Quyết định tăng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm vào ngày 16/9 (giờ Mỹ) đánh dấu lần tăng đầu tiên sau hơn 3 năm của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Động thái này ngay lập tức khiến hàng triệu hộ gia đình và doanh nghiệp phải đối mặt với mức chi phí đắt đỏ hơn cho các khoản nợ thẻ tín dụng hay vay tiêu dùng.
Thoạt nhìn, bước đi của ngân hàng trung ương Mỹ có phần "ngược đời". Người dân vốn đã chật vật với chi phí sinh hoạt leo thang và lãi suất vay mua nhà, mua xe ở mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, đằng sau quyết định này là một thực tế kinh tế rõ ràng rằng cỗ xe tiêu dùng vẫn chưa hề giảm tốc và chiếc phanh lãi suất trước đó dường như chưa đủ lực để ghì cương đà tăng giá.
Dù lãi suất thẻ tín dụng và vay mua nhà neo ở đỉnh nhiều năm, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vừa quyết định tăng thêm 0,25 điểm phần trăm lãi suất (Ảnh: BigGo Finance).
Túi tiền người dân vẫn dày bất chấp chi phí đắt đỏ
Bản chất của các đợt thắt chặt tiền tệ là làm tăng chi phí vốn, buộc người dân và doanh nghiệp phải thắt lưng buộc bụng. Ông Thierry Wizman, chiến lược gia về thu nhập cố định và lãi suất toàn cầu tại Macquarie Group, chỉ rõ: "Việc tăng lãi suất được thiết kế đặc biệt để làm giảm chi tiêu. Vì vậy, việc người tiêu dùng phải chịu áp lực khi trả nhiều tiền hơn cho khoản vay mua nhà, ôtô hay học phí là điều có chủ đích".
Thế nhưng, số liệu thực tế lại cho thấy kịch bản trái ngược. Báo cáo mới nhất từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA) ghi nhận người dân nước này đã chi thêm tới 36 tỷ USD vào nền kinh tế chỉ trong tháng 7 so với tháng liền trước. Sức mua bền bỉ này được nâng đỡ vững chắc bởi thị trường việc làm ổn định, khi nền kinh tế tạo thêm 162.000 việc làm trong tháng 8 - con số vượt xa mọi dự báo ban đầu. Thu nhập khả dụng cùng tiền lương tiếp tục tăng đã bù đắp phần nào gánh nặng lãi suất.
Đáng chú ý, bức tranh phân hóa giàu nghèo theo mô hình chữ "K" - nơi nhóm thu nhập cao tiếp tục bứt phá còn nhóm yếu thế hụt hơi - đang dần thu hẹp. Dữ liệu quẹt thẻ tín dụng từ Bank of America cho thấy tốc độ chi tiêu của nhóm khách hàng có thu nhập thấp đang tăng nhanh đáng kể trong những tháng gần đây.
Lĩnh vực duy nhất thực sự ngấm đòn là bất động sản nhà ở, khi lãi suất thế chấp vượt 6,7% kéo tụt doanh số bán nhà. Dẫu vậy, phần lớn chủ nhà đã kịp chốt các gói vay lãi suất thấp từ những năm trước, giúp họ không phải chịu áp lực tài chính quá nặng nề.
Doanh nghiệp chạy đua cùng AI, giá năng lượng chực chờ bùng nổ
Không chỉ người tiêu dùng cá nhân, khu vực doanh nghiệp cũng đang cho thấy mức độ chịu đựng đáng nể trước môi trường lãi suất cao. Dòng vốn đầu tư đổ mạnh vào các dự án mở rộng, đặc biệt là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), xuất phát từ niềm tin rằng biên lợi nhuận công nghệ sẽ vượt trội hơn hẳn chi phí đi vay. Làn sóng lạc quan này đã thúc đẩy chỉ số S&P 500 tăng khoảng 11% từ đầu năm, sau một mùa công bố kết quả kinh doanh đặc biệt khởi sắc.
Đi cùng đà tăng trưởng là áp lực lạm phát chưa có dấu hiệu hạ nhiệt triệt để. Chỉ số giá cả đã duy trì trên mốc 3% trong phần lớn thời gian năm nay, xa rời mục tiêu 2% mà Fed đã theo đuổi suốt 5 năm qua. Mọi chuyện càng thêm phức tạp khi giá dầu thế giới nhảy vọt 15% chỉ trong một tháng do tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng tại Trung Đông, kết hợp với nhu cầu tiêu thụ điện năng khổng lồ từ các trung tâm dữ liệu AI.
Bà Leslie Falconio, Trưởng bộ phận chiến lược thu nhập cố định tại UBS Global Wealth Management, nhận định: "Khả năng chống chịu và triển vọng tăng trưởng vững vàng cho phép Fed tiếp tục ưu tiên mục tiêu ổn định giá cả. Lãi suất hiện tại rõ ràng chưa đủ sức hạn chế nền kinh tế, và Fed hoàn toàn có dư địa nâng lãi suất khi tăng trưởng chưa hề đứng bên bờ vực suy yếu".
Fed chọn tăng 0,25 điểm phần trăm nhằm kiềm chế lạm phát nhưng hạn chế tác động đến tăng trưởng và việc làm (Ảnh: CBT News).
Dấu hỏi về chu kỳ thắt chặt và phản ứng thị trường
Phản ứng trước quyết định nâng lãi suất, thị trường tài chính phố Wall đã trải qua những rung lắc mạnh mẽ. Chỉ số Dow Jones Industrial Average có thời điểm bốc hơi tới 700 điểm trước khi thu hẹp đà giảm và chốt phiên mất khoảng 1,2%. Trên thị trường nợ, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm - thước đo tham chiếu cho phần lớn khoản vay tiêu dùng dài hạn - tiếp tục neo quanh mốc đỉnh 5%, trong khi kỳ hạn 2 năm chạm 4,66%.
Trong tuyên bố chính thức, cơ quan hoạch định chính sách của Fed khẳng định hoạt động kinh tế vẫn đang mở rộng với tốc độ vững chắc, tỷ lệ thất nghiệp ổn định và năng suất đầu tư duy trì ở mức cao.
Phát biểu tại cuộc họp báo, Chủ tịch Fed Kevin Warsh bày tỏ sự lạc quan về nội lực kinh tế: "Khi nhìn vào bối cảnh các cú sốc và bất định địa chính trị, bạn sẽ thấy rõ sức chống chịu của nền kinh tế Mỹ. Chính tiềm năng to lớn đó đã mang lại tinh thần tích cực xuyên suốt cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC)".
Ông Warsh cũng nhấn mạnh Fed sẽ kiên định dựa vào các dữ liệu vĩ mô thực tế để điều hành chính sách, đồng thời từ bỏ thói quen phát tín hiệu định hướng trước cho thị trường. Với việc phần lớn giới chức Fed vẫn để ngỏ khả năng tiến hành thêm ít nhất một đợt tăng lãi suất nữa trước khi năm nay khép lại, bài toán cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và giữ nhịp tăng trưởng sẽ tiếp tục là tâm điểm chi phối thị trường tài chính toàn cầu trong những tháng tới.
