Những ngày giữa tháng 10/2026, thực địa trên chiến trường Nga và Ukraine dần phơi bày sự bế tắc trong nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hơn hơn 4 năm qua của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Từ tháng 9, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đến thăm Moskva và Kiev nhằm thúc đẩy hòa đàm, nhưng không mang lại cuộc đàm phán nào. Thậm chí, thay vì đạt bước tiến Washington lại chọn thỏa thuận năng lượng với Nga và nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng điều này sẽ khuyến khích cuộc tấn công của Moskva.
Tổng thống Nga Vladimir Putin, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. (Ảnh: Fox News)
Đòn chí mạng trên bàn đàm phán?
Theo Kyiv Independent, Tổng thống Zelensky cử phái đoàn Ukraine đến Mỹ để tham gia cuộc đàm phán dự kiến diễn ra vào 9 - 10/10. Nội dung cuộc đàm phán bao gồm khả năng ngừng bắn năng lượng với Moskva và thỏa thuận riêng để chấm dứt cuộc tấn công ở biển Đen.
Tuy nhiên, cuộc đàm phán lập tức đổ vỡ khi ông Trump tuyên bố Nga sẽ cung cấp hàng triệu tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu sau cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Kiev không được thông báo trước về quyết định này. Mặc dù, ông Zelensky công khai thừa nhận Washington đang xem xét thỏa thuận với Moskva và quan chức Ukraine cũng xác nhận họ không biết chi tiết trước khi thông báo được đưa ra.
Đáng chú ý, hôm 18/9, Tổng thống Trump ký ban hành “Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026”, đạo luật cho phép nhà lãnh đạo Mỹ áp thuế quan tới 100% với một số nước mua dầu khí Nga nhiều nhất. Hành động mới nhất của Mỹ được cho đi ngược lại nhiều năm phương Tây gây sức ép để buộc Nga chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine.
“Tôi vừa kết thúc cuộc thảo luận vô cùng thành công với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo thỏa thuận đạt được, Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và thế giới, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Căn cứ vào tình trạng các nhà máy lọc dầu diesel của Nga, nước này sẽ tiếp tục giao 3 triệu tấn dầu diesel chỉ trong thời gian ngắn”, ông Trump thông báo.
Tổng thống Ukraine cho rằng đây là món quà mà Mỹ dành tặng ông Putin và mọi quyết định nới lỏng trừng phạt với Nga mà không kèm thỏa thuận giảm leo thang rõ ràng và lâu dài đều là biểu hiện của sự yếu đuối rõ rệt.
“Những món quà như vậy cho ông Putin sẽ không mang lại hòa bình... Cho phép Nga bán sản phẩm dầu mỏ chính là một khoản đầu tư cho xung đột”, ông Zelensky nói.
Tổng thống Trump và Tổng thống Putin trong một cuộc gặp. (Ảnh: AP)
Thỏa thuận về dầu diesel cũng bị nhà lập pháp Mỹ chỉ trích, trong đó có một người cùng đảng Cộng hòa với ông Trump. Nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon cho rằng đã đến lúc áp dụng thêm biện pháp trừng phạt chứ không phải dỡ bỏ chúng.
Đáng chú ý, dân biểu Đảng Cộng hòa Brian Fitzpatrick thậm chí lên kế hoạch buộc Hạ viện Mỹ bỏ phiếu về dự luật ngăn chặn mua dầu mỏ Nga, thách thức quyết định của Tổng thống Trump về việc nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel.
Không nhượng bộ, không ngừng bắn
Trong khi đó, tình hình trên thực địa ngày càng căng thẳng với những đòn trả gay gắt giữa Nga và Ukraine. Đồng thời, Nga và Ukraine vẫn đang đổ lỗi cho nhau về việc làm chậm tiến trình cuộc đàm phán chấm dứt xung đột.
Theo Tổng thống Putin, Kiev chính là bên làm suy yếu khả năng nối lại ngay lập tức cuộc đàm phán hòa bình 3 bên, sau khi nước này tấn công Moskva bằng máy bay không người lái trong cuộc bầu cử tháng trước tại Nga.
Trong cuộc điện đàm mới nhất với nhà lãnh đạo Mỹ, Tổng thống Putin thông báo với Tổng thống Trump về tình hình dọc chiến tuyến và phản ứng của Moskva trước những cuộc tấn công mà Nga gọi là “tấn công khủng bố” của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng và mục tiêu dân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga.
Tương tự, quan chức cấp cao Ukraine cho rằng Nga hiện không có nhiều động lực để thúc đẩy đàm phán khi vẫn có thể gây thiệt hại cho hệ thống năng lượng của Ukraine và Moskva cũng có thể muốn phá hủy càng nhiều hạ tầng năng lượng Ukraine càng tốt trước đàm phán, qua đó tạo đòn bẩy lớn hơn tại bàn thương lượng.
Thậm chí, Tổng thống Zelenskiy tuyên bố Ukraine chỉ sẵn sàng ngừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu của Nga nếu Moskva ngừng tập kích cơ sở hạ tầng năng lượng nước này.
Nhân viên cứu hộ kéo một gia đình ra khỏi đống đổ nát sau cuộc không kích của Nga. (Ảnh: AP)
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhận định cuộc xung đột Nga - Ukraine đang rơi vào thế bế tắc nguy hiểm, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục nỗ lực tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột. Nhà ngoại giao Mỹ cảnh báo việc Nga và Ukraine tiếp tục leo thang xung đột có thể khiến chiến sự lan rộng.
