Sau cuộc họp kéo dài hai ngày kết thúc hôm 18/9, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã quyết định nâng lãi suất cho vay qua đêm không có tài sản đảm bảo từ mức 1% lên 1,25%. Đây là lần tăng lãi suất thứ hai của cơ quan này trong năm nay và là lần điều chỉnh thứ năm kể từ khi Nhật Bản dứt khoát xóa bỏ chính sách lãi suất âm lịch sử vào tháng 3/2024. Động thái này đưa chi phí vay vốn tại nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới chạm mức cao nhất kể từ năm 1995.
Quyết định mang tính bước ngoặt được thông qua với tỷ lệ biểu quyết 7-2, trong đó hai thành viên Toichiro Asada và Ayano Sato bỏ phiếu phản đối do giữ quan điểm thận trọng hơn. Kết quả này không nằm ngoài dự liệu của giới quan sát, khi dữ liệu từ Totan Research và Totan ICAP trước đó cho thấy xác suất thị trường đặt cược vào kịch bản tăng lãi suất đã chạm ngưỡng 100%.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đẩy nhanh quá trình thắt chặt tiền tệ trong bối cảnh áp lực từ thị trường gia tăng (Ảnh: The Japan Times).
Cơn sốt giá cả buộc nhà điều hành phải "mạnh tay"
Nguyên nhân chính thúc đẩy nhà điều hành tiền tệ Nhật Bản hành động quyết liệt bắt nguồn từ áp lực chi phí leo thang từng ngày. Tình trạng căng thẳng kéo dài tại khu vực Trung Đông và giá dầu thế giới phục hồi mạnh đã giáng đòn trực tiếp lên một quốc gia phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu như Nhật Bản. Chi phí nhập khẩu đắt đỏ không chỉ làm thâm hụt cán cân thương mại mà còn châm ngòi cho đà tăng giá trên diện rộng.
Trong thông cáo phát đi, BOJ nhận định áp lực lạm phát ở khâu bán buôn vẫn duy trì ở mức cao và đang ngấm dần vào đời sống người dân. Các doanh nghiệp trong nước ngày càng chủ động chuyển phần chi phí tiền lương gia tăng sang giá bán trực tiếp của các mặt hàng thiết yếu và thực phẩm, khiến lạm phát cơ bản tiệm cận mục tiêu 2%.
Đánh giá về bước đi này, ông Mabrouk Chetouane, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường toàn cầu tại Natixis Investment Managers, cho rằng việc BOJ tiếp tục quá trình bình thường hóa chính sách là điều tất yếu. Theo ông, sự quay trở lại của lạm phát cơ cấu đòi hỏi Nhật Bản phải dứt khoát thoát khỏi môi trường lãi suất thấp đã ăn sâu suốt nhiều thập kỷ qua, đặc biệt khi các cuộc khảo sát cho thấy người tiêu dùng vẫn lo ngại về đà tăng giá dai dẳng.
Sức ép tỷ giá và cuộc đua thắt chặt toàn cầu
Quyết định tăng lãi suất của Tokyo diễn ra ngay sau hàng loạt động thái cứng rắn từ các ngân hàng Trung ương phương Tây. Ngày 16/9, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã nâng lãi suất qua đêm thêm 0,25 điểm phần trăm lên biên độ 3,75-4%.
Trước đó ít ngày, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng đưa lãi suất tiền gửi lên 2,5%. Sự cộng hưởng này cho thấy các nhà hoạch định chính sách toàn cầu đang đặt ưu tiên hàng đầu vào việc ghìm cương lạm phát, nhất là khi làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI) cùng chi phí năng lượng leo thang tiếp tục kích hoạt nhu cầu vốn.
Dù đã nâng lên 1,25%, lãi suất của Nhật Bản thực tế vẫn thấp hơn đáng kể so với Mỹ và châu Âu. Khoảng cách chênh lệch lớn này khiến đồng yên chịu sức ép mất giá triền miên, đẩy giá hàng hóa nhập khẩu đắt đỏ hơn. Đồng yên từng chạm mốc 152 yên/USD vào tuần trước, mức cao nhất trong 6 tháng, trước khi hạ nhiệt về quanh vùng 155-156 yên/USD.
Tình thế trên cũng thu hút sự quan tâm từ các đối tác thương mại lớn. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã có cuộc gặp trực tiếp với Thống đốc BOJ Kazuo Ueda bên lề hội nghị G20, bày tỏ sự ủng hộ đối với các giải pháp tiền tệ quyết đoán nhằm hỗ trợ giá trị đồng yên và kiểm soát đà tăng giá.
Theo Reuters, phía Mỹ cũng khuyến nghị chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi nên hạn chế tung thêm các gói kích thích tài khóa quy mô lớn để tránh đi ngược lại nỗ lực thắt chặt của BOJ.
Đồng yên từng tăng lên vùng 152 yên/USD trước khi lùi về quanh 155-156 yên/USD (Ảnh: FT).
Lãi suất Nhật Bản sẽ còn đi xa đến đâu?
Mức 1,25% hiện tại đã chính thức đưa lãi suất của Nhật Bản tiến vào khoảng 1,1-2,5%, đây là vùng mà BOJ xác định là mức lãi suất trung tính danh nghĩa. Mức này là ngưỡng cân bằng lý tưởng giúp nền kinh tế duy trì nhịp độ ổn định, không rơi vào tình trạng phát triển quá nóng cũng không bị suy yếu do thiếu hụt dòng tiền.
Việc lãi suất chạm dải trung tính đang mở ra dấu hỏi lớn cho giới đầu tư: Liệu Tokyo sẽ tăng chi phí vay vốn tới đâu trong chu kỳ này? Theo khảo sát chuyên gia do Reuters thực hiện, phần lớn các nhà phân tích dự báo BOJ sẽ nâng tiếp lãi suất lên 1,5% vào cuối tháng 3/2027, sau đó chạm mức 1,75% trong quý II/2027. Đa số ý kiến đều đồng thuận rằng mức trần của chu kỳ thắt chặt lần này sẽ không dừng lại dưới 1,75%.
Hiện mọi sự chú ý trên thị trường tài chính quốc tế đều đổ dồn về cuộc họp báo của Thống đốc Kazuo Ueda vào chiều 18/9. Thông điệp nào từ người đứng đầu cơ quan này cũng sẽ là chìa khóa hé mở tốc độ và tần suất của các đợt tăng lãi suất tiếp theo.
