Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc rối loạn tâm thần
Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn dự phòng mắc rối loạn tâm thần và quản lý, chăm sóc y tế, xã hội cho người mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng.
Hướng dẫn chỉ ra 4 nhóm yếu tố gây nguy cơ rối loạn tâm thần.
Thứ nhất, yếu tố sinh học và di truyền bao gồm yếu tố di truyền hoặc tiền sử gia đình có người mắc rối loạn tâm thần, các yếu tố bất lợi trong thời kỳ mang thai và sinh nở, chấn thương sọ não, bệnh lý thần kinh và một số bệnh mạn tính, rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ.
Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến rối loạn tâm thần (Ảnh minh họa: Adobe Stock).
Thứ hai, yếu tố nguy cơ về tâm lý như căng thẳng kéo dài, biến cố nghiêm trọng trong cuộc sống, khó khăn trong kiểm soát cảm xúc, lo âu quá mức, tự ti kéo dài và các hoàn cảnh dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người sống một mình hoặc có hoàn cảnh khó khăn.
Thứ ba, yếu tố nguy cơ về xã hội như nghèo đói, khó khăn kinh tế, thất nghiệp hoặc áp lực công việc kéo dài, mâu thuẫn, bạo lực trong gia đình và học đường, tình trạng cô lập xã hội kéo dài.
Thứ tư, các yếu tố nguy cơ khác gồm sử dụng rượu, bia, ma túy và các chất tác động thần kinh, thiếu hoạt động thể lực, áp lực từ việc sử dụng mạng xã hội, thiết bị điện tử hoặc tiếp xúc thường xuyên với thông tin tiêu cực.
Theo Bộ Y tế, để phòng ngừa yếu tố nguy cơ, người dân cần duy trì lối sống lành mạnh như ngủ đủ giấc và đúng giờ (thanh thiếu niên và người lớn nên ngủ trung bình 7-9 giờ/ngày và ngủ trước 23 giờ), hạn chế thức khuya; hoạt động thể lực cường độ vừa phải trong 150-300 phút/tuần hoặc cường độ mạnh dưới 75 phút/tuần.
Đồng thời, hạn chế sử dụng rượu, bia, thuốc lá và các chất độc hại, thực hiện dinh dưỡng hợp lý.
Người dân cũng cần được hướng dẫn quản lý căng thẳng và áp lực cuộc sống, giáo dục kỹ năng sống (kỹ năng giải quyết vấn đề, kiểm soát cảm xúc, giao tiếp và xây dựng mối quan hệ, thích ứng với thay đổi)...
Bên cạnh đó, cần khám sức khỏe định kỳ hoặc đi khám khi có biểu hiện bất thường để phát hiện sớm nguy cơ mắc rối loạn tâm thần.
Phát hiện sớm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng
Hướng dẫn cũng chỉ ra quy trình 5 bước nhằm phát hiện sớm người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần tại cộng đồng, gồm hỏi bộ câu hỏi sàng lọc ban đầu; phân tầng nguy cơ; thực hiện các trắc nghiệm tâm lý phù hợp; phân tầng nguy cơ sau đánh giá và triển khai các giải pháp can thiệp tương ứng.
Nếu người được sàng lọc có dấu hiệu cấp cứu như có ý nghĩ tự sát gần đây hoặc kích động trong quá trình phỏng vấn, cán bộ y tế phải ưu tiên bảo đảm an toàn và chuyển cấp cứu tâm thần ngay, không chờ hoàn tất toàn bộ quy trình sàng lọc.
Đối với người có nguy cơ cao, hướng dẫn yêu cầu tư vấn thay đổi hành vi, hỗ trợ tâm lý, lập danh sách theo dõi và chuyển đến cơ sở khám, chữa bệnh để được đánh giá chuyên sâu.
Đối với nhóm nguy cơ thấp chủ yếu được truyền thông, giáo dục sức khỏe tâm thần và tiếp tục theo dõi.
Trong đó, trạm y tế cấp xã có trách nhiệm lập hồ sơ quản lý người có nguy cơ và người mắc rối loạn tâm thần, theo dõi quá trình điều trị, phát hiện sớm dấu hiệu tái phát. Đồng thời, phối hợp với gia đình, nhà trường, nơi làm việc và chính quyền địa phương để hỗ trợ tâm lý, xã hội cho người bệnh.