“Chúng tôi mong muốn một thỏa thuận thông qua đàm phán để chấm dứt cuộc chiến này, một thỏa thuận lâu dài, bền vững và công bằng. Đó là điều chúng tôi cam kết tiếp tục nỗ lực thực hiện”, ông Rubio nói với phóng viên.
Nhà ngoại giao Mỹ cũng cho rằng việc Nga và Ukraine tiếp tục leo thang xung đột có thể khiến chiến sự lan rộng. “Đà leo thang đó có thể dẫn đến một chiến dịch phá hoại tại các nước láng giềng là thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)”, ông Rubio nhấn mạnh.
Kyiv Independent dẫn lời quan chức cấp cao Ukraine đưa tin thêm Kiev chưa từng kỳ vọng cuộc đàm phán sẽ mang lại lệnh ngừng bắn toàn diện vào mùa xuân năm 2027, nhưng vẫn đồng ý tham gia. Nhưng theo những người am hiểu vấn đề, Moskva dường như không thực sự mặn mà với việc tham gia tiến trình này.
Cuộc xung đột sẽ đi về đâu?
Trong diễn biến mới nhất, ông Trump đăng tải thông tin về việc Nga và Ukraine đồng ý ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng trên mạng xã hội Truth Social ngày 11/10, đồng thời cảnh báo cả hai bên không được vi phạm thỏa thuận trong bối cảnh giá dầu diesel vẫn là vấn đề đáng lo ngại.
Tuy nhiên, Moskva và Kiev đều chưa đưa ra bình luận về thông báo này, Nhà Trắng cũng không làm rõ bài đăng của Tổng thống Trump hay bổ sung thêm chi tiết.
Theo Kyiv Independent, sự không chắc chắn xung quanh cuộc gặp ba bên đặt ra câu hỏi lớn hơn: liệu sau nhiều tháng nỗ lực bất thành nhằm làm nhà trung gian hòa giải lệnh ngừng bắn, một nỗ lực ngoại giao mới do Mỹ dẫn dắt có thể tạo ra kết quả hay không?
Kể từ khi trở lại nắm quyền Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump nhiều lần tìm cách làm trung gian hòa giải để chấm dứt cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine . Cho đến nay, những nỗ lực của ông vẫn chưa mang lại kết quả.
Trên thực tế, Mỹ không phải là nước duy nhất cố gắng tìm cách tiến lên phía trước. Ấn Độ cũng đề xuất kế hoạch ngừng bắn, kết hợp việc dừng cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng với biện pháp bảo vệ hoạt động vận tải trên biển Đen.
Khả năng ngừng bắn phụ thuộc tính toán chiến lược của Moskva và mức độ sẵn sàng nhượng bộ của các bên. (Ảnh: Reuters)
Theo một quan chức Ukraine am hiểu vấn đề, đề xuất này bao gồm những nội dung từ sáng kiến của Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Mỹ. Quan chức này cho biết Nga bác bỏ đề xuất đó.
Động thái từ chối này đáng chú ý đối với Kiev, bởi nó cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở việc tìm một bên trung gian khác hay đưa ra một đề xuất mới. Moskva cũng bỏ các sáng kiến từ những nước có quan hệ gần gũi với Nga.
Hiện tại, Washington vẫn tiếp tục theo đuổi con đường cũ, ngay cả khi Kiev ngày càng nghi ngờ về những gì họ có thể đạt được. “Ông Putin dường như không sợ hãi. Ông ấy cảm thấy mình có thể làm bất cứ điều gì mình muốn. Không có áp lực nào từ phía Mỹ, nhưng ông ấy vẫn sợ ông Trump, bất kể điều gì xảy ra”, Tổng thống Zelensky nói.
Và ngay trước khi công bố thỏa thuận với Nga về dầu diesel, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn tự tin về triển vọng hòa bình tại Ukraine.
“Dù mọi người có tin hay không, thì hòa bình cũng đang đến gần. Cuộc xung đột Nga - Ukraine hiện vẫn tiếp diễn, nhưng chúng tôi đang nỗ lực giải quyết vấn đề này. Tôi từng nghĩ đây sẽ là vấn đề dễ giải quyết nhất, nhưng thực tế không phải vậy. Tuy nhiên, chúng tôi đã kết thúc 8 cuộc xung đột và điều tương tự cũng sẽ sớm diễn ra ở Ukraine” , ông Trump cho biết.
Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Nga có thể bắt đầu cuộc tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine sớm hơn thường lệ. Một trong những lý do được ISW đưa ra là Nga có thể muốn gây thiệt hại trước khi Ukraine có thêm thời gian củng cố khả năng phòng không, đặc biệt trước các loại tên lửa và UAV tầm xa.
Nếu trong những tháng tới, các cuộc tấn công vào năng lượng tiếp tục gia tăng, sức ép đối với Ukraine sẽ lớn hơn đáng kể. Khi đó, Ukraine không chỉ phải bảo đảm năng lực quân sự và bảo vệ các cơ sở quốc phòng, mà còn phải duy trì hệ thống điện, sưởi ấm và các hạ tầng thiết yếu trong điều kiện mùa đông.
Ở chiều ngược lại, Ukraine cũng sẽ tiếp tục nỗ lực ngăn chặn bước tiến của Nga, duy trì năng lực phòng thủ và gây sức ép lên những mục tiêu mà nước này đánh giá là có ý nghĩa đối với sức mạnh quân sự của Nga. Do đó, nguy cơ vòng xoáy tấn công - đáp trả tiếp tục kéo dài là khá rõ ràng, nhất là khi cả Nga và Ukraine đều tin việc gia tăng sức ép có thể giúp củng cố vị thế của mình.
