Sứ mệnh với 180.000 bệnh nhân ung thư mỗi năm
Tại cuộc họp báo thường kỳ do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, bài toán nhân lực ngành hạt nhân thu hút nhiều sự quan tâm.
Chia sẻ về tiềm năng và thực trạng ngành, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, khẳng định ứng dụng hạt nhân rõ nét và hiệu quả nhất hiện nay tại Việt Nam chính là trong y học.
Theo TS Trần Chí Thành, Lò phản ứng nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt sau khi được khôi phục, nâng cấp và vận hành từ năm 1984 với sự giúp đỡ của Liên Xô (cũ), đến nay đã trải qua 42 năm hoạt động.
TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Ảnh: Minh Nhật).
Dù công suất khiêm tốn chỉ 0,5MW, lò Đà Lạt vẫn được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đánh giá là một trong những lò phản ứng công suất thấp hiệu quả nhất thế giới. Hiện lò đang cung cấp khoảng 80% lượng dược chất phóng xạ cho các bệnh viện trên toàn quốc, tập trung lĩnh vực chẩn đoán và điều trị ung thư.
Mỗi năm Việt Nam ghi nhận thêm khoảng 180.000 ca mắc ung thư mới. Nhu cầu đồng vị phóng xạ cho y tế ngày càng tăng nhưng năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế.
Dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân với lò phản ứng nghiên cứu mới tại Đồng Nai được kỳ vọng nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất đồng vị phóng xạ và triển khai các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân.
"Nhằm mở rộng năng lực phục vụ y tế và khu vực, Việt Nam đang triển khai dự án Lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới tại Đồng Nai với công suất gấp 30 lần lò Đà Lạt, hướng tới trở thành trung tâm cung cấp dược chất phóng xạ chẩn đoán và điều trị ung thư cho cả khu vực", TS Thành phân tích.
Chỉ 20% chuyên gia quay lại, 1.000 học bổng chỉ dùng 10
Theo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Việt Nam đã có nền tảng nhân lực được tích lũy qua nhiều năm nghiên cứu, đào tạo, ứng dụng và quản lý. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu dài hạn, đội ngũ hiện có cần được bổ sung cả về số lượng, cơ cấu và năng lực chuyên sâu.
Bức tranh nhân lực lại được TS Trần Chí Thành thẳng thắn nhận định là "thách thức hàng đầu".
Đối với điện hạt nhân, quy mô nhân sự đòi hỏi rất lớn. Mỗi nhà máy điện hạt nhân cần 600-700 người (với công nghệ phương Tây) hoặc gần 1.000 người (với công nghệ của Nga).
Đồng vị phóng xạ được đưa đến các bệnh viện phục vụ công tác chẩn đoán ung thư (Ảnh: Thành Đông).
Trước đây, Việt Nam từng cử gần 1.000 cán bộ, sinh viên sang Liên bang Nga và Nhật Bản học tập. Nhưng đến nay chỉ khoảng 20% người quay trở lại gắn bó với ngành.
Tiếp lời Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, ông Phạm Văn Toàn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, cho biết Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược và đề án cụ thể nhằm chuẩn bị nguồn lực toàn diện cho giai đoạn phát triển mới.
Theo Quyết định 438/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ xây dựng đội ngũ khoảng 2.000 nhân lực và nâng lên 2.500 nhân lực vào năm 2035.
Lực lượng này bao gồm 4 khối trụ cột: quản lý nhà nước, nghiên cứu phát triển, hỗ trợ kỹ thuật và đội ngũ trực tiếp vận hành hạt nhân.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, hàng loạt chính sách lớn đã được phê duyệt và triển khai.
"Quan điểm của chúng tôi là phát huy tối đa trí tuệ của nguồn nhân lực hiện có, đồng thời tích cực đào tạo lực lượng mới để đáp ứng yêu cầu gia tăng cả về số lượng, cơ cấu và năng lực chuyên sâu", ông Phạm Văn Toàn nhấn mạnh.
Lãnh đạo Cục cũng khẳng định, do đây là lĩnh vực công nghệ cao và còn mới tại Việt Nam, con đường ngắn nhất là tăng cường hợp tác quốc tế, cử cán bộ sang đào tạo tại các quốc gia tiên tiến để nhanh chóng bù đắp khoảng trống kinh nghiệm.
Tuy nhiên, Việt Nam cũng không thể phụ thuộc hoàn toàn vào việc gửi người ra nước ngoài, mà cần xây dựng năng lực tự đào tạo tại chỗ.
Theo TS Thành, trong thời gian tới, chúng ta cần lập kế hoạch mở từ 1-2 khoa Công nghệ hạt nhân tại các trường đại học kỹ thuật hàng đầu ở Hà Nội và TPHCM với chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế.
"Quan điểm của Viện là những gì đào tạo được trong nước thì ưu tiên làm trong nước. Chỉ khi gặp các bài toán kỹ thuật quá khó, chúng ta mới cử nhân sự đến làm việc tại các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới để tôi luyện thành những chuyên gia đầu ngành", TS Trần Chí Thành chia sẻ.
Mục tiêu là từng bước hình thành đội ngũ có khả năng nghiên cứu, thiết kế, làm chủ, cải tiến và phát triển công nghệ hạt nhân phù hợp với nhu cầu của Việt Nam.
