Hình ảnh được cho là ghi lại vụ nổ tại hiện trường cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào kho dầu Mikhailovskaya ở vùng Stavropol Krai, Nga ngày 13/7 (Ảnh: Exilenova Plus/Telegram).
Cuối tháng 6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky công bố chiến dịch kéo dài 40 ngày, được ông mô tả là một "chiến dịch gây sức ép", với trọng tâm là các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa nhằm buộc Nga phải bước vào đàm phán theo các điều kiện của Kiev.
Đến đầu tháng 8, Nga mô tả chiến dịch 40 ngày của Ukraine là các cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu, khu dân cư, trung tâm hậu cần và nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu khác của Nga, khiến hàng chục dân thường thiệt mạng.
Đáp lại, Nga tăng cường tập kích ngành công nghiệp quốc phòng của Ukraine, bao gồm các cơ sở sản xuất máy bay không người lái (UAV) và tên lửa được cho là đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch của Ukraine; đồng thời siết chặt hoạt động tại các cảng biển của Ukraine và tiếp tục duy trì đà tiến công trên chiến trường.
Khi thời hạn 40 ngày kết thúc vào ngày 4/8, không có dấu hiệu nào cho thấy Nga đã thay đổi lập trường sau chiến dịch gây sức ép của Ukraine.
Mục tiêu của Tổng thống Zelensky
Ngày 25/6, ông Zelensky phê chuẩn chiến dịch 40 ngày, tuyên bố chiến dịch này là sự kết hợp giữa các biện pháp "gây sức ép tầm xa" và "gây sức ép tầm trung" nhằm buộc Nga chấm dứt xung đột.
Trong những tuần tiếp theo, các cuộc tấn công của Ukraine tập trung vào 3 nhóm mục tiêu chính: các nhà máy lọc dầu của Nga, các kho hàng của nhà bán lẻ Wildberries (thường được ví là "Amazon của Nga") và một loạt cuộc tấn công ở những khu vực cách xa tiền tuyến. Giới chức Ukraine cho biết mục tiêu là đưa xung đột lan rộng tới cuộc sống của phần lớn người dân Nga.
Nhà lãnh đạo Ukraine nhiều lần nhấn mạnh cần đóng băng xung đột theo đường chiến tuyến hiện nay trước khi tiến tới một giải pháp cuối cùng. Tuy nhiên, Moscow phản đối lệnh ngừng bắn theo các điều kiện của Kiev và phương Tây, cho rằng điều này sẽ tạo điều kiện để Ukraine tái bổ sung lực lượng và tiếp nhận thêm vũ khí từ phương Tây.
Tấn công hạ tầng dầu mỏ của Nga
Trong suốt chiến dịch 40 ngày, UAV của Ukraine đã tấn công các nhà máy lọc dầu tại nhiều khu vực của Nga, trong đó có một cơ sở lớn ở Moscow. Các cuộc tấn công gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu tạm thời, xếp hàng dài tại các trạm xăng, áp đặt giới hạn lượng nhiên liệu được mua và gây khó khăn về hậu cần tại một số khu vực, đặc biệt là bán đảo Crimea.
Cuối tháng 6, Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng các cuộc tấn công nhằm "làm suy giảm niềm tin của Nga vào chính mình và năng lực của mình", đồng thời "tạo điều kiện để khởi động đàm phán theo các điều khoản có lợi cho đối phương".
Ông Putin khẳng định Nga "sẽ không trao cho họ (Ukraine) cơ hội đó", đồng thời nhấn mạnh các cuộc tấn công "không ảnh hưởng gì tới tình hình ở tiền tuyến”.
Phó Thủ tướng Nga Aleksandr Novak cho biết chính phủ đã hạn chế xuất khẩu xăng và dầu diesel, tăng cường phòng không bảo vệ các nhà máy lọc dầu, bảo đảm các cơ sở hoạt động hết công suất và bổ sung thêm nhiên liệu tới các khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất.
Đến cuối tháng 7, ông Novak cho biết thị trường nhiên liệu "đang dần ổn định", khi nhiều nhà máy lọc dầu hoạt động trở lại và các biện pháp giới hạn mua nhiên liệu được dỡ bỏ tại nhiều địa phương.
Máy bay không người lái Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu Omsk
Ukraine nhắm vào mục tiêu dân sự?
Kể từ sau thông báo của Ukraine về chiến dịch 40 ngày, hầu như ngày nào cũng xảy ra các cuộc tấn công khiến dân thường Nga thiệt mạng.
Theo ông Rodion Miroshnik, một quan chức Bộ Ngoại giao Nga, chỉ riêng tuần từ ngày 20-26/7 đã có 492 người bị ảnh hưởng, trong đó 57 người thiệt mạng, bao gồm 7 trẻ em.
