Phát hiện nhiều đường dây vi phạm được tổ chức theo chuỗi
Chia sẻ tại diễn đàn "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động", do báo Công an Nhân dân tổ chức ngày 2/7, Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an đánh giá, vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP) đã thay đổi cả về phương thức và quy mô.
Bên cạnh vi phạm nhỏ lẻ, tự phát, đã phát hiện các hoạt động tổ chức theo chuỗi, có sự phân công vai trò, có pháp nhân che chắn, có hồ sơ hợp thức hóa, có quảng cáo, kho vận, phân phối và thanh toán điện tử.
Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường (Ảnh: BTC).
"Trong nhiều vụ việc, sản phẩm vi phạm chỉ là phần nổi; phía sau là cả một hệ sinh thái gian dối được hình thành từ đầu vào, công thức, công bố, kiểm nghiệm, ghi nhãn, quảng cáo đến tiêu thụ và che giấu lợi ích bất chính", Đại tá Phương nói.
Sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025; khởi tố 123 vụ án với 249 bị can, tăng 351% về số vụ và 442% về số bị can.
Trong đó, TPHCM 12 vụ, 32 bị can; Hải Phòng 8 vụ, 25 bị can; Hưng Yên 9 vụ, 15 bị can; Phú Thọ 6 vụ, 8 bị can; Hà Nội 4 vụ, 11 bị can; Bắc Ninh 8 vụ, 13 bị can.
Lực lượng Công an cũng xử lý hành chính 5.883 vụ, liên quan 573 tổ chức và 5.310 cá nhân, phạt tiền hơn 61 tỷ đồng; chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý 1.004 vụ, liên quan 126 tổ chức và 883 cá nhân, với số tiền phạt 32,6 tỷ đồng.
Các vụ điển hình gồm: sử dụng thịt lợn nhiễm dịch để chế biến thực phẩm; sử dụng gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh để chế biến suất ăn cho trường học; sử dụng khoảng 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch để sản xuất thực phẩm chế biến.
Bên cạnh đó là vụ sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ; sử dụng hóa chất công nghiệp trong sơ chế thực phẩm; sản xuất gia vị giả, thịt giả, muối i-ốt giả, thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả. Việc phát hiện, khởi tố các vụ án đã hạn chế đáng kể nguy cơ xâm hại sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo tác động cảnh báo đối với thị trường.
Đặc biệt, nhiều hành vi trước đây thường dừng ở xử lý hành chính, nay đã được nhận diện đúng bản chất, chủ động củng cố tài liệu, chứng cứ để khởi tố, điều tra hình sự.
Toàn cảnh tọa đàm (Ảnh: BTC).
Ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, các vi phạm ATTP xuất hiện ở nhiều khâu và nhiều loại hình kinh doanh, từ chợ truyền thống, cửa hàng nhỏ lẻ đến kho lạnh, cơ sở giết mổ, điểm tập kết hàng hóa và các nền tảng trực tuyến.
Những mặt hàng vi phạm phổ biến gồm thực phẩm đông lạnh, nội tạng động vật, thủy hải sản, bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm đóng gói sẵn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
"Các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi hơn. Hàng hóa thường được tập kết tại kho lạnh, nhà dân hoặc địa bàn giáp ranh rồi chia nhỏ để vận chuyển qua nhiều khâu trung gian. Trên môi trường số, các đối tượng lợi dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream bán hàng, thanh toán điện tử và dịch vụ giao nhận để che giấu danh tính, nguồn gốc hàng hóa và quy mô kinh doanh", ông Hùng nói.
Thực phẩm bẩn "ăn mòn" sức khỏe
Chia sẻ tại diễn đàn, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ngộ độc thực phẩm có thể do vi sinh vật, do độc tố tự nhiên, do hóa chất.
Trong đó, nhóm nguyên nhân do hóa chất là thách thức khó khăn nhất.
Trước đây, hóa chất chủ yếu do sử dụng thuốc trừ sâu cẩu thả, nhưng nay chuyển sang tình trạng cố tình sử dụng hóa chất vì mục đích lợi nhuận.
Ông đánh giá, ngộ độc thực phẩm do hóa chất có thể không làm người bệnh “lăn đùng ra ngay” mà gây ra các bệnh mãn tính, kín đáo, rất khó quy kết nguyên nhân.
Cùng quan điểm này, Thượng tá, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an cho biết, thực phẩm chính là toa thuốc được dùng nhiều nhất, đều đặn nhất trong đời mỗi con người. Ăn đúng thì đó là liều thuốc bổ nuôi dưỡng sự sống; ăn sai thì đó là liều độc dược âm thầm, tích tụ qua từng ngày để rồi bộc phát thành bệnh tật.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và 420.000 người tử vong liên quan đến tiêu thụ thực phẩm không an toàn.
Khi nhắc đến "thực phẩm bẩn", người ta thường lập tức nghĩ đến những hình ảnh trực quan, nguy hiểm: Những tấn lòng lợn hỏng được ngâm hóa chất, những cơ sở giết mổ chui mất vệ sinh, hay những loại rau củ đẫm thuốc bảo vệ thực vật... Đó là những mối nguy cơ hữu hình.
Nhưng dưới góc nhìn của một nhà khoa học dinh dưỡng, TS Giang cho rằng, còn có một mối nguy hiểm khác, tuy vô hình nhưng sức tàn phá lại khủng khiếp hơn gấp nhiều lần. Đó là những thực phẩm an toàn về vi sinh và đáp ứng quy định pháp luật, được quảng cáo rầm rộ trên các phương tiện truyền thông, nhưng nếu tiêu thụ thường xuyên với hàm lượng đường, muối và chất béo cao thì vẫn làm gia tăng nguy cơ bệnh không lây nhiễm.
Đó là những thực phẩm siêu chế biến chứa lượng đường công nghiệp khổng lồ, muối vượt ngưỡng sinh lý, chất béo chuyển hóa (trans-fat) độc hại, nhưng lại rỗng tuếch về vi chất và chất xơ.
Thực phẩm này không gây ngộ độc ngay lập tức, không khiến con người phải đi cấp cứu sau một bữa ăn. Nhưng chúng tích lũy âm thầm qua 5 năm, 10 năm, gặm nhấm hệ tim mạch, phá hủy tuyến tụy và tàn phá các mạch máu.
Kiểm soát thực phẩm theo chuỗi giá trị sản phẩm
Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, Bộ Y tế phối hợp các bộ ngành xây dựng Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý ATTP từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm".
Đồng thời, phải kiện toàn bộ máy quản lý ATTP thống nhất một đầu mối. Quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, chuỗi sản xuất, truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là để tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý ATTP từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" (Ảnh: BTC).
Để xây dựng bộ Luật này, Bộ Y tế dự thảo 5 chính sách trụ cột về quản lý ATTP trong thời gian tới.
Đó là quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường; số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể; hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Giải pháp này là quản lý ATTP từ nông trại đến bàn ăn. Nếu đầu vào tốt thì đầu ra tốt. Thực hành canh tác tốt sẽ đảm bảo an ninh lương thực, cùng với an toàn, sẽ bảo vệ người tiêu dùng.
Hiện nay, Bộ Công an và Bộ Công Thương đang tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm theo chuỗi cung ứng, tập trung vào các điểm nóng như chợ đầu mối, kho lạnh, cơ sở giết mổ và các nền tảng thương mại điện tử.
