Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề kỳ họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York, ngày 22/9. (Ảnh: Reuters)
Ngày 9/10, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu Bộ Tài chính đưa toàn bộ ICC vào danh sách bị ngăn chặn đặc biệt (SDN). Động thái này sẽ dẫn đến việc áp dụng các biện pháp trừng phạt tài chính với bất kỳ tổ chức nào có giao dịch với ICC.
Trước đó, Mỹ đã trừng phạt các quan chức cấp cao của tòa án, trong đó có Chủ tịch ICC Tomoko Akane - công dân của Nhật Bản.
Động thái mới của Mỹ đang gây thêm sức ép với bà Takaichi, sau những nỗ lực xây dựng quan hệ tốt đẹp với ông Trump giữa những sức ép của Mỹ về thương mại và quốc phòng.
Hồi tháng 8, chính quyền Mỹ áp lệnh trừng phạt bà Akane và một luật sư cấp cao phụ trách xét xử tại ICC, trong khuôn khổ chiến dịch nhằm “vô hiệu hóa một cách có hệ thống” cơ quan xét xử đặt trụ sở tại La Hay, Hà Lan. Các biện pháp trừng phạt cho phép đóng băng tài sản thuộc phạm vi tài phán của Mỹ, đồng thời về cơ bản cấm các cá nhân và doanh nghiệp Mỹ giao dịch với những người bị trừng phạt.
Phần lớn các ngân hàng hoạt động trên phạm vi quốc tế đều có liên hệ với hệ thống tài chính Mỹ, vì vậy những biện pháp này trên thực tế có thể loại các cá nhân, thậm chí cả những tổ chức bị Mỹ nhắm đến khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.
Bà Takaichi từng bị chỉ trích vì phản ứng bị cho là “yếu đuối, thiếu cứng rắn” khi Mỹ trừng phạt thẩm phán Akane, trong khi chính quyền của bà coi pháp quyền là một trụ cột quan trọng trong chính sách ngoại giao.
Nữ Thủ tướng Nhật bác bỏ những chỉ trích này, khẳng định Tokyo đã “liên tục gây sức ép với Mỹ ở nhiều cấp độ cho đến phút cuối cùng”, nhằm ngăn Washington trừng phạt bà Akane.
Lần này, Thủ tướng Takaichi phản ứng nhanh chóng hơn. Tối muộn hôm 9/10, bà ra tuyên bố bằng cả tiếng Nhật và tiếng Anh để bày tỏ “quan ngại sâu sắc” trước quyết định trừng phạt toàn bộ ICC.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, bà nói quyết định của Mỹ “không phù hợp với” lập trường của Nhật Bản.
“Nhật Bản luôn coi trọng việc duy trì pháp quyền trong cộng đồng quốc tế và ủng hộ Tòa án Hình sự quốc tế”, bà Takaichi viết trên mạng xã hội X. Bà cho biết đã khẳng định lập trường này trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc cũng như trong bài phát biểu về chính sách trước Quốc hội Nhật Bản.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục trao đổi với Mỹ và cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho ICC để tòa án có thể thực hiện vai trò và chức năng như mục tiêu ban đầu đã đề ra”, bà nói.
Chủ tịch ICC Tomoko Akane là công dân Nhật Bản
Sức ép nhiều phía
Trong tuyên bố, ICC gọi các biện pháp trừng phạt là “cuộc tấn công vào pháp quyền và chính những nền tảng của trật tự pháp lý quốc tế”, đồng thời cho rằng động thái này “đánh vào nguyên tắc không ai đứng trên pháp luật”.
Trong thông điệp video, thẩm phán Akane gọi hành động của Mỹ là “động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử” và là “cuộc tấn công nhằm vào nạn nhân của những hành động tàn bạo trên diện rộng, những người đã chờ đợi nhiều năm, đôi khi hàng thập kỷ, để những kẻ chịu trách nhiệm bị đưa ra trước công lý”.
“Đây không chỉ là vấn đề bảo vệ một thể chế đơn lẻ, mà còn là bảo vệ trật tự quốc tế được xây dựng trên nền tảng pháp quyền”, bà nhấn mạnh.
Nhật Bản cũng tham gia tuyên bố chung cùng 8 thành viên ICC khác, trong đó các nước “lấy làm tiếc và kiên quyết phản đối” động thái của Mỹ.
Tuy nhiên, Nhật Bản - nơi đồn trú của khoảng 60.000 quân nhân Mỹ và phụ thuộc vào Mỹ về mặt an ninh, sẽ phải hết sức thận trọng, để có thể cân bằng giữa việc phản đối chiến dịch của Washington nhằm vào ICC và duy trì quan hệ đồng minh với Mỹ.
Tại cuộc gặp ông Trump tháng trước, bà Takaichi được nói là đã kín đáo nhấn mạnh sự ủng hộ của Nhật Bản với ICC. Hai nhà lãnh đạo nhất trí giao vấn đề này cho Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tiếp tục thảo luận.
Trong thông báo về các biện pháp trừng phạt, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết sẽ áp dụng thời gian ân hạn 6 tháng trước khi các biện pháp chính thức có hiệu lực.
Theo bộ này, khoảng thời gian đó “tạo điều kiện để các quốc gia thành viên chứng minh những tiến triển thực chất trong việc tìm kiếm giải pháp ngoại giao và pháp lý, qua đó giải quyết những quan ngại căn bản của Mỹ liên quan đến ICC”.
Nhà Trắng từ lâu đã cáo buộc ICC nhắm vào Mỹ và Israel một cách không công bằng. Ông Rubio cũng khẳng định rõ rằng chính quyền Trump sẵn sàng đi xa hơn nữa.
“Hoặc ICC chấm dứt các mối đe dọa của mình, hoặc chúng tôi sẽ chấm dứt sự tồn tại của ICC”, ông Rubio tuyên bố trong video đăng ngày 9/10. Ông nói thêm rằng tòa án không có quyền truy tố công dân Mỹ, chẳng hạn như nhân viên tuần tra biên giới, quân nhân hay các nhà lãnh đạo qua bầu cử.
Ông Rubio cho biết chính quyền Tổng thống Trump đã “kiềm chế và trì hoãn việc đưa ra quyết định này vì tôn trọng các mối quan hệ của chúng tôi” trong hơn 1 năm qua. Tuy nhiên, ông phàn nàn rằng cả ICC lẫn các quốc gia thành viên đều chưa thực hiện “những bước đi thực chất” để giải quyết các quan ngại của Mỹ.
“Chúng tôi kỳ vọng các đồng minh của mình, trong đó nhiều nước là thành viên ICC và dựa vào quân nhân Mỹ để bảo đảm quốc phòng, sẽ kiềm chế tòa án này. Nếu họ không làm vậy, Mỹ sẽ tiếp tục chiến dịch phá bỏ ICC, từng viên gạch một, cho đến khi người Mỹ không còn bị đe dọa nữa”, ông Rubio tuyên bố.