Trong báo cáo tuần gần nhất, ông Miroshnik cho biết 49 người thiệt mạng, trong đó có 4 trẻ em, và 342 người bị thương.
Những ngày cuối của chiến dịch 40 ngày chứng kiến một trong những vụ tấn công gây thương vong lớn nhất đối với dân thường Nga. Vào ngày 3/8, một UAV của Ukraine rơi xuống bãi biển gần thành phố nghỉ dưỡng Gelendzhik ở miền nam nước Nga, khiến ít nhất 8 dân thường thiệt mạng, trong đó có 4 trẻ em, và hàng chục người khác bị thương.
Trong khuôn khổ chiến dịch, lực lượng Ukraine cũng bắt đầu tấn công các kho hàng của Wildberries, đánh trúng khoảng 10 cơ sở trên khắp nước Nga. Ít nhất 8 người thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương; nhiều tiểu thương, chủ yếu kinh doanh quần áo, đồ chơi và các mặt hàng dân sự khác, chịu thiệt hại tài chính rất lớn, nhiều trường hợp không thể khắc phục.
Tổng thống Zelensky xác nhận các cuộc tấn công này là có chủ đích, cho rằng các kho hàng lưu trữ nhiều linh kiện lưỡng dụng, gồm phụ tùng UAV và thiết bị dẫn đường. Trong khi đó, Moscow khẳng định Wildberries không cung cấp hàng hóa cho quân đội Nga.
Thiệt hại của Wildberries được cho là lên tới hơn 1 tỷ USD. Sau các cuộc tấn công, công ty dự kiến đưa vào hoạt động một số kho hàng tại nước láng giềng Kazakhstan.
Đòn đáp trả của Nga
Nga đáp trả bằng các cuộc tập kích tầm xa bằng UAV và tên lửa nhằm vào các cơ sở liên quan tới quốc phòng của Ukraine, đặc biệt là những nơi sản xuất UAV được cho là phục vụ chiến dịch của Kiev. Moscow cũng tấn công các tàu hàng bị cáo buộc đang vận chuyển hàng quân sự trên Biển Đen. Nga khẳng định không nhắm mục tiêu vào dân thường.
Trên thực địa, lực lượng Nga tiếp tục tiến công. Theo tính toán của hãng thông tấn TASS, quân đội Nga đã kiểm soát 32 khu dân cư chỉ riêng trong tháng 7. Bước tiến lớn nhất trong tháng là Konstantinovka, một cứ điểm kiên cố thuộc cụm đô thị Slavyansk-Kramatorsk, được quân đội Nga tuyên bố kiểm soát hoàn toàn vào đầu tháng 7.
Cuối tháng 7, quân đội Nga tuyên bố sắp kiểm soát Krasny Liman, một thành trì quan trọng khác ở Donbass, miền Đông Ukraine.
Đánh giá của Nga về chiến dịch 40 ngày
Trang tin Strana.ua của Ukraine nhận định không có dấu hiệu nào cho thấy Moscow thay đổi lập trường sau chiến dịch 40 ngày, đồng thời cho rằng việc Nga trên thực tế phong tỏa đường biển đối với các cảng của Ukraine - nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Kiev vào tàu Nga trên Biển Đen và Biển Azov - là một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất mà chiến dịch gây ra cho chính Ukraine.
Giới chức Nga cho rằng chiến dịch 40 ngày của Tổng thống Ukraine đã thất bại.
Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia (Hạ viện) Nga Leonid Slutsky nhận định chiến dịch của Ukraine đã phản tác dụng, chỉ khiến các đòn đáp trả của Nga trở nên mạnh hơn. Ông cảnh báo Ukraine có nguy cơ phải đối mặt với mùa đông khó khăn nhất từ trước tới nay.
Tổng biên tập đài RT Margarita Simonyan cho rằng chiến dịch "được ông Zelensky công bố đầy tự tin cách đây 40 ngày" đã kết thúc bằng việc Nga kiểm soát Konstantinovka, một nửa nội các Ukraine bị thay thế và Kiev phải kêu gọi một "lệnh ngừng bắn trên không”.
Mặc dù các cuộc tấn công trong chiến dịch 40 ngày đã gây thiếu hụt nhiên liệu tạm thời tại một số khu vực của Nga, nhưng tình hình đang dần được khắc phục và chúng không tạo ra tác động đáng kể đối với nền kinh tế Nga cũng như không buộc Moscow phải nhượng bộ.
Trong khi đó, chiến dịch của Ukraine cũng không ngăn cản được đà tiến quân của lực lượng Nga tại Donbass và các khu vực khác, khi quân đội Nga tiếp tục tập kích ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine cũng như các vị trí tiền tuyến.
