Loài chim đặc hữu tại Việt Nam
Loài chim được đề cập ở trên là khướu Ngọc Linh, còn có tên gọi khướu cánh vàng, tên khoa học Trochalopteron ngoclinhense. Đây là loài chim có kích thước trung bình thuộc họ chim Kim oanh (Leiothrichidae), với chiều dài cơ thể khoảng 27cm (kể cả đuôi).
Khướu Ngọc Linh chỉ được tìm thấy bên trong những khu rừng nhiệt đới ở độ cao từ 1.480 đến 2.200 mét thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh (tỉnh Quảng Ngãi) và đây chính là nguồn gốc cho tên gọi của loài chim này.
Chim khướu Ngọc Linh có bộ lông đẹp với đôi cánh màu vàng đặc trưng (Ảnh: Egorbirder).
Khướu Ngọc Linh có bộ lông màu xám đậm, đỉnh đầu màu nâu hạt dẻ, ngực có phần lông đen như vảy cá. Đặc biệt, chim có cánh và đuôi màu vàng, nên còn được gọi là khướu cánh vàng. Kích thước, màu sắc giữa chim trống và chim mái không có sự khác biệt.
Dù khướu Ngọc Linh được các nhà khoa học tìm thấy vào năm 1996 và mô tả từ năm 1999, loài chim này rất quý hiếm, nhút nhát và sống trong những khu vực khó tiếp cận nên đến nay các nhà khoa học vẫn chưa thể nghiên cứu đầy đủ về môi trường sống, thức ăn, mùa sinh sản…
Phần lông ngực khướu Ngọc Linh sắp xếp như vảy cá (Ảnh: Ben Lucking).
Một số nghiên cứu cho thấy khướu Ngọc Linh thường sống theo cặp hoặc nhóm nhỏ, ăn các loài côn trùng, động vật không xương sống nhỏ, quả mọng, trái cây… Chúng đôi khi đi kiếm ăn cùng với những loài chim khác.
Hình thức sinh sản cũng như cách làm tổ, thời gian sinh sản, số trứng mỗi lứa… vẫn chưa được làm sáng tỏ do thiếu các nghiên cứu khoa học đầy đủ.
Cận cảnh một con khướu Ngọc Linh trong môi trường tự nhiên (Video: Roger Boey).
Loài chim quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam
Theo Sách Đỏ Việt Nam, khướu Ngọc Linh là loài chim định cư, chỉ được ghi nhận ở một vài địa điểm thuộc tỉnh Kon Tum (cũ, nay là Quảng Ngãi). Diện tích phân bố của loài chim này ước tính chưa đến 5.000 km2, bị phân mảnh, sinh cảnh sống bị thu hẹp và suy thoái do ảnh hưởng bởi các hoạt động canh tác nông nghiệp, khai thác lâm sản, đôi khi bị bắt làm sinh vật cảnh.
Nghiên cứu năm 2023 cho thấy khướu Ngọc Linh chỉ còn dao động từ 1.000 đến 2.499 cá thể trưởng thành, tương đương với khoảng 1.500 đến 4.000 cá thể.
Khướu Ngọc Linh sống thành từng cặp hoặc một nhóm nhỏ (Ảnh: Toby Trung).
Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 từng xếp khướu Ngọc Linh vào nhóm động vật “Sắp nguy cấp”, nhưng đến năm 2023 đã xếp loài chim này vào nhóm “Nguy cấp”, là cấp độ bị đe dọa cao nhất, có nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên rất cao nếu các yếu tố đe dọa tiếp tục diễn ra. Điều này cho thấy quần thể khướu Ngọc Linh vẫn đang tiếp tục bị suy giảm mạnh.
Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cũng đánh giá quần thể khướu Ngọc Linh đang bị sụt giảm do tình trạng suy thoái sinh cảnh và hoạt động săn bắt của con người, do đó IUCN cũng xếp loài chim này vào nhóm động vật “Nguy cấp”.
Loài chim được pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt
Bên cạnh việc được đưa vào Sách Đỏ, khướu Ngọc Linh còn được pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt.
Theo Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, chim khướu Ngọc Linh được xếp vào nhóm IB, là nhóm các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng rất cao và cần được ưu tiên bảo vệ.
Bộ lông đẹp khiến khướu Ngọc Linh bị săn bắt để làm cảnh (Ảnh: Sriram Reddy).
Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm hoàn toàn các hành vi săn bắt, nuôi nhốt, tàng trữ, vận chuyển, tiêu thụ hoặc buôn bán các loài động vật thuộc nhóm IB, ngoại trừ các trường hợp được cấp phép đặc biệt cho mục đích bảo tồn, nghiên cứu khoa học hoặc các hoạt động phi thương mại.
Các hành vi săn bắt, buôn bán, vận chuyển hoặc tiêu thụ động vật thuộc nhóm IB đều bị nghiêm cấm và người vi phạm có thể bị xử phạt từ 500 triệu lên đến hàng tỷ đồng và bị xử phạt tù từ 1 đến 15 năm, tùy thuộc vào mức độ vi phạm.
Do vậy, hành vi săn bắt, vận chuyển, giết hại hoặc tiêu thụ loài chim khướu Ngọc Linh là trái pháp luật và bị nghiêm cấm, người dân cần phải nắm rõ để tránh vướng vào vòng lao lý.
