Nhiều người đi làm đẹp bị "rối loạn mặc cảm ngoại hình"
Chia sẻ tại Hội nghị khoa học Da liễu miền Nam 2026, vừa diễn ra ở TPHCM, ThS.BS Phan Ngọc Huy, khoa Thẩm mỹ da, Bệnh viện Da Liễu TPHCM, cho biết trong thực hành thẩm mỹ nội khoa, có 3 tình huống phổ biến khiến bác sĩ gặp thách thức.
Tình huống thứ nhất là di chứng sẹo bỏng vùng mặt sau điều trị laser sẹo mụn quá tay, khi người bệnh đã trải qua nhiều lần can thiệp và làn da chịu nhiều tổn thương chồng lấp. Tình huống thứ hai là khi bệnh nhân có một bệnh sắc tố tiến triển chậm, đòi hỏi đưa ra chẩn đoán chính xác và một chiến lược quản lý lâu dài.
Tình huống thứ ba là cách nhận diện, tiếp cận, hướng xử trí đối với nhóm bệnh nhân mắc chứng "rối loạn mặc cảm ngoại hình" (Body Dysmorphic Disorder).
Bệnh nhân đến khám và điều trị tại khoa Thẩm mỹ da, Bệnh viện Da Liễu TPHCM (Ảnh: Hoàng Lê).
Điểm chung của các tình huống trên là cái khó không chỉ nằm ở thiết bị hay kỹ thuật, mà còn ở việc bác sĩ phải đối diện những câu hỏi: Quyết định điều trị vấn đề gì? Điều trị đến đâu? Khi nào nên can thiệp và khi nào nên dừng lại?
Bác sĩ Huy dẫn chứng, gần đây có một bệnh nhân đến bệnh viện thăm khám, vì xuất hiện bầm máu sau tiêm filler. Người bệnh tỏ ra khá bất an, mặc cảm vì khuôn mặt bị xấu và liên tục mong muốn được can thiệp ngay.
"Tôi nghĩ phản ứng này cũng rất dễ hiểu, bởi bất kỳ thay đổi nào trên khuôn mặt sau một thủ thuật thẩm mỹ cũng có thể tạo ra nhiều lo lắng. Nhưng về phía bác sĩ, điều đầu tiên vẫn phải trả lời được câu hỏi đây là bầm máu thông thường sau tiêm hay có dấu hiệu của một biến chứng cần xử trí?
Sau khi bảo đảm vấn đề an toàn, chúng tôi mới cùng người bệnh trao đổi về diễn tiến, kế hoạch theo dõi và lựa chọn xử trí phù hợp", bác sĩ Huy nói.
Theo một nghiên cứu do nhóm tác giả của Bệnh viện Da Liễu TPHCM và Bệnh viện Tâm thần TPHCM thực hiện, tỷ lệ mắc rối loạn mặc cảm ngoại hình khá cao ở nhóm bệnh nhân làm thẩm mỹ.
Bệnh lý này biểu hiện bởi tình trạng chú ý quá mức đến những thay đổi nhỏ trên cơ thể. Người bệnh không thể điều khiển những suy nghĩ tiêu cực, quá lo lắng về các khuyết điểm ngoại hình, làm ảnh hưởng đến hành vi hằng ngày của họ. Những khuyết điểm này thường rất nhỏ và người khác không thật sự chú ý đến nó.
ThS.BS Phan Ngọc Huy khám cho một nữ bệnh nhân trẻ (Ảnh: Hoàng Lê).
Nghiên cứu ghi nhận, đa số trường hợp ghi nhận rối loạn mặc cảm ngoại hình là phụ nữ, có những đặc điểm chung như thường soi gương, tự so sánh khuyết điểm của mình với người khác và thường hỏi người khác về khuyết điểm của mình.
Tần suất rối loạn mặc cảm ngoại hình ở những bệnh nhân có nhu cầu điều trị thẩm mỹ cao hơn so với dân số chung. Do đó, các bác sĩ da liễu cần chú ý đến những đặc điểm bệnh nhân để có hướng điều trị thích hợp.
"Chăm sóc tốt không có nghĩa là làm thêm"
Theo ThS.BS Phan Ngọc Huy, một ca khó không nhất thiết phải là bệnh hiếm hay kỹ thuật khó, mà có thể nằm ở những điều chưa chắc chắn ngay từ đầu. Có trường hợp chưa chắc chắn về chẩn đoán, chưa biết tổn thương còn có thể phục hồi đến đâu, hoặc đã điều trị đúng hướng nhưng đáp ứng chưa được như mong đợi.
Ngoài ra, một yếu tố rất quan trọng khác là tâm lý và kỳ vọng của người bệnh. Khi một người đã trải qua nhiều lần điều trị mà kết quả chưa như mong muốn, việc họ lo lắng, mất kiên nhẫn hoặc thận trọng hơn với bác sĩ là điều dễ hiểu.
Lúc này, người điều trị nên đánh giá lại toàn bộ ca bệnh, thay vì tiếp tục thêm một liệu trình chỉ vì những liệu trình trước chưa đạt kết quả mong muốn.
Cũng theo ThS.BS Phan Ngọc Huy, hiện nay ngày càng có nhiều công nghệ, thiết bị và kỹ thuật thẩm mỹ. Đây là một lợi thế rất lớn, nhưng đồng thời cũng khiến việc lựa chọn cần thận trọng, chính xác hơn, và công nghệ "mới hơn" không đồng nghĩa "phù hợp hơn" cho tất cả người bệnh.
Thiết bị là công cụ, giá trị của công cụ phụ thuộc vào việc sử dụng nó đúng người, đúng vấn đề và đúng thời điểm.
Một trường hợp bệnh nhân được chiếu laser điều trị mụn (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Bác sĩ khuyến cáo, nếu người bệnh quá bận tâm về một khiếm khuyết rất nhỏ, liên tục cần được trấn an, đã trải qua nhiều thủ thuật nhưng vẫn luôn cảm thấy chưa đủ, hoặc mức độ "khổ tâm" lớn hơn nhiều so với biểu hiện khách quan, người điều trị cần dành thêm thời gian để đánh giá yếu tố tâm lý của họ.
Song song đó, phải trả lời được một câu hỏi quan trọng: tiếp tục thực hiện thêm một thủ thuật có thực sự giúp người bệnh tốt hơn hay không?
"Trong thẩm mỹ nội khoa, kỹ thuật chắc chắn rất quan trọng. Nhưng bác sĩ còn cần khả năng nhìn thấy con người phía sau tổn thương, những điều họ đang lo lắng, kỳ vọng và cả những giới hạn mà điều trị có thể mang lại.
Đôi khi, chăm sóc tốt không có nghĩa là làm thêm. Đó có thể là điều trị đúng lúc, chờ đủ lâu, hoặc đủ trách nhiệm để nói rằng ở thời điểm này chúng ta chưa nên can thiệp thêm", ThS.BS Phan Ngọc Huy nhấn mạnh.
