Tê giác là nhóm động vật sống trên cạn lớn thứ hai thế giới, chỉ sau voi. Tê giác trắng là loài lớn nhất, với cá thể trưởng thành nặng khoảng 1,3-2,5 tấn. Ở chiều ngược lại, tê giác Sumatra là loài nhỏ nhất, với trọng lượng khoảng 0,5-1 tấn.
Một đặc điểm giúp tê giác chống chịu tốt trước các tác động từ bên ngoài là lớp da rất dày. Nhờ cấu trúc chứa mạng lưới collagen dày đặc, da của chúng được ví như một lớp "áo giáp", với một số vị trí có thể dày tới 4,5cm. Vai, lưng và sườn là những khu vực có lớp da dày nhất.
Tuy nhiên, cấu trúc này không giống nhau trên toàn bộ cơ thể. Các vùng có nếp gấp cần độ linh hoạt để phục vụ việc di chuyển thường có da mỏng hơn. Một số khu vực như quanh mắt, mí mắt, bụng, mặt dưới cổ và mặt trong chân cũng tương đối mỏng, dễ tổn thương.
Đây chính là những vị trí mà rắn độc có thể tận dụng để đưa nọc độc vào cơ thể. Thay vì phải xuyên qua vùng da dày nhất, chúng chỉ cần cắn trúng một khu vực có lớp da mỏng.
Tê giác đen chết sau khi bị rắn lục phì cắn
Theo Viện Smithsonian, năm 2017, các nhân viên kiểm lâm phát hiện xác một con tê giác đen trên thảo nguyên châu Phi. Một chân của con vật bị thương nghiêm trọng và hoại tử.
Phần chân của tê giác hoại tử nghiêm trọng sau khi bị rắn độc cắn, khiến con vật chết từ từ và đau đớn (Ảnh: Smithsonian).
Các chuyên gia xác định con vật đã bị rắn lục phì châu Phi (Bitis arietans), còn gọi là puff adder, cắn. Đây là loài rắn độc thuộc họ Rắn lục, phân bố rộng tại châu Phi, ngoại trừ một số khu vực sa mạc và rừng nhiệt đới; loài này cũng xuất hiện ở phía nam bán đảo Ả Rập.
Rắn lục phì có cặp răng nanh sắc nhọn và khả năng tấn công với tốc độ cao. Những chiếc nanh này khó có thể xuyên qua phần da dày nhất của tê giác, nhưng vẫn có thể tiếp cận các khu vực mỏng hơn, chẳng hạn mặt trong chân.
Rắn lục phì châu Phi sở hữu cặp răng nanh dài và cú cắn với tốc độ rất cao (Ảnh: Profimedia).
Nọc độc của rắn lục phì có tác động gây độc tế bào, có thể phá hủy các mô tại vị trí bị cắn. Vì vậy, vết thương không nhất thiết khiến con vật chết ngay mà có thể tiến triển thành hoại tử và nhiễm trùng nghiêm trọng.
Quay chậm cú táp tốc độ của rắn lục phì châu Phi (Video: BBC Earth).
Trong trường hợp được Smithsonian ghi nhận, tổn thương ở chân khiến tê giác gặp khó khăn trong việc di chuyển và kiếm ăn. Tình trạng nhiễm trùng, hoại tử kéo dài có thể khiến con vật suy kiệt và cuối cùng tử vong.
Tê giác 22 tuổi chết sau khi nghi bị rắn độc cắn
Một trường hợp khác được ghi nhận tại KwaZulu-Natal, Nam Phi, khi một con tê giác cái 22 tuổi chết sau khoảng 3 ngày với những triệu chứng nghiêm trọng.
Trước đó, nhân viên kiểm lâm phát hiện con vật có biểu hiện co giật, rống lên đau đớn và gục xuống một hồ nước. Dù được các bác sĩ thú y chăm sóc, tình trạng của nó không cải thiện.
Con tê giác trưởng thành liên tục rống lên đau đớn và co giật bên cạnh một hồ nước (Ảnh: Raverhino).
Các bác sĩ thú y phát hiện một vết cắn ở khu vực da mỏng phía dưới chân. Dựa trên các triệu chứng, họ nghi ngờ con vật bị rắn mamba đen cắn.
Con tê giác chết khi đang chăm sóc con non 2 tháng tuổi. Sau đó, con non được lực lượng kiểm lâm đưa về chăm sóc.
Hai trường hợp trên cho thấy lớp da dày không giúp tê giác miễn nhiễm hoàn toàn trước rắn độc. Khả năng gây nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí vết cắn, lượng và đặc tính nọc độc, cũng như mức độ tổn thương và biến chứng sau đó.
