Tổng thống Mỹ Donald Trump (Ảnh: AFP).
Phó Tổng thống JD Vance hôm 18/6 chỉ ra rằng ít nhất một vài điều mà các quan chức chính quyền gọi là "thỏa thuận quý ông" với Iran (những điều khoản đi xa hơn Bản ghi nhớ hiểu biết) là các thỏa thuận bằng văn bản.
Tuy nhiên, theo 3 quan chức Mỹ thạo tin, Iran chưa ký bất kỳ văn kiện bổ sung nào giống như cách họ đã làm với Bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) gồm 14 điểm.
Theo một trong các nguồn tin, các nhà đàm phán Mỹ đã chọn giải pháp tiến tới công bố bản MOU đã ký mà không cần chờ ban lãnh đạo cấp cao của Iran phê duyệt các đề xuất chi tiết hơn về cách thực thi 14 điểm, một phần là vì họ không muốn trì hoãn giai đoạn đàm phán tiếp theo.
Việc này đáng lẽ sẽ đòi hỏi thêm thời gian để đảm bảo sự chấp thuận chính thức từ phía Iran đối với các đề xuất vẫn còn là bí mật đó, vì vậy phía Mỹ đã quyết định tiến tới với việc chỉ công bố bản MOU đã ký và sẽ giải quyết phần chi tiết còn lại trong các cuộc hội đàm tiếp theo.
Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các nhà lập pháp rằng họ không biết về bất kỳ "thỏa thuận phụ" nào liên quan đến bản MOU. Tuy nhiên, họ thừa nhận tồn tại một số tài liệu liên quan chưa được công bố rộng rãi, bao gồm một "bức thư từ chính phủ Iran" mời người đứng đầu IAEA tiến hành các cuộc thanh sát, bắt đầu công việc xác định nơi cất giấu uranium làm giàu của Iran và trao cho cơ quan quốc tế này quyền phê duyệt để mời các chuyên gia hạt nhân Mỹ tham gia vào quá trình.
Một quan chức khu vực mô tả các phần được viết ra của các đề xuất là những tài liệu "làm việc" mà cả hai bên đã đồng ý sẽ chính thức hóa trong bước tiếp theo của tiến trình đàm phán.
Các nguồn tin cho biết chúng bao gồm nhiều chi tiết cụ thể hơn về những gì các nhà đàm phán Mỹ đang theo đuổi như một hướng đi sắp tới cho các cuộc hội đàm về chương trình hạt nhân của Iran, cùng với các vấn đề khác. Một giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày giữa hai bên đã bắt đầu từ ngày 18/6.
"Có những cuộc thảo luận về các bước tiếp theo nhưng không có thỏa thuận nào được hoàn tất ngoài bản MOU, và đội ngũ đàm phán của Mỹ hy vọng sẽ đạt được nhiều thỏa thuận hơn trong các cuộc hội đàm sắp tới", người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết.
Tuy nhiên, sự tồn tại đơn thuần của các đề xuất bí mật này cho thấy cánh cửa hẹp mà các nhà đàm phán Mỹ có để đạt được một thỏa thuận cho phép cả hai bên đều có thể tuyên bố chiến thắng. Hai bên có thể sẽ không bao giờ đạt được một thỏa thuận đi xa hơn các điều khoản tương đối mơ hồ của bản MOU.
Theo các nguồn tin, trong các đề xuất bổ trợ là một số hiểu biết chung xung quanh câu hỏi liệu Iran có được phép tiếp tục làm giàu uranium ở bất kỳ mức độ nào hay không - một điểm mấu chốt gây tranh cãi về mặt kỹ thuật trong các cuộc đàm phán ban đầu.
Chuyên gia kiểm soát vũ khí nổi tiếng Jeffrey Lewis cho rằng quyết định giữ bí mật các đề xuất gần như chắc chắn nhằm tránh sự bối rối về mặt chính trị nội bộ cho cả hai bên nhằm giúp thỏa thuận được tiến tới.
Chức năng chính của bản MOU có thể chỉ đơn giản là chấm dứt xung đột, thay vì thực hiện bất kỳ tham vọng lớn lao nào hơn nhằm thiết lập các điều kiện cho một thỏa thuận hạt nhân.
“Nếu các nhà đàm phán muốn đạt được một thỏa thuận cuối cùng, một bên sẽ phải chấp nhận thỏa hiệp. Điều này giải thích rất hợp lý lý do tại sao họ muốn giữ bí mật các đề xuất đó”, ông Lewis nói.
Mỹ, Iran đã ký kết trực tuyến MOU nhằm chấm dứt xung đột từ cuối tuần qua. Tuy nhiên, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết, việc công bố bị chậm trễ do Iran đề nghị trì hoãn.
Ông Vance nói, ông không thực sự hiểu tại sao Iran lại yêu cầu không công bố văn bản của tài liệu này, nhưng suy đoán rằng Iran có thể đã muốn có một phiên bản dịch hoàn chỉnh của văn bản trước khi công bố.
“Đây thuần túy là phỏng đoán. Tôi tự hỏi liệu một phần lý do có phải là họ muốn có một bản dịch tiếng Ba Tư, một bản dịch tiếng Farsi mà họ cảm thấy hài lòng hay không”, ông Vance nói và cho biết Mỹ đã trì hoãn việc công bố văn bản như một nỗ lực nhằm “thể hiện thiện chí”.
