Hơn 300.000 ha cây trồng nguy cơ thiếu nước do El Nino
Ngày 19/8, Cục Khí tượng Thủy văn cho biết ENSO - hiện tượng khí hậu nóng lạnh bất thường ở Thái Bình Dương - đã chuyển sang trạng thái El Nino và được dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng tới.
Tháng 9-11/2026, xác suất El Nino mạnh đến rất mạnh ở mức 100%, trong đó khoảng 93% khả năng đạt cường độ rất mạnh. Sang tháng 10-12, xác suất El Nino rất mạnh lên 95%.
Lòng hồ thủy lợi Tà Mon, Lâm Đồng nứt nẻ do hạn năm 2020. Ảnh: Việt Quốc
Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định El Nino gần như chắc chắn làm thiếu hụt mưa và nguồn nước. Nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trên diện rộng được dự báo bắt đầu từ đầu mùa khô, khoảng tháng 11/2026. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, tình trạng này có thể kéo dài đến tháng 5/2027; trong khi Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ có thể chịu ảnh hưởng đến tháng 7-8/2027.
Mặc dù từ đầu năm đến nay, nguồn nước phục vụ sản xuất vẫn cơ bản được bảo đảm, hạn hán và xâm nhập mặn mới ảnh hưởng cục bộ. Tuy nhiên, lượng mưa phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm, trong khi các hồ thủy lợi ở nhiều khu vực chỉ còn 35-50% dung tích thiết kế. Riêng Bắc Bộ, do đang giữa mùa mưa, các hồ chứa đạt khoảng 84% dung tích thiết kế.
Cục Quản lý các công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá ở kịch bản rủi ro cao, nguồn nước về thấp hơn trung bình nhiều năm 5-10%, ranh mặn 4 g/l tại các cửa sông Cửu Long có thể vào sâu 45-60 km; tại các cửa sông Vàm Cỏ khoảng 90-100 km.
Kịch bản này có thể khiến khoảng 64.000 ha lúa đông xuân, 80.000 ha lúa, tôm và 19.000 ha cây ăn trái bị ảnh hưởng. Nếu nguồn nước thấp hơn trung bình nhiều năm 15-20%, xâm nhập mặn tương đương mùa khô 2015-2016, ranh mặn 4 g/l có thể vào sâu 50-70 km tại các cửa sông Cửu Long và 110-130 km tại Vàm Cỏ. Khi đó, khoảng 85.800 ha lúa đông xuân, 120.000 ha lúa, tôm và 45.000 ha cây ăn trái có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Hạn mặn gây chết lúa ở Cần Thơ năm 2024. Ảnh: Huy Phong
Tại Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, rủi ro phụ thuộc lớn vào lượng mưa và khả năng tích nước của các hồ trong mùa mưa năm nay. Với kịch bản rủi ro cao, khoảng 12.000-25.000 ha cây trồng có thể bị ảnh hưởng trong vụ đông xuân 2026-2027. Nếu lượng mưa thiếu hụt 20-40%, hồ chứa chỉ tích được 70-80% dung tích thiết kế và nhiệt độ cao hơn trung bình 1-2 độ C, diện tích có nguy cơ ảnh hưởng tăng lên 25.000-50.000 ha.
Đến vụ hè thu 2027, khoảng 58.000-85.000 ha có thể bị ảnh hưởng trong kịch bản rủi ro cao và 90.000-120.000 ha ở kịch bản rất cao, tập trung tại những vùng ngoài hệ thống thủy lợi hoặc công trình có quy mô nhỏ.
Tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, hơn 70% diện tích canh tác nằm ngoài các công trình thủy lợi nên dễ tổn thương khi mùa mưa kết thúc sớm. Trong kịch bản rủi ro rất cao, khoảng 135.000-190.000 ha, chủ yếu là cây lâu năm, có thể bị ảnh hưởng trong cao điểm mùa khô.
Không chỉ sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt nông thôn cũng đứng trước nguy cơ thiếu hụt. Kịch bản rủi ro rất cao cho thấy khoảng 107.000 hộ tại Đồng bằng sông Cửu Long, 92.830 hộ ở Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, cùng 54.740 hộ tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ có thể bị ảnh hưởng.
Hạn mặn Cà Mau năm 2024. Ảnh: Thanh Tùng
Trước nguy cơ trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai các giải pháp ứng phó từ đầu năm và hôm qua tiếp tục yêu cầu các địa phương theo dõi sát dự báo El Nino, xác định những vùng sản xuất có nguy cơ thiếu nước để điều chỉnh mùa vụ, giảm hoặc dừng sản xuất ở những diện tích không bảo đảm nguồn nước.
Tại Đồng bằng sông Cửu Long, các địa phương được khuyến cáo sắp xếp mùa vụ ngay từ hè thu 2026 để có thể đẩy sớm vụ đông xuân, tránh thời điểm xâm nhập mặn lên cao. Các tỉnh Trung Bộ được yêu cầu bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, tăng khả năng tích nước hồ chứa.
Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi dự kiến xây dựng khung chỉ đạo điều hành phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027; tiếp tục cập nhật các kịch bản, cung cấp thông tin cho địa phương để tổ chức sản xuất phù hợp.
Bộ cũng đề xuất các địa phương vùng Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long kích hoạt ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao, đồng thời kiến nghị tổ chức hội nghị triển khai giải pháp phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10/2026.
Gia Chính
