Theo thống kê từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia từ năm 1979 đến năm 2025, trong tháng 6 xảy ra 25 đợt không khí lạnh; còn tính từ năm 1991 đến nay (35 năm), số đợt không khí lạnh giảm rõ rệt, chỉ xuất hiện 7 đợt trong tháng 6.
Đáng chú ý, từ năm 2014 đến năm 2025, không xuất hiện đợt không khí lạnh nào trong tháng 6.
Cơ quan khí tượng cho rằng theo sự biến đổi của khí hậu, nhiệt độ trái đất ấm lên nên việc xuất hiện các đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến nước ta trong tháng 6 cũng ít hơn.
Không phải là hiện tượng bất thường hoặc trái quy luật
Trao đổi với phóng viên Dân trí về đợt không khí lạnh đang diễn ra, Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu khí tượng và khí hậu, Viện Khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển cho biết, việc không khí lạnh xuất hiện trong tháng 6 không phải là hiện tượng nằm ngoài quy luật khí hậu và cũng không phải chưa từng xảy ra trong quá khứ.
Theo ông Kiên, trên thực tế, không khí lạnh vẫn có thể hoạt động vào đầu mùa hè, mặc dù tần suất thường thấp, cường độ yếu hơn và phạm vi ảnh hưởng hạn chế hơn so với các tháng mùa đông và mùa xuân.
Song trong 12 năm liên tiếp từ 2014 đến 2025 không ghi nhận đợt không khí lạnh nào ảnh hưởng đến nước ta trong tháng 6.
Không khí lạnh hiếm gặp trong tháng 6 (Ảnh: Mạnh Quân).
Do đó, đợt không khí lạnh lần này có thể được xem là hiếm gặp trong bối cảnh khí hậu những năm gần đây, nhưng không phải là hiện tượng bất thường hoặc trái với quy luật khí hậu.
Tuy nhiên Tiến sĩ Trương Bá Kiên nhấn mạnh, điểm đáng chú ý của đợt không khí lạnh lần này diễn ra đúng vào thời điểm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đang chịu ảnh hưởng của một đợt nắng nóng gay gắt trên diện rộng.
Trước khi không khí lạnh tràn về, nền nhiệt bề mặt cao, không khí nóng ẩm tích tụ mạnh và khí quyển ở trạng thái bất ổn. Khi không khí lạnh tương tác với khối khí nóng ẩm này, đối lưu có thể phát triển nhanh và mạnh, gây mưa dông trên diện rộng, có nơi mưa to đến rất to, kèm theo nguy cơ lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Về mặt tích cực, đợt mưa này sẽ góp phần chấm dứt hoặc làm giảm cường độ nắng nóng, giúp nền nhiệt hạ nhanh và mang lại cảm giác mát mẻ hơn cho Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nhưng không nên chỉ nhìn nhận đây là một đợt mưa giải nhiệt.
Do mưa có thể xảy ra với cường suất lớn trong thời gian ngắn, nguy cơ ngập úng cục bộ tại các đô thị và vùng trũng thấp là khá cao.
Tại khu vực miền núi, cần đặc biệt đề phòng lũ quét, sạt lở đất và các tai biến do dông mạnh. Người dân cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo chính thức và hạn chế hoạt động ngoài trời khi xuất hiện dông, sét hoặc gió giật mạnh.
Các hiện tượng lạnh cực đoan có xu hướng giảm về tần suất
"Trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục tăng, các hiện tượng lạnh cực đoan ở nhiều khu vực có xu hướng giảm về tần suất, cường độ và thời gian kéo dài, trong khi các hiện tượng nóng cực đoan ngày càng xuất hiện thường xuyên và gay gắt hơn", Tiến sĩ Trương Bá Kiên nhận định.
Song ông cho rằng, biến đổi khí hậu không đồng nghĩa với việc các đợt lạnh sẽ hoàn toàn biến mất.
Trong từng năm và từng thời kỳ cụ thể, sự biến động tự nhiên của hoàn lưu khí quyển vẫn có thể tạo điều kiện cho các khối không khí lạnh di chuyển xuống phía nam, kể cả vào thời điểm cuối mùa hoặc đầu mùa hè.
Các kết quả trong kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia năm 2025 do Viện Khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển thực hiện, dự kiến công bố trong quý II/2026, cũng cho thấy xu thế tương tự.
Phân tích chuỗi số liệu quan trắc từ năm 1961 đến nay cho thấy số đợt không khí lạnh ảnh hưởng đến Việt Nam có xu hướng giảm; số ngày rét đậm, rét hại giảm rõ rệt tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Trong khi đó, nhiệt độ xuống thấp lại có xu hướng tăng, phản ánh sự suy giảm của các đợt lạnh kéo dài và mức độ khắc nghiệt của mùa đông.
Ngược lại, số ngày nắng nóng, nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt, cũng như thời gian kéo dài của các đợt nắng nóng, có xu hướng gia tăng.
Xu thế này không chỉ thể hiện trong số liệu quan trắc quá khứ mà còn tiếp tục được dự tính trong các kịch bản tương lai, với mức độ gia tăng rõ hơn khi nhiệt độ toàn cầu tăng cao hơn.
