Mùa mưa tạo điều kiện cho muỗi truyền bệnh phát triển, làm tăng nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản ở trẻ. Đây cũng là thời điểm các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên rà lại lịch tiêm của con, nhất là với những trẻ đã nhiều năm không kiểm tra sổ tiêm.
Tuy nhiên, không ít cha mẹ cho rằng trẻ từng tiêm vaccine lúc nhỏ đã được bảo vệ. Vậy vì sao mũi nhắc vẫn cần được xem lại khi trẻ lớn lên?
Phụ huynh nên kiểm tra lại lịch tiêm của trẻ, nhất là trong mùa cao điểm viêm não Nhật Bản (Ảnh minh họa: Vecteezy).
Theo các chuyên gia y học dự phòng, việc đã từng tiêm không đồng nghĩa trẻ đã hoàn thành lịch tiêm hoặc còn được bảo vệ đầy đủ nhiều năm sau đó.
Khi “trí nhớ miễn dịch” cần được củng cố
Sau khi tiêm vaccine, cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch để phòng bệnh. Tuy nhiên, mức độ bảo vệ không phải lúc nào cũng duy trì bền vững suốt nhiều năm. Tùy loại vaccine và lịch tiêm đã hoàn thành, trẻ có thể cần mũi nhắc để củng cố miễn dịch khi lớn lên.
Một nguyên nhân khiến trẻ mắc viêm não Nhật Bản là phụ huynh quên lịch tiêm nhắc sau khi trẻ hoàn thành các mũi cơ bản trong những năm đầu đời. Trong khi đó, mũi nhắc là bước cần thiết để duy trì khả năng bảo vệ theo thời gian, đặc biệt ở nhóm trẻ lớn.
Hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào việc tiêm đủ mũi và đúng khoảng cách theo từng loại vaccine (Ảnh: DNCC).
Với vaccine viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, lịch tiêm cơ bản gồm 3 mũi: mũi 1 khi trẻ đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1 đến 2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm. Sau khi hoàn thành 3 mũi cơ bản, trẻ vẫn cần được tiêm nhắc mỗi 3 năm đến khi đủ 15 tuổi.
Ngoài vaccine trong chương trình tiêm chủng mở rộng, các loại vaccine viêm não Nhật Bản khác có lịch tiêm, khoảng cách giữa các mũi và khuyến cáo tiêm nhắc lại riêng. Vì vậy, phụ huynh không nên tự quy đổi giữa các loại vaccine hoặc tự kết luận trẻ đã được bảo vệ đầy đủ chỉ vì ngày nhỏ đã tiêm.
Nhiều gia đình nhớ trẻ từng tiêm khi còn nhỏ nhưng không chắc đã hoàn thành các mũi cần thiết (Ảnh minh họa: Vecteezy).
Rà lại lịch tiêm thay vì dựa vào trí nhớ
Nhiều phụ huynh nhớ trẻ từng tiêm viêm não Nhật Bản nhưng không chắc đã tiêm đến mũi nào. Có gia đình còn giữ sổ tiêm nhưng thông tin không đầy đủ; số khác thất lạc sổ khi chuyển nhà, đổi nơi khám hoặc sau nhiều năm không kiểm tra lại lịch tiêm.
Khi trẻ bước vào tuổi đi học, phụ huynh thường ít rà soát lịch tiêm định kỳ hơn so với giai đoạn sơ sinh và trẻ nhỏ. Điều này dễ dẫn đến bỏ sót các mốc tiêm cần theo dõi hoặc tiêm nhắc lại.
Muỗi Culex là trung gian truyền virus viêm não Nhật Bản (Ảnh minh họa: Vecteezy).
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm não Nhật Bản là bệnh do virus gây ra, lây truyền qua muỗi. Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; điều trị chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng nặng và biến chứng. WHO ghi nhận trong số người bệnh có triệu chứng, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%; trong số người sống sót, 20-30% có thể gặp di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng của trẻ, nhất là vào mùa mưa hoặc khi đã nhiều năm chưa rà soát lịch tiêm cho trẻ. Nếu còn sổ, gia đình cần xem trẻ đã tiêm loại vaccine nào, đủ mấy mũi, mũi gần nhất vào thời điểm nào và đã đến lịch nhắc lại hay chưa.
Trong trường hợp mất sổ hoặc không rõ tiền sử tiêm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế có chuyên môn. Nhân viên y tế có thể khai thác lịch sử tiêm, đối chiếu dữ liệu tiêm chủng, xem xét độ tuổi, loại vaccine từng sử dụng và tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Khi không rõ lịch sử tiêm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn (Ảnh minh họa: Vecteezy).
Thay vì chỉ dựa vào câu trả lời “con đã tiêm hồi nhỏ”, phụ huynh nên kiểm tra lại bằng sổ tiêm, dữ liệu tiêm chủng nếu có và tư vấn của bác sĩ. Đây là cách an toàn hơn để bảo vệ trẻ trước một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa bằng vaccine.
Tài liệu nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về viêm não Nhật Bản; nội dung chuyên môn đã được Hội Y học Dự phòng Việt Nam góp ý, thẩm định. Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Hội không quảng bá, bảo trợ hoặc xác nhận cho bất kỳ sản phẩm, dịch vụ hay thương hiệu nào có thể được đề cập trong tài liệu.
VN-NP-SUB-IMO-DA-PNC-000021-09-17-2028
