Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngày 14/9 vừa qua, Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc (DAFF) thông báo quyết định của Giám đốc An ninh sinh học Úc về việc tạm ngừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam.
Quyết định có hiệu lực từ 0h01 ngày 15/9 theo giờ chuẩn miền Đông Úc (AEST), với thời hạn ban đầu 6 tháng. Thời gian tạm ngừng có thể được gia hạn nếu các tồn tại chưa được khắc phục đầy đủ.
Theo quyết định này, Việt Nam sẽ phải dừng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với các lô bưởi tươi xuất khẩu sang Úc. Những lô hàng được cấp giấy chứng nhận kể từ thời điểm quyết định có hiệu lực sẽ không được phép nhập cảnh Úc trong thời gian tạm ngừng.
Úc ngừng nhập bưởi tươi Việt Nam vì phát hiện sinh vật gây hại
Động thái trên được đưa ra sau khi đoàn chuyên gia Úc sang Việt Nam kiểm tra một số vùng trồng và cơ sở đóng gói bưởi tại Vĩnh Long, TPHCM và Cần Thơ từ ngày 22/8 đến 28/8.
Qua kiểm tra, phía Úc cho rằng một số vùng trồng và cơ sở đóng gói chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu nhập khẩu. Tại vùng trồng, một số nông dân chưa nắm đầy đủ quy định đối với bưởi tươi xuất khẩu; việc ghi chép nhật ký sản xuất, theo dõi sinh vật gây hại chưa đầy đủ và chưa thống nhất.
Cán bộ kỹ thuật của doanh nghiệp thu mua hướng dẫn bà con nông dân trồng bưởi đúng tiêu chuẩn xuất khẩu (Ảnh: TL).
Tại các cơ sở đóng gói, việc lựa chọn, phân loại và loại bỏ quả có triệu chứng nhiễm sinh vật gây hại chưa đáp ứng yêu cầu. Quy trình xử lý bưởi bằng chlorine cũng chưa được thực hiện thống nhất.
Đáng chú ý, theo thông báo của DAFF, kể từ khi bưởi tươi Việt Nam được xuất khẩu sang Úc vào tháng 4/2026, khoảng 70% số lô hàng được kiểm tra khi đến Úc có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại.
Phía Úc chưa phát hiện rầy chổng cánh châu Á (Asian citrus psyllid - ACP) hoặc bệnh loét cam quýt (citrus canker), nhưng đã phát hiện một số sinh vật gây hại khác và tác nhân gây bệnh do nấm, làm dấy lên quan ngại về an ninh sinh học.
Việt Nam khẩn trương khắc phục để khôi phục xuất khẩu
Trao đổi với Dân trí, ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group thông tin, lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam đã chính thức được xuất khẩu sang thị trường Australia hồi giữa tháng 4 vừa qua.
Thời gian đầu, sức tiêu thụ tại thị trường này khá tốt, tuy nhiên, việc xuất khẩu phải tạm ngừng trong 6 tháng tới. Trong khi đó, đây là mùa vụ được kỳ vọng lượng xuất khẩu tăng trưởng mạnh để phục vụ người tiêu dùng châu Á đón Tết cổ truyền.
Ông Tùng đánh giá, việc phải tạm ngừng này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến kết quả xuất khẩu bưởi vào thị trường Úc trong năm nay và những tháng đầu năm sau.
Tuy vậy, đại diện doanh nghiệp này cũng cho rằng, bưởi da xanh là sản phẩm mà Việt Nam có nhiều lợi thế. Các nguyên nhân được phía Úc chỉ ra chủ yếu liên quan đến hàng rào kỹ thuật, không phải vấn đề chất lượng sản phẩm.
Bưởi da xanh là một sản phẩm nông sản mà Việt Nam có nhiều lợi thế tại thị trường Úc (Ảnh: Nam Bình).
Theo ông Tùng, doanh nghiệp cũng đang nỗ lực cùng phối hợp với cơ quan chức năng và nông dân bổ sung, khắc phục các thiếu sót với kỳ vọng sau 6 tháng sẽ kết nối lại thị trường này.
Trên thực tế, bưởi Việt Nam đã xuất khẩu sang Mỹ và nhiều thị trường khó tính trong nhiều năm qua, do đó việc Úc tạm ngừng nhập khẩu chưa phản ánh toàn bộ chất lượng bưởi Việt Nam.
“Tuy vậy, nếu chỉ mỗi góc độ doanh nghiệp thì không thể khắc phục được hoàn toàn các vấn đề, cần phải có sự chỉ đạo và phối hợp của toàn ngành nông nghiệp, từ cơ quan chức năng đến bà con nông dân các vùng trồng”, ông Tùng nói.
Ông Lầu Sỹ Nịp (ngụ xã Bình Tân, Đồng Nai), nông dân trồng 30ha bưởi da xanh cung cấp cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản trong khu vực, chia sẻ, để đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu, nhà vườn phải tuân thủ đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật do phía công ty thu mua đưa ra.
Việc rủi ro tồn đọng một số yếu tố như ghi nhật ký thiếu sót hay bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật lệch ngày so với yêu cầu… khiến hoạt động xuất khẩu gặp rủi ro như việc bị tạm ngừng tại thị trường Úc là điều không mong muốn.
Ông Nịp lo ngại, thị trường nhập khẩu tạm ngưng trong 6 tháng tới, trong khi đây là mùa bưởi chính, phục vụ thị trường dịp Tết có thể khiến đầu ra trong nước có thể bị ảnh hưởng.
Về phía cơ quan chức năng, ngay sau khi nhận thông tin từ phía Úc, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã có công văn gởi các địa phương, yêu cầu thông báo quyết định của Úc tới vùng trồng, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, yêu cầu không tổ chức xuất khẩu bưởi tươi sang Úc trong thời gian quyết định tạm ngừng có hiệu lực.
Các địa phương được yêu cầu rà soát toàn bộ vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp mã số xuất khẩu sang Úc; kiểm tra, đánh giá theo đầy đủ yêu cầu tại Điều kiện nhập khẩu (OWP) của Úc.
Những đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu phải xây dựng và thực hiện biện pháp khắc phục, sau đó được kiểm tra, đánh giá lại. Chỉ những vùng trồng và cơ sở đóng gói đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới được xác nhận đủ điều kiện.
Cơ quan kiểm dịch thực vật vùng cũng được yêu cầu dừng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với bưởi tươi xuất khẩu sang Úc kể từ khi quyết định có hiệu lực và chỉ thực hiện trở lại sau khi có thông báo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật.
Cục này cho biết các biện pháp trên nhằm khắc phục những tồn tại, bảo đảm thực hiện đầy đủ yêu cầu của Úc và tạo cơ sở để khôi phục hoạt động xuất khẩu bưởi tươi sang thị trường này.
