Chỉ còn vài tuần nữa, SpaceX được cho là sẽ chính thức niêm yết trên sàn Nasdaq với mã giao dịch SPCX. Theo các nguồn tin quốc tế, công ty của Elon Musk đang đặt mục tiêu huy động khoảng 75 tỷ USD, qua đó nâng định giá lên mức khổng lồ 1.750 tỷ USD.
Nếu thành công, đây sẽ là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử thị trường tài chính toàn cầu, vượt xa kỷ lục 29 tỷ USD mà Saudi Aramco từng thiết lập năm 2019.
Tuy nhiên, điều khiến phố Wall bàn tán dữ dội nhất lúc này lại không nằm ở quy mô nghìn tỷ USD, mà ở cấu trúc quyền lực chưa từng có mà Elon Musk đang dựng lên bên trong SpaceX.
SpaceX chuẩn bị IPO lịch sử vào tháng 6 với định giá 1.750 tỷ USD (Ảnh: Reuters).
Elon Musk muốn nắm quyền tuyệt đối tại SpaceX
Theo Reuters, hồ sơ IPO mật nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) cho thấy Elon Musk hiện sở hữu khoảng 40% cổ phần nhưng kiểm soát hơn 80% quyền biểu quyết tại SpaceX. Quyền lực này đến từ hệ thống cổ phiếu loại B có sức nặng biểu quyết gấp 10 lần cổ phiếu thông thường.
Đáng chú ý, bản cáo bạch còn quy định Musk gần như không thể bị phế truất khỏi vị trí CEO và Chủ tịch hội đồng quản trị. Trên thực tế, người duy nhất có khả năng “sa thải” Elon Musk gần như chỉ có chính ông.
SpaceX cũng áp dụng cơ chế trọng tài bắt buộc cho tranh chấp cổ đông nhằm hạn chế nguy cơ kiện tụng công khai như những gì Musk từng đối mặt tại Tesla hay Twitter trước đây.
Nhiều quỹ hưu trí công lớn tại Mỹ đã lên tiếng phản đối, gọi đây là “mô hình quản trị thiên vị ban lãnh đạo nhất từng xuất hiện trên thị trường chứng khoán Mỹ ở quy mô này”. Nhưng dường như thị trường không quá bận tâm.
“Giấc mơ sao Hỏa” nghìn tỷ USD của Elon Musk
Không chỉ giữ quyền kiểm soát tuyệt đối, Elon Musk còn tự gắn phần thưởng của mình với những mục tiêu mang màu sắc khoa học viễn tưởng. Theo các tài liệu nội bộ, Musk có thể nhận thêm tới 200 triệu cổ phiếu siêu quyền biểu quyết nếu SpaceX đạt định giá 7.500 tỷ USD và xây dựng được thuộc địa 1 triệu người trên sao Hỏa.
Ngoài ra, ông còn có thể nhận thêm 60 triệu cổ phiếu nếu SpaceX đạt định giá 6.600 tỷ USD và triển khai thành công mạng lưới trung tâm dữ liệu ngoài không gian với công suất tính toán 100 terawatt. Để dễ hình dung, các trung tâm dữ liệu lớn nhất trên Trái Đất hiện nay mới chỉ đạt khoảng 1-2 gigawatt.
Những con số này nghe có vẻ “điên rồ”, nhưng với phố Wall, Musk từ lâu đã không còn được nhìn như một CEO thông thường. Ông được xem là người tạo ra những thị trường hoàn toàn mới.
Vì sao nhà đầu tư vẫn đổ tiền vào SpaceX?
Bất chấp rủi ro quản trị, giới đầu tư vẫn xem SpaceX là tài sản gần như không thể thay thế. Kể từ khi thành lập năm 2002, công ty đã vươn lên thống trị ngành không gian thương mại khi kiểm soát hơn 80% số vụ phóng tên lửa toàn cầu. Hiện SpaceX chịu trách nhiệm đưa hơn 90% tải trọng của phương Tây vào không gian mỗi năm.
“Nó giống như việc bạn sở hữu tuyến cáp internet duy nhất nối Mỹ với châu Âu”, một nhà đầu tư ví von với Financial Times.
Trong khi đó, dịch vụ internet vệ tinh Starlink đã có hơn 10.000 vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo và trở thành “cỗ máy in tiền” thực sự. Starlink hiện tạo ra hơn 10 tỷ USD doanh thu mỗi năm từ khách hàng cá nhân, hãng hàng không, tàu du lịch, nhà mạng viễn thông và tổ chức quân sự.
Chính lợi thế gần như độc quyền này khiến nhiều quỹ đầu tư chấp nhận bỏ qua mọi tranh cãi về quyền cổ đông.
SpaceX đang xây dựng một cơ chế quản trị chưa từng có nhằm trao cho Elon Musk quyền lực gần như tuyệt đối (Ảnh: FT).
SpaceX giờ không còn chỉ là công ty tên lửa
Giới phân tích hiện xem SpaceX là “đế chế 3 động cơ” tăng trưởng gồm phóng tên lửa và dịch vụ không gian, internet vệ tinh Starlink và trí tuệ nhân tạo AI thông qua xAI. Sau khi sáp nhập X và xAI vào hệ sinh thái SpaceX, Elon Musk đang xây dựng một tập đoàn công nghệ tích hợp từ AI, dữ liệu, internet cho tới hạ tầng không gian.
Tuy nhiên, tham vọng AI cũng khiến công ty bắt đầu đốt tiền với tốc độ cực lớn.
Năm 2025, doanh thu SpaceX tăng mạnh lên 18,7 tỷ USD nhưng công ty lại lỗ tới 4,9 tỷ USD do xAI chi hàng núi tiền xây các siêu trung tâm dữ liệu “Colossus” chứa chip Nvidia tại Tennessee. Riêng xAI đã lỗ tới 6,4 tỷ USD trong năm qua.
Bù lại, Starlink tiếp tục đóng vai trò “máy in tiền” khi lợi nhuận hoạt động tăng vọt lên 4,4 tỷ USD. Trong khi đó, Musk vẫn tiếp tục mở rộng đế chế AI khi SpaceX vừa ký thỏa thuận có quyền mua startup lập trình AI Cursor với giá 60 tỷ USD.
Phố Wall đang đặt cược vào Elon Musk, không chỉ vào SpaceX
Dù mô hình quản trị gây tranh cãi và các mục tiêu nghe như phim khoa học viễn tưởng, sức nóng của thương vụ IPO này vẫn chưa hề giảm nhiệt. Các ngân hàng lớn như Bank of America, Goldman Sachs, JPMorgan Chase và Morgan Stanley đều đang tham gia dàn xếp thương vụ.
Elon Musk cũng được cho là sẽ tiếp tục chiến lược từng giúp Tesla bùng nổ bằng cách phân bổ lượng lớn cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân để tạo ra cộng đồng cổ đông trung thành khổng lồ.
Và với nhiều nhà đầu tư phố Wall, bài học suốt hơn một thập kỷ qua vẫn không thay đổi, đó là “đừng bao giờ đặt cược chống lại Elon Musk”.
