Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng bằng chứng hiện có chưa đủ để kết luận điều này. Trong khi đó, phần lớn dữ liệu khoa học vẫn cho thấy các chất tạo ngọt được cấp phép an toàn hơn việc tiêu thụ quá nhiều đường.
Chất tạo ngọt được sử dụng để tạo vị ngọt nhưng giảm lượng calo trong đồ uống, thực phẩm ăn kiêng và một số loại thuốc (Ảnh: Unsplash).
Chất tạo ngọt có gây suy giảm chức năng não?
Trong nhiều tháng qua, nhiều bài báo dẫn lại một nghiên cứu công bố năm 2025 cho rằng một số chất tạo ngọt nhân tạo, trong đó có aspartame và xylitol, có thể liên quan đến quá trình suy giảm nhận thức.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ ELSA (English Longitudinal Study of Ageing) - một dự án theo dõi sức khỏe dài hạn ở người cao tuổi tại Anh.
Các nhà nghiên cứu so sánh kết quả các bài kiểm tra nhận thức với lượng chất tạo ngọt mà người tham gia khai báo trong bảng câu hỏi về chế độ ăn.
Sau 8 năm theo dõi, nhóm tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt nhất ghi nhận mức suy giảm nhận thức cao hơn nhẹ so với nhóm tiêu thụ ít nhất.
Tuy nhiên, kết quả này chỉ cho thấy mối liên hệ thống kê, chứ không chứng minh chất tạo ngọt là nguyên nhân gây suy giảm chức năng não.
Theo các chuyên gia, nghiên cứu tồn tại một số hạn chế quan trọng.
Trước hết, lượng chất tạo ngọt được tính từ bảng câu hỏi về tần suất ăn uống, dựa trên trí nhớ của người tham gia chứ không phải lượng thực phẩm được đo trực tiếp. Phương pháp này có thể tạo ra sai số đáng kể.
Ngoài ra, nghiên cứu chỉ thu thập dữ liệu chế độ ăn một lần ở thời điểm bắt đầu, trong khi khẩu phần ăn của mỗi người có thể thay đổi trong nhiều năm tiếp theo.
Một yếu tố khác là nguy cơ đảo ngược quan hệ nhân quả. Những người mắc tiểu đường, bệnh tim mạch hoặc béo phì thường được khuyến khích giảm đường và sử dụng thực phẩm có chất tạo ngọt.
Chính các bệnh nền này cũng làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức, khiến việc xác định nguyên nhân thực sự trở nên khó khăn.
Bên cạnh đó, các chất tạo ngọt nhân tạo có cấu trúc hóa học rất khác nhau. Vì vậy, khó có thể kết luận tất cả đều gây ra cùng một tác động sinh học đối với não bộ.
Một số nhà khoa học cũng chỉ ra rằng nghiên cứu còn tồn tại những sai sót trong quá trình phân tích thống kê và ngay cả sau khi nhóm tác giả đính chính, các kết quả vẫn gây nhiều tranh luận.
Nên chọn chất tạo ngọt hay đường?
Cho đến nay, phần lớn các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm trên thế giới vẫn đánh giá những chất tạo ngọt nhân tạo được cấp phép sử dụng là an toàn khi tiêu thụ trong giới hạn khuyến nghị.
Các nghiên cứu tổng hợp cũng chưa đưa ra bằng chứng thuyết phục rằng các chất tạo ngọt này trực tiếp gây suy giảm nhận thức hoặc làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người dùng nên lạm dụng chúng. Cũng như nhiều loại phụ gia thực phẩm khác, chất tạo ngọt nhân tạo vẫn nên được sử dụng ở mức phù hợp trong một chế độ ăn cân bằng.
Nếu mục tiêu là giảm lượng đường tiêu thụ, chất tạo ngọt nhân tạo nhìn chung vẫn được xem là lựa chọn có lợi hơn so với đồ uống chứa nhiều đường.
Việc thay thế nước ngọt có đường bằng đồ uống sử dụng chất tạo ngọt có thể giúp giảm lượng calo nạp vào cơ thể, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ sâu răng.
Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn khuyến nghị nước lọc là lựa chọn tối ưu để giải khát hằng ngày.
Nghiên cứu mới không chứng minh chất tạo ngọt nhân tạo gây hại cho não bộ, mà chỉ ghi nhận một mối liên hệ cần được kiểm chứng thêm.
Với những bằng chứng hiện có, chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để kết luận các chất tạo ngọt nhân tạo nguy hiểm hơn đường đối với chức năng não.
Ngược lại, trong nhiều trường hợp, việc giảm tiêu thụ đường bằng cách thay thế bằng các chất tạo ngọt đã được cấp phép vẫn được xem là lựa chọn có lợi hơn cho sức khỏe tổng thể.
