Khi giá dầu thô Brent nhảy vọt lên gần 110 USD/thùng rồi chốt phiên quanh vùng 107 USD, nhiều nhà đầu tư trên thị trường năng lượng bất ngờ tỏ ra bình thản. Con số ba chữ số từng là nỗi ám ảnh kinh hoàng với người tiêu dùng toàn cầu, nhưng ở thời điểm hiện tại, tâm điểm chú ý của giới phân tích lại đang dời sang một "mặt trận" hoàn toàn khác, đó là giá các loại nhiên liệu thành phẩm tại các trạm bơm.
Theo Fortune, dầu thô đắt đỏ không còn tạo ra cú sốc mang tính tàn phá như những năm 1980. Báo cáo từ JPMorgan chỉ ra rằng người tiêu dùng hiện chỉ dành khoảng 2,5% thu nhập cho xăng dầu, thay vì mức 6% như 4 thập kỷ trước.
Ông Michael Pearce, Chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách thị trường Mỹ tại Oxford Economics, nhận định: “Không có một điểm tới hạn nào về giá dầu thô có thể đẩy nền kinh tế rơi vào suy thoái”. Thậm chí, theo chuyên gia phân tích Patrick De Haan từ GasBuddy, giá dầu có thể phải tiến sát mốc 200 USD/thùng thì mới tái hiện được cú sốc kinh tế tương đương quá khứ.
Giá dầu vẫn quanh ngưỡng 100 USD/thùng khi nguồn cung toàn cầu chịu sức ép (Ảnh: Upstox).
Mạch máu vận tải nghẽn vì giá diesel lập đỉnh
Dù mốc 100 USD của dầu thô bớt đáng sợ, người tiêu dùng và doanh nghiệp lại đang đối mặt với thực tế rằng xăng và dầu diesel mới là thứ trực tiếp “rút ví” thị trường. Tình trạng thiếu hụt công suất lọc dầu kéo dài đã khiến giá các sản phẩm tinh chế tăng phi mã, vượt xa mức biến động của dầu thô.
Số liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) cho thấy giá xăng bình quân toàn quốc đã chạm mức 4,43 USD/gallon, tăng đáng kể so với mức 3,2 USD cùng kỳ năm trước. Đáng lo ngại hơn cả là dầu diesel - dòng máu nuôi sống toàn bộ hệ thống xe tải, máy móc công nghiệp và canh tác nông nghiệp. Giá diesel đã chính thức phá kỷ lục mọi thời đại khi leo lên 6,39 USD/gallon, bỏ xa mốc 3,7 USD của một năm trước. Cá biệt tại bang California, giá mặt hàng này đã vượt ngưỡng 8,34 USD/gallon sau khi tăng vọt hơn 1 USD chỉ trong một tháng.
Chuyên gia Patrick De Haan cảnh báo giá diesel có thể cán mốc 6,6 USD/gallon chỉ sau vài ngày tới, vượt qua cả đỉnh lịch sử đã điều chỉnh theo lạm phát ghi nhận năm 2022. Khi chi phí vận tải đội giá, toàn bộ dòng chảy hàng hóa sẽ phải gánh thêm chi phí đắt đỏ. Người tiêu dùng thu nhập thấp sẽ là đối tượng chịu tổn thương nặng nề nhất do họ không còn nhiều dư địa tài chính để chi trả cho các nhu yếu phẩm thiết yếu.
Bài toán cấm xuất khẩu và nguy cơ “gậy ông đập lưng ông”
Theo Yahoo Finance, thị trường năng lượng đang lâm vào cảnh thiếu hụt nguồn cung ngày một trầm trọng. Ông Charlie McElligott, chuyên gia tại Nomura Securities, nhận định thẳng thắn rằng thị trường dầu mỏ hiện nay đang "rối như tơ vò". Giới giao dịch đánh giá áp lực nguồn cung lần này căng thẳng hơn nhiều so với các giai đoạn xáo trộn trước đó, đặc biệt khi các quốc gia lớn như Trung Quốc đang tích cực bổ sung các kho dự trữ.
Trước sức ép hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước, Washington bắt đầu râm ran những đồn đoán về phương án áp lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu trước thềm kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ. Bà Liz Thomas, Chiến lược gia trưởng về thị trường tại SoFi, nhận định khả năng công bố lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel là rất cao. Lãnh đạo phe Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ John Thune cũng xác nhận ông “sẵn sàng xem xét” kịch bản này khi giá nhiên liệu neo trên mức 6 USD/gallon.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo chính sách này có thể trở thành con dao hai lưỡi. Ông Andy Lipow, Chủ tịch công ty tư vấn Lipow Oil Associates, phân tích: “Nếu cấm xuất khẩu, các nhà máy lọc dầu tại Mỹ sẽ không muốn sản xuất thêm nhiên liệu chưng cất vì họ không thể bán sản phẩm đó ra nước ngoài”.
Hệ quả kéo theo là các nhà máy sẽ chủ động cắt giảm công suất, dẫn tới tình trạng khan hiếm lan sang cả xăng, nhiên liệu bay, dầu nhờn và nhựa đường. Khi đó, giá tại các trạm bơm không những không giảm mà còn có nguy cơ tăng vọt, trong khi động thái này bị ông McElligott ví như một cú sốc lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.
Áp lực kép đè nặng lên lãi suất và túi tiền
Giá nhiên liệu neo cao liên tục đang phủ bóng đen lên kỳ vọng hạ nhiệt lạm phát. Mới đây, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã quyết định tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm nhằm kiểm soát đà tăng giá cả.
Giới phân tích tài chính phố Wall bắt đầu thận trọng hơn với triển vọng thị trường. Chuyên gia Ed Yardeni từ Yardeni Research cho biết cơ quan này đã phải lùi mục tiêu đạt mốc 8.400 điểm của chỉ số S&P 500 từ cuối năm 2026 sang tận giữa năm 2027.
Ông Yardeni cảnh báo: “Rủi ro nằm ở việc giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài sẽ tiếp tục đẩy lợi suất trái phiếu tăng”. Đây có thể là tín hiệu báo trước một chu kỳ thắt chặt tiền tệ kéo dài hơn dự kiến thay vì chỉ là một đợt tăng lãi suất mang tính thời điểm.
Oxford Economics ước tính đà tăng phi mã của giá nhiên liệu hiện nay có thể bào mòn vài phần mười điểm phần trăm tăng trưởng chi tiêu của người tiêu dùng trong năm tới. Khi các chi phí vận chuyển hàng hóa ngấm dần vào giá thành tiêu dùng ngay trước mùa mua sắm cuối năm, phần lớn người dân lúc này chỉ còn biết "nhăn mặt và cố chịu đựng", theo như cách ví von đầy thực tế của chuyên gia De Haan.
