Góp ý về dự thảo nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn khi thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc, các đại biểu Quốc hội cho rằng tiến độ hiện nay đòi hỏi nhiều thủ tục phải được triển khai song song.
Tuy nhiên, nghị quyết cần phân định rõ giữa sai sót phát sinh khi cán bộ thực hiện nhiệm vụ cấp bách, vì lợi ích chung với hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi hoặc lợi dụng cơ chế đặc thù.
Quy trình tuần tự khó đáp ứng tiến độ
Đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn đại biểu An Giang) cho rằng tâm lý lo ngại, sợ sai trong đội ngũ cán bộ đã xuất hiện từ nhiều năm qua, nhất là khi một số dự án lớn liên quan đến thanh tra, kiểm tra, thậm chí điều tra.
Trong khi đó, các dự án phục vụ APEC 2027 có khối lượng lớn, thời gian hoàn thành rất gấp. Theo ông Hải, nếu mọi thủ tục pháp lý đều phải thực hiện tuần tự như đối với dự án thông thường thì khó bảo đảm tiến độ.
Ông dẫn ví dụ, một số cơ quan có thể mất vài tháng để hoàn tất quy trình mua sắm, lắp đặt một thiết bị văn phòng, trong khi doanh nghiệp tư nhân có thể xử lý trong thời gian rất ngắn. Qua đó, đại biểu cho rằng cách tổ chức thực hiện các dự án APEC cần khác với quy trình thông thường.
“Phải vừa làm vừa hoàn thiện thủ tục, thi công song song thì mới làm được”, ông Hải nói, đồng thời nhìn nhận cách làm này có thể phát sinh rủi ro nếu chỉ xem xét dưới góc độ pháp lý thuần túy.
Đại biểu Trương Hồ Hải, đoàn đại biểu tỉnh An Giang (Ảnh: Hằng Nguyễn).
Theo đại biểu, khi hành lang pháp lý chưa đủ rõ, cán bộ có thể co cụm, đùn đẩy trách nhiệm hoặc yêu cầu phải có đầy đủ văn bản mới ký quyết định. Điều này có nguy cơ làm chậm các dự án trong bối cảnh thời gian chuẩn bị cho APEC 2027 không còn nhiều.
Bí thư Tỉnh ủy An Giang Lê Quang Tùng cũng cho biết địa phương đang phải triển khai khối lượng công việc rất lớn, gồm các công trình hàng không, trung tâm hội nghị, giao thông kết nối và hạ tầng kỹ thuật tại Phú Quốc.
Theo ông, một số công trình có quy mô, tính chất kỹ thuật phức tạp, thậm chí chưa có tiền lệ. Yêu cầu về thiết kế, phòng cháy chữa cháy, giao thông và an ninh còn có thể phải điều chỉnh sau khi các cơ quan chuyên môn hoặc đoàn tiền trạm đến khảo sát.
Nếu phải hoàn tất lần lượt từng thủ tục rồi mới được triển khai bước tiếp theo, địa phương khó đáp ứng thời hạn. Vì vậy, một số công việc cần được thực hiện đồng thời nhưng phải bảo đảm có cơ quan kiểm tra, kiểm toán theo sát ngay trong quá trình triển khai.
Bí thư Tỉnh uỷ An Giang Lê Quang Tùng (Ảnh: Hằng Nguyễn).
Làm song song nhưng không bỏ thủ tục
Ông Lê Quang Tùng nhấn mạnh cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với việc bỏ qua các quy định của pháp luật. Các thủ tục về đầu tư, xây dựng, quản lý vốn, môi trường, phòng cháy chữa cháy và những yêu cầu chuyên ngành khác vẫn phải được thực hiện.
Điểm khác biệt là một số thủ tục có thể được tiến hành song song thay vì chờ hoàn thành tuần tự. Kiểm toán và các cơ quan kiểm tra cũng cần đồng hành, kiểm soát khối lượng, chất lượng công trình, hạn chế nguy cơ thất thoát, lãng phí.
Theo ông Tùng, cơ chế ưu tiên chỉ được áp dụng đối với những dự án hoặc hạng mục trực tiếp phục vụ APEC 2027. Nếu trong một dự án có phần việc không liên quan trực tiếp thì phải tách ra, không đưa vào danh mục hưởng cơ chế đặc thù.
Địa phương cũng phải chủ động rà soát, loại bỏ các hạng mục không cần thiết hoặc vượt quá nhu cầu thực tế, thay vì chờ đến khi cơ quan thanh tra, kiểm toán phát hiện.
Đại biểu Phạm Văn Thắng đề nghị cho phép điều chỉnh quy hoạch cục bộ, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, giao đất và giao mặt nước biển song song với quá trình lập, thẩm định dự án. Theo ông, việc này có thể rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị.
Ông cũng đề xuất quy trình rút gọn trong cấp phép khai thác vật liệu san lấp, giao khu vực biển; cho phép nghiệm thu từng phần và thanh toán theo khối lượng hoàn thành để bảo đảm dòng tiền cho các nhà thầu đang thi công.
Đại biểu Phạm Văn Thắng, đoàn đại biểu An Giang (Ảnh: Hằng Nguyễn).
Cùng với việc tháo gỡ thủ tục, đại biểu Thắng đề nghị cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu và các bộ, ngành liên quan trong bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn công trình. Các dự án lấn biển, hạ tầng viễn thông và chuyển đổi số cũng phải gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo.
Phân biệt sai sót với hành vi vụ lợi
Đại biểu Trương Hồ Hải cho rằng quy định bảo vệ cán bộ cần được thiết kế cụ thể, không chỉ dừng ở nguyên tắc chung về khuyến khích người dám nghĩ, dám làm.
Cần xác định trường hợp nào cán bộ được xem xét bảo vệ, trường hợp nào không; làm rõ động cơ, mục đích, bản chất hành vi, căn cứ của chỉ đạo và điều kiện thực tế khi quyết định được đưa ra.
“Ranh giới rất mong manh”, ông Hải nói và cho rằng nếu quy định không đủ chi tiết, người thực hiện vẫn khó yên tâm bắt tay vào làm. Ngược lại, quy định quá rộng có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa sai phạm.
Đại biểu Phạm Văn Thắng cũng đề nghị đưa vào nghị quyết điều khoản bảo vệ cán bộ thực hiện cơ chế đặc thù vì lợi ích chung, nhưng phải “phân biệt rõ ràng với các hành vi cố ý vi phạm, tiêu cực”.
Theo ông Lê Quang Tùng, cán bộ thực hiện nhiệm vụ vì mục tiêu chung, không vụ lợi, không lợi dụng chính sách để trục lợi cần được xem xét đầy đủ bối cảnh khi đánh giá trách nhiệm. Song song với đó, quá trình thực hiện phải có cơ chế giám sát chặt chẽ, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm.
