Ngay trong túi áo hoặc trên tay bạn lúc này, một lượng kim loại quý thực sự đang hiện diện. Nó không lấp lánh như nhẫn hay dây chuyền trên thị trường trang sức, mà nằm ẩn sâu bên trong các vi mạch của chiếc điện thoại. Dù rất nhỏ và mắt thường gần như không thể thấy, lượng kim loại quý này lại đóng vai trò sống còn, ở những vị trí mà các kỹ sư phần cứng tuyệt đối không cho phép xảy ra sai sót kỹ thuật.
Trong smartphone chứa một lượng vàng (Ảnh: Gerrards Bullion).
Vài chục miligram vàng trong lòng bàn tay
Nhiều người sẽ ngạc nhiên khi biết một chiếc điện thoại thông minh thông thường chỉ chứa khoảng 0,03-0,034 gram vàng. Theo GoldSilver, nếu quy đổi theo giá trị thương mại, lượng vàng này trong mỗi thiết bị chỉ đáng giá nhiều nhất vài USD. Tuy nhiên, tỷ lệ xuất hiện của nó trong các linh kiện cốt lõi gần như là bắt buộc.
Phần lớn kim loại quý này tập trung ở bo mạch chủ, đóng vai trò mạ lên các đầu nối siêu nhỏ liên kết giữa vi xử lý, bộ nhớ và màn hình hiển thị. Bên cạnh đó, các lá đồng mạ trên thẻ SIM cũng chứa một lượng vàng li ti. Khi kích thước thiết bị tăng lên, hàm lượng vàng cũng tăng theo cấp số nhân.
Một bo mạch máy tính để bàn có thể chứa lượng vàng gấp 10 lần một chiếc điện thoại. Đặc biệt, các bo mạch máy chủ chuyên dụng, vốn được chế tạo để vận hành liên tục suốt ngày đêm với công suất lớn, có thể chứa tới gần 1 gram vàng nguyên chất. Quy luật chung của ngành phần cứng là linh kiện nào càng đòi hỏi độ bền bỉ, đóng ngắt ổn định và chống hao mòn qua nhiều năm, khả năng xuất hiện của vàng ở đó càng cao.
Vì sao các hãng công nghệ bắt buộc phải dùng vàng?
Việc đưa vàng vào đồ điện tử hoàn toàn là bài toán kỹ thuật thực dụng chứ không nhằm mục đích làm cho sản phẩm trở nên sang trọng. Vàng sở hữu những đặc tính vật lý và hóa học mà các kim loại rẻ tiền hơn khó lòng thay thế trọn vẹn như khả năng dẫn điện xuất sắc, tính trơ hóa học giúp chống ăn mòn gần như vĩnh cửu, cùng khả năng bám dính cực tốt khi kéo thành những sợi dây liên kết siêu mảnh bên trong vi mạch.
Đồng là kim loại dẫn điện phổ biến nhất nhờ giá thành rẻ, nhưng lại có nhược điểm chí mạng là dễ bị oxy hóa theo thời gian. Ở cấp độ siêu vi của các sợi dây nối tín hiệu trong chip, chỉ một lớp gỉ sét mỏng cũng đủ sức làm tê liệt cả thiết bị. Do đó, các kỹ sư buộc phải dùng vàng tại những điểm nút sống còn, nơi mà nguy cơ lỗi kết nối là điều không thể chấp nhận.
Cơn sốt AI và bước ngoặt chuyển dịch dòng chảy kim loại quý
Báo cáo thường niên từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy, ngành công nghiệp điện tử toàn cầu đã tiêu thụ tới 270,4 tấn vàng trong năm 2025, tương đương mức 270,8 tấn của năm 2024. Nếu tính chung cả mảng ứng dụng công nghệ bao gồm cả y tế và nha khoa, con số này đạt 322,8 tấn, chiếm khoảng 6% trong tổng nhu cầu hơn 5.000 tấn vàng của thế giới.
Dù tổng sản lượng sử dụng giữ ở mức ổn định, bức tranh bên trong lại đang chứng kiến cuộc đổi ngôi ngoạn mục. Trước đây, smartphone là động lực tiêu thụ lớn, nhưng hiện nay các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) mới là yếu tố thúc đẩy chính. Sự bùng nổ của các hệ thống máy chủ AI đòi hỏi khối lượng khổng lồ các sợi dây nối và bo mạch kết nối mật độ cao mạ vàng.
Ngược lại, thị trường smartphone tiêu dùng đang có xu hướng tăng trưởng chậm lại do chi phí linh kiện tăng cao. Khi giá vàng thế giới neo ở mức cao, các nhà sản xuất thiết bị buộc phải tìm cách giảm chi phí. Họ áp dụng chiến lược tiết giảm bằng cách cán mỏng lớp mạ, hoặc nghiên cứu dùng hợp kim thay thế như niken hay palladium ở những bộ phận ít quan trọng hơn, tương tự như cách ngành sản xuất pin mặt trời từng giảm bớt hàm lượng bạc.
Hạ tầng AI, thay vì smartphone, đang trở thành động lực tăng trưởng chính của nhu cầu vàng trong lĩnh vực điện tử (Ảnh: WDF).
“Mỏ vàng đô thị” lộ diện từ rác thải công nghệ
Một góc nhìn kinh doanh đầy tiềm năng khác chính là rác thải điện tử. Theo báo cáo từ Liên Hợp Quốc, thế giới thải ra 62 triệu tấn rác điện tử vào năm 2022, chứa lượng kim loại trị giá khoảng 91 tỷ USD, trong đó riêng vàng chiếm tới 15 tỷ USD. Đáng chú ý, các bo mạch điện tử phế thải có hàm lượng vàng từ 100 đến vài trăm gram trên mỗi tấn, cao hơn gấp nhiều lần so với quặng tự nhiên tại các mỏ khai thác (vốn chỉ đạt 1-10 gram vàng mỗi tấn).
Vấn đề nan giải hiện nay không nằm ở công nghệ tách chiết hóa học, mà nằm ở chuỗi cung ứng thu gom khi chưa tới 25% lượng rác thải điện tử toàn cầu được xử lý đúng chuẩn. Lượng lớn kim loại quý này vẫn đang bị lãng phí trong các bãi phế liệu thay vì được tái chế vào chu kỳ sản xuất mới.
Đối với giới quan sát tài chính, nhu cầu từ ngành điện tử dù chỉ chiếm 6% và không trực tiếp tạo ra các đợt sốt giá như động thái mua ròng của các ngân hàng trung ương, nhưng lại chính là bệ đỡ nhu cầu thực tế vững chắc nhất cho kim loại quý dưới nền kinh tế công nghệ hiện đại.
