn chưa đỡ à Lý ơi! - Tiếng bà vọng từ ngoài ngõ vào.
- Tôi cũng đã hơn một chút rồi. Mời bà ghé nhà chơi. - Tiếng ông ngoại cái Lý run run, ông mới ngồi dậy được lúc sáng. Đỡ được cữ giật của cơn sốt rét, nhưng ông bảo người ông vẫn gai gai mệt lắm.
- Tôi đóng oản lên chùa, có tí lộc nhà Phật đem về chia cho ông và cái Lý vài cái lấy khước đây. - Bà nhanh nhảu hạ cái mâm mang theo xuống rồi lấy ra một đùm lá đưa cho ông. - Cái đầu lân ông làm đẹp đáo để, sư thầy thấy lũ trẻ đi múa, nhắn lời nhờ ông ra chùa làm hộ nhà chùa cái lồng đèn ông sao lớn có được không?
- Chẳng giấu gì bà, tôi nhỡ miệng hứa với bọn trẻ con là sẽ làm thêm mấy cái lồng đèn cho chúng nó chơi Trung thu rồi, mà bị ốm mấy hôm. Chưa kịp làm cho chúng, chúng đang ngóng rồi.
- Ông cứ vẽ chuyện làm gì, kệ chúng nó. Việc cho chùa mới tích công tích đức, chứ lũ trẻ có cái đầu lân để chơi cùng là vui rồi, ông không cần lo nữa đâu. Nên nếu ông đỡ rồi thì nên ra giúp việc chùa, ngoài ấy có nhiều người giúp, một nhoáng là xong rồi về làm cho lũ trẻ cũng được.
Linh, cái Lý và Như nhũng nhẵng theo ông ra chùa, năm nay chùa làm Trung thu lớn nên nhiều việc phải lo. Ông cái Lý mới vừa ra đã tay dao tay rựa pha tre rồi ngồi một chỗ để làm cái đèn lồng ông sao to tướng bằng cả mấy người lớn rồi. Cả ba đứa chầu chực đến chiều mà ông mới chỉ làm cái khung, chưa đến đoạn phết hồ dán giấy màu gì cả. Đến tận lúc lên giường đi ngủ, Linh vẫn chưa thấy ông của cái Lý về, nên mặc bà ngoại dỗ bằng góc tư của cái oản mang về Linh vẫn ủ ê khóc. Sáng đi học, cả ba đứa mặt mày buồn thiu đi cạnh nhau, cứ ỷ y là mình sẽ có lồng đèn đẹp chơi Trung thu nên ba đứa đã khoe khoang với bạn cả rồi, vậy mà giờ chẳng có, thể nào đám bạn cũng chọc quê cho xem.
- Ra mà xem này tụi bay ơi.
Tiếng Thọ lớp trưởng lanh lảnh ngoài sân trường, khiến cả lớp vội vã chạy ra. Ông ngoại cái Lý đang thủng thẳng đi vào sân trường, trên tay ông là ba cái đèn lồng: Con thỏ đỏ, con cá vàng và con gà nhiều màu sắc. Cái Lý là con gà, Linh được con thỏ và cái Như là cá vàng, cả ba đứa mừng như bắt được vàng nhưng lại chẳng được đem đi dong mà cô chủ nhiệm mượn treo quanh các lớp để giới thiệu về Tết Trung thu. Đến lúc ra về, ba đứa vênh váo tụ lại một chỗ để mà khoe. Chỉ cho chúng bạn nhìn chưa không được sờ, vì sờ vào sẽ hư và bẩn mất. Nhưng đứa nào lại phá bĩnh:
- Báu lắm đấy mà không cho sờ. Đêm nay đi ra chùa, năm nay chùa làm lồng đèn ông sao to và đẹp lắm, tha hồ xem, tha hồ ngắm. Không thèm mấy cái lồng đèn con tí này nữa.
Đám bạn ồ lên giải tán, chúng nhớ ra ngôi chùa gần trường sáng nay đã trưng chiếc lồng đèn to, năm nay còn có múa lân nữa, chùa cũng phát bánh kẹo lấy lộc. Ba đứa ngẩn người ra khi thấy bạn bè về hết, ông cái Lý cười hiền lại gần xòe ra cho phẩm oản chẻ tư, mỗi đứa nhón một góc chán nản. Như biết được ba đứa nghĩ gì, ông chỉ cười và bảo:
- Trung thu là của mọi người mà. Ai cũng được ngắm trăng, nên đèn lồng là phải đi chơi, đi rước cùng nhau mới vui. Đừng chơi một mình buồn lắm.
- Đúng rồi, giờ Linh mới nghĩ ra, mặt trăng chỉ có một mà tất cả mọi người đều cùng ngắm. Trung thu đứng một mình mà rước đèn thì chẳng thể trở thành Tết đâu!
